Testis Alma Ameliyatı (Radikal Orşiektomi)

Testis alma ameliyatı, kanser şüphesi taşıyan testisin, testisi besleyen damarları ve meni kanalını içeren sperm kordonuyla birlikte kasıkta yapılan bir kesiden çıkarıldığı ameliyattır. Tıp dilinde radikal orşiektomi olarak adlandırılan bu ameliyat, testis kanserinde hem kesin tanının konulması hem de tedavinin başlatılması için atılan ilk ve temel adımdır. Testis kanseri çoğunlukla genç erkeklerde görüldüğü için ameliyat öncesinde doğurganlığın korunması, estetik kaygılar ve hormon dengesi gibi konular da ayrıntılı olarak ele alınır.

Bu yazıda testis alma ameliyatının ne olduğunu, kimlere yapıldığını, nasıl uygulandığını, neden kasıktan yapıldığını, ameliyat öncesinde sperm dondurmanın önemini, testis protezi seçeneğini, ameliyat süresini, iyileşme sürecini, olası riskleri ve ameliyatın hormon dengesine etkisini ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Testis Alma Ameliyatı Nedir?

Testis alma ameliyatı, testiste kanser şüphesi taşıyan bir kitle saptandığında testisin tamamının, sperm kordonunun kasık kanalı içindeki bölümüyle birlikte çıkarıldığı bir ameliyattır. Testisler, torba içinde yer alan ve hem sperm hem de erkeklik hormonu testosteron üreten organlardır. Her testis, damarları, sinirleri ve meni kanalını içeren sperm kordonu aracılığıyla kasık kanalından geçerek karın içine bağlanır. Testiste gelişen katı kitlelerin büyük bölümü kötü huylu olduğu için bu kitlelerde kesin tanı, testisin tamamının çıkarılıp patoloji incelemesine gönderilmesiyle konur.

Testis kanserinde tümörün yayılmasına yol açabileceği için ameliyattan önce testisten parça alınarak biyopsi yapılmaz. Testis alma ameliyatı, çoğu zaman kısa süren ve aynı gün ya da ertesi gün taburcu olmayı sağlayan bir ameliyattır. Çıkarılan testisin patoloji incelemesi, tümörün türünü ve testis içinde ne kadar yayıldığını ortaya koyar. Bu bilgiler, ameliyat sonrasında takip, kemoterapi, ışın tedavisi ya da karın içi lenf bezi ameliyatı gibi ek tedavilerden hangisinin gerektiğini belirler.

Tek testisi olan ya da her iki testisinde küçük tümör bulunan seçilmiş hastalarda testisin yalnızca tümörlü bölümünün çıkarılması da değerlendirilebilir.

Prostat kanserinde hormon baskılamak amacıyla yapılan testis alma işlemi ise farklı bir ameliyattır ve bu yazının konusu değildir. Testis alma ameliyatı, testis kanserinin yüksek iyileşme olasılığına sahip bir hastalık olmasında önemli rol oynayan ilk tedavi basamağıdır. Ameliyatın zaman kaybetmeden planlanması, tedavinin sonraki aşamalarının doğru yürütülmesi açısından büyük önem taşır.

Testis Alma Ameliyatı Kimlere Yapılır?

Testis alma ameliyatı, fizik muayene ve ultrason incelemesinde testiste kanser şüphesi taşıyan katı bir kitle saptanan erkeklere yapılır. Testis kanseri şüphesiyle başvuran hastalarda muayenede testiste sertlik ya da ele gelen bir kitle bulunur ve ultrasonda testis dokusu içinde katı bir alan görülür. Testiste katı kitle saptanan hastalarda kandaki tümör belirteçlerinin yüksek olması tanıyı destekler, ancak belirteçlerin normal olması kanseri dışlamaz. Bu nedenle ultrasonda kanser şüphesi taşıyan her katı kitlede, tümör belirteçlerinin sonucundan bağımsız olarak testis alma ameliyatı planlanır.

Kanserin başka organlara yayıldığı hastalarda da testis alma ameliyatı tedavinin bir parçasıdır. Yayılımın çok ileri olduğu ve acil kemoterapi gereken bazı hastalarda ameliyat, kemoterapiden sonraya ertelenebilir. Tek testisi olan ya da her iki testisinde küçük tümör bulunan seçilmiş hastalarda, hormon üretimini korumak için yalnızca tümörlü bölümün çıkarılması değerlendirilir. Ultrason bulgularının kesin olmadığı küçük kitlelerde, ameliyat sırasında kitle çıkarılıp hızlı patoloji incelemesi yapılarak testisin alınıp alınmayacağına karar verilebilir.

İleri yaştaki erkeklerde testiste gelişen kitleler lenfoma gibi farklı hastalıklardan kaynaklanabilir ve bu hastalarda da tanı için testis alma ameliyatı gerekir.

