Kapalı Böbrek Üstü Bezi Ameliyatı (Adrenalektomi)

Kapalı böbrek üstü bezi ameliyatı, böbreklerin üst kutbunda yer alan ve vücut için hayati hormonlar üreten böbrek üstü bezinin, karında açılan küçük deliklerden kamera ve özel aletler yardımıyla çıkarıldığı bir ameliyattır. Tıp dilinde laparoskopik adrenalektomi olarak adlandırılan bu ameliyat, aşırı hormon salgılayan ya da kanser şüphesi taşıyan böbrek üstü bezi kitlelerinin tedavisinde günümüzde temel yöntemdir. Böbrek üstü bezi kitleleri tansiyon, kan şekeri, potasyum ve kalp ritmi gibi pek çok hayati işlevi etkileyebildiği için bu ameliyat, ameliyat öncesinde ve sonrasında özel bir hazırlık ve izlem gerektirir.

Bu yazıda böbrek üstü bezi ameliyatının ne olduğunu, kimlere yapıldığını, nasıl uygulandığını, kapalı yöntemin açık ameliyattan farkını, ameliyat öncesi hazırlığın neden özel olduğunu, hormon salgılayan kitlelerde sürecin nasıl ilerlediğini, ameliyat ve hastanede kalış süresini, iyileşme sürecini ve olası riskleri ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Böbrek Üstü Bezi Ameliyatı Nedir?

Böbrek üstü bezi ameliyatı, böbreklerin hemen üzerinde bulunan böbrek üstü bezinin tamamının ya da seçilmiş durumlarda bir bölümünün, içindeki kitleyle birlikte çıkarıldığı bir ameliyattır. Böbrek üstü bezleri, her iki böbreğin üst ucunda yer alan küçük ama hayati öneme sahip hormon bezleridir. Bu bezler tansiyonu ve tuz dengesini düzenleyen aldosteron, stres yanıtını ve kan şekerini düzenleyen kortizol ile ani stres durumlarında salgılanan adrenalin benzeri hormonları üretir. Bezde gelişen bazı kitleler bu hormonlardan birini aşırı miktarda salgılayarak vücutta ciddi sorunlara yol açabilir.

Bazı kitleler ise hormon salgılamaz, ancak büyüklükleri ya da görüntüleme özellikleri nedeniyle kanser şüphesi taşır. Böbrek üstü bezi ameliyatı açık yöntemle, kapalı yöntemle ya da robot yardımlı kapalı yöntemle yapılabilir. Kapalı yöntem, uygun hastalarda günümüzde en sık tercih edilen yaklaşımdır. İnsan vücudunda iki böbrek üstü bezi bulunduğu için bezlerden biri çıkarıldığında diğer bez hormon üretimini çoğu zaman tek başına yeterli şekilde sürdürür. Her iki bezin de alınması gereken nadir durumlarda ise ömür boyu hormon desteği gerekir.

Ameliyattan önce kitlenin hangi hormonu salgıladığının belirlenmesi, hazırlığın ve ameliyat sonrası izlemin doğru planlanması için şarttır. Bu nedenle böbrek üstü bezi ameliyatı, üroloji, endokrinoloji ve anestezi uzmanlarının birlikte çalışmasını gerektirir. Çıkarılan doku patoloji incelemesine gönderilir ve kitlenin iyi huylu mu kötü huylu mu olduğu kesin olarak belirlenir.

Böbrek Üstü Bezi Ameliyatı Kimlere Yapılır?

Böbrek üstü bezi ameliyatı, aşırı hormon salgılayan böbrek üstü bezi kitlesi olan, kitlesi kanser şüphesi taşıyan ya da takipte büyüme gösteren hastalara yapılır. Böbrek üstü bezi kitlesi saptanan her hastada öncelikle kitlenin hormon salgılayıp salgılamadığı ve kanser açısından şüpheli özellik taşıyıp taşımadığı değerlendirilir. Aldosteron hormonunu aşırı salgılayarak dirençli yüksek tansiyona ve düşük potasyuma yol açan kitleler ameliyatla çıkarılır. Kortizol hormonunu aşırı salgılayarak kilo alımı, yüzde yuvarlaklaşma, şeker hastalığı, yüksek tansiyon ve kemik erimesine neden olan kitlelerde de ameliyat önerilir.

Adrenalin benzeri hormon salgılayarak atak tarzında tansiyon yükselmesi, çarpıntı, terleme ve baş ağrısına yol açan kitleler, taşıdıkları riskler nedeniyle mutlaka çıkarılmalıdır. Nadiren cinsiyet hormonu salgılayan kitlelerde de ameliyat gerekir. Hormon salgılamayan kitlelerde büyük boyut, düzensiz sınırlar ve görüntülemede kanseri düşündüren özellikler ameliyat kararını belirler. Takip sırasında belirgin şekilde büyüyen kitleler de ameliyatla çıkarılır. Başka bir organda kanseri olan ve yalnızca böbrek üstü bezine sınırlı yayılım gösteren seçilmiş hastalarda da bu ameliyat değerlendirilebilir.

Küçük, hormon salgılamayan ve görüntülemede iyi huylu özellikler taşıyan kitlelerde ise çoğu zaman ameliyat yerine düzenli takip yeterlidir. Ameliyat kararı, hormon testleri ve görüntüleme bulguları endokrinoloji uzmanıyla birlikte değerlendirilerek verilir.

Böbrek Üstü Bezi Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Böbrek üstü bezi ameliyatı, genel anestezi altında karında açılan üç ya da dört küçük delikten bezin bulunması, bezin toplardamarının erken dönemde kapatılması, bezin çevresindeki yağ dokusuyla birlikte ayrılması ve bir torba içinde dışarı alınması şeklinde yapılır. Kapalı böbrek üstü bezi ameliyatı nasıl yapılır sorusunun cevabı, bu adımların büyük bir karın kesisi yapılmadan kamera görüntüsü eşliğinde yürütülmesidir. Hasta genel anestezi aldıktan sonra ameliyat yapılacak tarafı yukarıda kalacak şekilde yan yatırılır. Hormon salgılayan kitlelerde anestezi sırasında tansiyon ve nabız, atardamar içine yerleştirilen bir kateterle anlık olarak izlenir.

Karın boşluğu gazla şişirilir ve küçük deliklerden kamera ile ameliyat aletleri yerleştirilir. Sağ tarafta karaciğer nazikçe yukarı kaldırılarak bezin bulunduğu alana ulaşılır. Sol tarafta ise dalak, pankreas ve kalın bağırsak kenara çekilerek beze ulaşılır. Böbrek üstü bezinin toplardamarı bulunarak özellikle hormon salgılayan kitlelerde hormonların kana karışmasını azaltmak için erken dönemde klipslerle kapatılır. Bez, çevresindeki yağ dokusuyla birlikte ve bezin dış zarı yırtılmadan çevre dokulardan ayrılır.

Bezi besleyen küçük damarlar enerji aletleriyle kapatılarak kanama önlenir. Çıkarılan bez özel bir torbanın içine konularak deliklerden birinden dışarı alınır. Ameliyat alanında kanama olmadığı kontrol edildikten sonra kesiler kapatılır. Seçilmiş hastalarda böbrek üstü bezine sırt tarafından, karın boşluğuna girmeden ulaşılan kapalı bir yöntem de uygulanabilir.

Kapalı Yöntemin Açık Ameliyattan Farkı Nedir?

Kapalı yöntemin açık ameliyattan farkı, böbrek üstü bezine büyük bir karın ya da yan kesisi yerine birkaç küçük delikten ulaşılması ve bu sayede ameliyat sonrası ağrının, kan kaybının ve hastanede kalış süresinin azalabilmesidir. Böbrek üstü bezleri karın boşluğunun derinliklerinde, karaciğer, dalak ve büyük damarların arasında yer alan küçük organlardır. Açık ameliyatta bu derin bölgeye ulaşmak için kaburgaların altından ya da yan bölgeden uzun bir kesi yapılması gerekir. Kapalı yöntemde ise kameranın sağladığı büyütülmüş görüntü, derin yerleşimli bezin ve çevresindeki damarların net olarak görülmesini sağlar.

Büyük kesi yapılmadığı için karın kasları daha az zarar görür ve ameliyat sonrası ağrı daha hafif olabilir. Hastalar daha erken ayağa kalkabilir, daha erken beslenebilir ve çoğu zaman daha kısa sürede taburcu edilebilir. Kesi yeri fıtığı ve yara sorunları kapalı yöntemde daha seyrek görülür. Günlük yaşama ve işe dönüş süresi de kapalı yöntemle genellikle kısalır.