Ameliyattan önce kan örneği alınarak tümör belirteçleri ölçülür ve karşı testis de ultrasonla değerlendirilir. Hastalığın yaygınlığını belirlemek için göğüs ve karın tomografisi ameliyattan önce ya da sonra yapılır. Ameliyat kararı, bulgular hastayla ayrıntılı olarak konuşulduktan sonra en kısa sürede uygulanır.

Testis Alma Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Testis alma ameliyatı, genel ya da spinal anestezi altında kasık bölgesinde yapılan birkaç santimetrelik bir kesiden kasık kanalının açılması, sperm kordonunun önce kapatılması ve testisin torbadan yukarı doğru çıkarılarak kordonla birlikte alınması şeklinde yapılır. Testis alma ameliyatı nasıl yapılır sorusunun cevabı, işlemin torbaya herhangi bir kesi yapılmadan tamamen kasıktan yürütülmesidir. Ameliyattan önce hastaya belden aşağısını uyutan spinal anestezi ya da genel anestezi uygulanır. Hasta sırtüstü yatırılır ve kasık bölgesi temizlenerek örtülür. Kasık bölgesinde, kasık bağına paralel olarak birkaç santimetrelik bir kesi yapılır.

Deri altındaki katlar geçilerek kasık kanalının ön duvarı açılır ve sperm kordonu bulunur. Sperm kordonu, testisin çıkarılması sırasında tümör hücrelerinin damarlar yoluyla yayılmasını önlemek için ilk olarak kasık kanalı içinde yüksek bir seviyeden kapatılır. Ardından testis, torbadan kasık kesisine doğru nazikçe yukarı itilerek kesiden dışarı alınır. Testisi torbaya bağlayan dokular ayrılır ve kanama kontrolü yapılır.

Sperm kordonu içindeki damarlar ve meni kanalı yüksekten ayrı ayrı bağlanarak kesilir. Hasta istemişse bu aşamada silikon bir testis protezi torbaya yerleştirilebilir. Kasık kanalının duvarı ve deri katları dikişlerle kapatılır. Çıkarılan testis ve kordon patoloji incelemesine gönderilir. Ameliyat genellikle kısa sürer ve hasta çoğu zaman aynı gün ya da ertesi gün taburcu edilir.

Testis Alma Ameliyatı Neden Kasıktan Yapılır?

Testis alma ameliyatı kasıktan yapılır, çünkü testisin lenf akımı karın içindeki lenf bezlerine gider ve torbadan yapılan bir kesi kanser hücrelerinin torba derisine ve kasık lenf bezlerine yayılması için yeni bir yol açabilir. Testisler anne karnında karın içinde gelişir ve doğumdan önce kasık kanalından geçerek torbaya iner. Bu nedenle testislerin damarları ve lenf kanalları kasık kanalından geçerek karın içinde, böbrek damarlarının çevresindeki lenf bezlerine uzanır. Testis kanseri yayılırken çoğunlukla bu doğal yolu izler ve ilk olarak karın içindeki lenf bezlerine ulaşır.

Torba derisinin lenf akımı ise kasık bölgesindeki farklı lenf bezlerine gider. Testise torbadan yapılan bir kesiyle ulaşılırsa, tümör hücreleri torba derisine ve bu farklı lenf yollarına saçılabilir. Bu durum hastalığın yayılma şeklini değiştirebilir, yerel tekrar riskini artırabilir ve daha kapsamlı tedaviler gerektirebilir. Kasıktan yapılan ameliyatta ise testis, torba derisine dokunulmadan ve kapalı bir şekilde yukarı doğru çıkarılır. Kasık yaklaşımı, sperm kordonunun yüksek bir seviyeden kapatılarak testisle birlikte daha uzun bir bölümünün alınmasına da olanak tanır.

Kordonun ameliyatın başında kapatılması, testisin çıkarılması sırasında tümör hücrelerinin damar yoluyla dolaşıma karışma riskini azaltır. Bu nedenle testiste kanser şüphesi taşıyan kitlelerde torbadan biyopsi ya da torbadan testis alma işlemi yapılmaz. Daha önce torbadan müdahale yapılmış hastalarda bu durum takip ve tedavi planlamasında ayrıca dikkate alınır.

Testis Alma Ameliyatı Öncesi Sperm Dondurulur mu?

Testis alma ameliyatı öncesi, özellikle ileride çocuk sahibi olmak isteyen erkeklere sperm dondurulması önerilir. Testis kanseri olan erkeklerde hastalığın kendisi nedeniyle ameliyattan önce bile sperm sayısı ve kalitesi azalmış olabilir. Testislerden biri alındıktan sonra sperm üretimi tek testise kalır ve bazı erkeklerde bu testisin sperm üretimi yetersiz olabilir. Ameliyat sonrasında gerekebilecek kemoterapi ve ışın tedavisi, sperm üretimini geçici ya da kalıcı olarak baskılayabilir. Bu nedenle sperm dondurma, doğurganlığın korunması için ameliyattan önce atılması gereken önemli bir adımdır.