Robot yardımlı kapalı yöntem, eklemli aletler sayesinde dar alanda daha rahat hareket imkânı sunar. Buna karşın çok büyük, çevre organlara yayılmış ya da büyük damarlara yapışık kanserli kitlelerde açık ameliyat daha güvenli bir seçenek olabilir.

Kapalı yöntemle başlanan ameliyatlarda güvenlik gerektirdiğinde açık ameliyata geçilebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu, kitlenin büyüklüğüne, kanser şüphesine ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.

Böbrek Üstü Bezi Ameliyatı Öncesi Hazırlık Neden Özeldir?

Böbrek üstü bezi ameliyatı öncesi hazırlık özeldir, çünkü hormon salgılayan kitlelerde ameliyat sırasında kana karışan hormonlar ani tansiyon yükselmelerine, kalp ritim bozukluklarına ve ciddi dengesizliklere yol açabilir ve bu riskler ancak doğru bir ilaç hazırlığıyla azaltılabilir. Hazırlığın ilk adımı, kitlenin hangi hormonu salgıladığını gösteren kan ve idrar testlerinin eksiksiz tamamlanmasıdır. Bu testler ameliyattan önce yapılmazsa, hormon salgılayan bir kitle fark edilmeden ameliyata girilebilir ve tehlikeli durumlar ortaya çıkabilir. Adrenalin benzeri hormon salgılayan kitlelerde ameliyattan birkaç hafta önce damarları genişleten ve tansiyonu dengeleyen ilaçlara başlanır.

Bu ilaçların yeterli etkiyi göstermesinin ardından gerekirse nabzı düşüren ilaçlar eklenir. Bu dönemde bol sıvı ve tuz alınması, ameliyattan sonra gelişebilecek tansiyon düşmesinin önlenmesine yardımcı olur. Aldosteron salgılayan kitlelerde ameliyat öncesinde tansiyon kontrol altına alınır ve düşük potasyum düzeyi ilaçlarla düzeltilir. Kortizol salgılayan kitlelerde yüksek tansiyon ve kan şekeri dengelenir, pıhtı ve enfeksiyon riskine karşı önlemler planlanır. Kortizol fazlalığı olan hastalarda diğer böbrek üstü bezi baskılanmış olabileceği için ameliyat sırasında ve sonrasında kortizon desteği önceden planlanır.

Anestezi ekibi kitlenin türü hakkında ayrıntılı olarak bilgilendirilir ve ameliyat sırasında kullanılacak ilaçlar hazır bulundurulur. Kan sulandırıcılar ve diğer düzenli ilaçlar da hazırlık sürecinde ilgili hekimlerle birlikte yeniden düzenlenir. Bu özel hazırlık, endokrinoloji uzmanıyla yakın işbirliği içinde yürütülür ve ameliyatın güvenliği açısından belirleyici rol oynar.

Hormon Salgılayan Kitlelerde Ameliyat Süreci Nasıl İlerler?

Hormon salgılayan kitlelerde ameliyat süreci, ameliyat öncesi ilaç hazırlığının ardından tansiyon ve nabzın anlık izlendiği dikkatli bir ameliyat, bezin çıkarılmasından sonra gelişebilecek hormon eksikliğine ve tansiyon değişikliklerine yönelik yakın izlem ve ilaç düzenlemesi şeklinde ilerler. Ameliyat sırasında anestezi uzmanı tansiyonu, nabzı ve kalp ritmini sürekli olarak izler. Bez üzerinde çalışılırken tansiyonda ani yükselmeler olabileceği için hızlı etkili ilaçlar hazır tutulur. Bezin toplardamarı kapatıldıktan ve bez çıkarıldıktan sonra ise hormon düzeyinin aniden düşmesine bağlı olarak tansiyon düşebilir.

Bu durum sıvı desteği ve gerektiğinde tansiyonu yükselten ilaçlarla kontrol altına alınır. Adrenalin benzeri hormon salgılayan kitlelerin çıkarılmasından sonra kan şekeri düşebileceği için ilk saatlerde kan şekeri sık aralıklarla ölçülür. Bu hastalar ameliyattan sonraki ilk gece yoğun bakım ya da yakın izlem yapılan bir birimde takip edilebilir. Aldosteron salgılayan kitlelerde ameliyattan sonra potasyum ilaçları kesilir ve tansiyon ilaçları kademeli olarak azaltılır.

Bu hastalarda ilk haftalarda potasyum düzeyinin yükselmemesi için kan testleri yapılır. Kortizol salgılayan kitlelerde diğer bez uzun süre baskılanmış olduğu için ameliyattan sonra kortizon desteğine başlanır.

Kortizon desteği, diğer bezin normal çalışmaya başlamasına kadar haftalar ya da aylar sürebilir ve doz kademeli olarak azaltılarak kesilir. Ameliyattan birkaç hafta sonra yapılan hormon testleri, hormon fazlalığının düzelip düzelmediğini gösterir. Bu süreç boyunca hasta, endokrinoloji uzmanıyla birlikte düzenli olarak takip edilir.

Böbrek Üstü Bezi Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Böbrek üstü bezi ameliyatı, kitlenin büyüklüğüne, türüne ve hastanın vücut yapısına bağlı olarak çoğu zaman bir buçuk ile üç saat arasında sürer. Ameliyat süresine anestezi hazırlığı, hormon salgılayan kitlelerde atardamar içi izlem kateterinin yerleştirilmesi ve hastanın pozisyonunun verilmesi için geçen zaman da eklenir. Küçük ve iyi huylu görünen kitlelerde ameliyat genellikle daha kısa sürede tamamlanır. Büyük kitlelerde bezin çevre dokulardan ve damarlardan ayrılması daha fazla zaman alır. Sağ böbrek üstü bezinin toplardamarı kısa olup doğrudan büyük toplardamara açıldığı için bu tarafta çok dikkatli çalışılması gerekir.

Sol tarafta ise bezin pankreas ve dalağa komşuluğu diseksiyon süresini etkileyebilir. Kortizol fazlalığı olan hastalarda karın içindeki yoğun yağ dokusu ameliyatı zorlaştırarak süreyi uzatabilir. Daha önce aynı bölgeden karın ameliyatı geçirmiş hastalarda yapışıklıklar da ameliyat süresini etkiler. Adrenalin benzeri hormon salgılayan kitlelerde tansiyon dalgalanmalarının kontrol altına alınması için zaman zaman ameliyata ara verilmesi gerekebilir. Her iki böbrek üstü bezinin aynı ameliyatta çıkarıldığı nadir durumlarda süre belirgin şekilde uzar.

Ameliyattan sonra hasta uyandırma odasında izlenir ve kitlenin türüne göre servise ya da yoğun bakıma alınır. Hasta yakınlarına ameliyat öncesinde yaklaşık süre hakkında bilgi verilir.

Böbrek Üstü Bezi Ameliyatı Sonrası Hastanede Kaç Gün Kalınır?

Böbrek üstü bezi ameliyatı sonrası hastanede kalış süresi, kapalı yöntemle yapılan ve sorunsuz seyreden ameliyatlarda çoğu zaman bir ile üç gün arasındadır. Hormon salgılamayan kitlelerin çıkarıldığı hastalar genellikle ameliyattan bir ya da iki gün sonra taburcu edilir. Adrenalin benzeri hormon salgılayan kitlelerde hasta ilk gece yoğun bakımda izlenebilir ve hastanede kalış süresi birkaç gün uzayabilir. Hasta ameliyatın akşamı ya da ertesi sabah yatakta oturtulur ve kısa yürüyüşlere başlar. Sıvı gıdalara erken dönemde başlanır ve bağırsak hareketleri geri döndükçe normal beslenmeye geçilir.

İdrar sondası çoğu zaman ertesi gün çekilir. Hastanede kalış süresince tansiyon, nabız, kan şekeri ve potasyum düzeyleri düzenli olarak izlenir. Kortizon desteği başlanan hastalarda ilacın dozu ve kullanım şekli taburculuk öncesinde ayrıntılı olarak anlatılır. Tansiyon ilaçları, ameliyat sonrası ölçümlere göre azaltılır ya da kesilir. Ağrısı kontrol altında olan, rahatça yürüyebilen, normal beslenebilen ve tansiyon değerleri dengede olan hasta taburcu edilir. Açık yöntemle yapılan ameliyatlarda hastanede kalış süresi genellikle daha uzundur. Tansiyon dalgalanmaları, kan şekeri düşüklüğü ya da kanama gibi sorunlar gelişen hastalarda yatış süresi uzayabilir.

Böbrek Üstü Bezi Ameliyatı Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

Böbrek üstü bezi ameliyatı sonrası iyileşme, kapalı yöntemle yapılan ameliyatlarda günlük işlere dönüş açısından çoğu zaman bir ile iki hafta, hormon dengesinin tamamen düzelmesi açısından ise haftalar ile aylar arasında sürer. Taburculuktan sonraki ilk günlerde kesi yerlerinde hafif ağrı, halsizlik ve yorgunluk olması beklenen bir durumdur. Hastanın bu dönemde her gün kısa yürüyüşler yapması önerilir. Masa başı çalışan kişiler çoğu zaman bir ile iki hafta içinde işlerine dönebilir. Ağır yük kaldırma ve zorlayıcı egzersizler için genellikle bir ay kadar beklenmesi önerilir.

Aldosteron salgılayan kitlesi çıkarılan hastalarda tansiyondaki düzelme haftalar ya da aylar içinde belirginleşir. Uzun süredir yüksek tansiyonu olan bazı hastalarda tansiyon ilaçlarına daha düşük dozlarda devam etmek gerekebilir. Kortizol salgılayan kitlesi çıkarılan hastalarda kortizon desteğinin azaltıldığı dönemde halsizlik, eklem ağrıları ve yorgunluk hissedilebilir. Bu hastalarda kilo, kan şekeri ve kas gücündeki düzelme aylar içinde yavaş yavaş ortaya çıkar.

Adrenalin benzeri hormon salgılayan kitlesi çıkarılan hastalarda çarpıntı, terleme ve atak tarzı tansiyon yükselmeleri çoğu zaman kısa sürede düzelir. Ameliyattan birkaç hafta sonra yapılan hormon testleri, iyileşmenin hormon düzeyinde de gerçekleşip gerçekleşmediğini gösterir. İyileşme süreci, kitlenin türüne, hastanın genel sağlık durumuna ve ameliyatın kapsamına göre kişiden kişiye değişir.

Böbrek Üstü Bezi Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Böbrek üstü bezi ameliyatının riskleri arasında kanama, komşu organ yaralanması, ameliyat sırasında tansiyon dalgalanmaları, ameliyat sonrası düşük tansiyon, kan şekeri düşüklüğü, kortizon eksikliği, potasyum dengesizliği, enfeksiyon ve açık ameliyata geçiş gereksinimi yer alır. Böbrek üstü bezleri büyük damarlara çok yakın yerleştiği için kanama bu ameliyatın önemli risklerinden biridir. Sağ tarafta karaciğer ve büyük toplardamar, sol tarafta dalak, pankreas ve kalın bağırsak yaralanma riski taşıyan komşu yapılardır. Pankreas kuyruğunun etkilenmesi nadiren karın içinde sıvı birikimine yol açabilir.

Hormon salgılayan kitlelerde ameliyat sırasında ani tansiyon yükselmeleri ve kalp ritim bozuklukları görülebilir ve bu riskler iyi bir ameliyat öncesi hazırlıkla azaltılır. Bez çıkarıldıktan sonra tansiyon düşüklüğü ve kan şekeri düşmesi gelişebilir. Kortizol salgılayan kitlelerin çıkarılmasından sonra kortizon desteği yetersiz kalırsa halsizlik, bulantı, karın ağrısı ve tansiyon düşüklüğüyle seyreden kortizon eksikliği tablosu ortaya çıkabilir. Aldosteron salgılayan kitlelerin çıkarılmasından sonra ilk haftalarda potasyum düzeyi yükselebilir. Yara yeri enfeksiyonu, bacak damarlarında pıhtı ve akciğer sorunları diğer olası risklerdir.

Kontrol edilemeyen kanama ya da beklenmeyen kanser yayılımı durumunda kapalı yöntemden açık ameliyata geçilebilir. Kanserli kitlelerde tümörün aynı bölgede ya da başka organlarda tekrarlama riski bulunduğu için ameliyat sonrası kontrastlı üriner tomografi gibi görüntüleme yöntemleriyle düzenli takip yapılır. Cinsiyet hormonu salgılayan nadir kitlelerde ameliyat sonrası hormon dengesinin izlenmesi için FSH ve LH gibi hormon testleri de değerlendirilebilir. Bu risklerin önemli bir bölümü, deneyimli bir ekip tarafından yapılan dikkatli hazırlık ve ameliyat sonrası yakın izlemle azaltılabilir.