Sperm dondurma için hastadan ameliyat öncesinde bir ya da birkaç meni örneği alınır ve bu örnekler uygun koşullarda uzun yıllar saklanabilir. Ameliyatın geciktirilmemesi için sperm dondurma işlemi genellikle ameliyattan önceki birkaç gün içinde planlanır. Meni örneğinde sperm bulunmayan erkeklerde, ameliyat sırasında çıkarılan testisin sağlam dokusundan mikroskop altında sperm aranması bir seçenek olabilir. Bulunan spermler dondurularak ileride tüp bebek yöntemleriyle kullanılabilir.

Sperm dondurma, hastanın yaşı ve çocuk sahibi olma planı ne olursa olsun ameliyat öncesi görüşmede mutlaka konuşulmalıdır. Evli olmayan ya da henüz çocuk planı bulunmayan genç erkeklerin de bu seçeneği değerlendirmesi önerilir. Dondurulan spermlerin saklama koşulları ve süresi hakkında bilgi, ilgili üreme merkezi tarafından hastaya ayrıca verilir.

Testis Alma Ameliyatında Protez Yerleştirilebilir mi?

Testis alma ameliyatında, isteyen hastalara çıkarılan testisin yerine torbaya silikon bir testis protezi aynı ameliyatta ya da daha sonra ayrı bir ameliyatla yerleştirilebilir. Testis protezi, doğal testisin şeklini, boyutunu ve kıvamını taklit eden silikon bir yapıdır. Protezin sperm ya da hormon üretimi gibi bir işlevi yoktur ve tamamen görünüm ve psikolojik rahatlık amacıyla kullanılır. Özellikle genç erkeklerde torbanın bir tarafının boş kalması beden algısını ve özgüveni olumsuz etkileyebilir. Protez, bu kaygıları azaltarak kişinin kendini daha rahat hissetmesine yardımcı olabilir.

Protez yerleştirilmesi, testis alma ameliyatı sırasında aynı kasık kesisinden yapılabildiği için ek bir kesi gerektirmez. Protezin boyutu, karşı testisin boyutuna uygun olacak şekilde ameliyat sırasında seçilir. Ameliyat sonrasında kemoterapi planlanan ya da enfeksiyon riski yüksek olan bazı hastalarda protezin daha sonraya ertelenmesi tercih edilebilir.

Protezle ilgili olası sorunlar arasında şunlar yer alır:

• enfeksiyon,
• protezin torba içinde yukarı kayması,
• sert ya da yabancı hissedilmesi,
• nadiren çıkarılma gereksinimi.

Protez istemeyen hastalarda torbanın bir tarafının boş kalması herhangi bir sağlık sorununa yol açmaz. Protez kararı tamamen hastanın tercihine bağlıdır ve ameliyat öncesinde avantajları ve olası sorunları ayrıntılı olarak konuşulur. Protez yerleştirilen hastalar, kontrollerde karşı testisin muayenesi sırasında protezin durumu açısından da değerlendirilir.

Testis Alma Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Testis alma ameliyatı, çoğu hastada yarım saat ile bir saat arasında süren kısa bir ameliyattır. Ameliyat süresine anestezi hazırlığı ve uyanma süreci de eklendiğinde hasta ameliyathanede biraz daha uzun süre kalır. Testisin boyutu normale yakın ve kasık kanalının yapısı olağan olan hastalarda ameliyat daha kısa sürede tamamlanır. Büyük tümörlerde testisin kasık kesisinden çıkarılması için kesinin biraz genişletilmesi gerekebilir.

Aynı ameliyatta testis protezi yerleştirilmesi süreyi bir miktar uzatır. Daha önce aynı taraftan kasık fıtığı ya da inmemiş testis ameliyatı geçirmiş hastalarda yapışıklıklar nedeniyle çalışmak daha güç olabilir.

Ameliyat sırasında hızlı patoloji incelemesi yapılması planlanan hastalarda sonucun beklenmesi de toplam süreye eklenir. Spinal anestezi uygulanan hastalarda bacaklardaki uyuşukluğun geçmesi birkaç saat sürebilir. Genel anestezi uygulanan hastalar ise uyandırma odasında kısa bir süre izlendikten sonra servise alınır. Hastaların önemli bir bölümü aynı gün, bir kısmı ise bir gece hastanede kaldıktan sonra taburcu edilir. Taburculuk öncesinde hastanın idrarını rahatça yapabildiği, ağrısının kontrol altında olduğu ve kesi yerinde kanama olmadığı kontrol edilir. Hasta yakınlarına ameliyat öncesinde yaklaşık süre hakkında bilgi verilir.

Testis Alma Ameliyatı Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

Testis alma ameliyatı sonrası iyileşme, günlük işlere dönüş açısından çoğu zaman birkaç gün ile bir hafta, ağır fiziksel aktivitelere dönüş açısından ise iki ile dört hafta sürer. Ameliyattan sonraki ilk günlerde kasık kesisinde ve torbada hafif ağrı, şişlik ve morarma görülmesi beklenen bir durumdur. Bu şikâyetler basit ağrı kesiciler, torbayı destekleyen dar iç çamaşırı kullanımı ve ilk günlerde soğuk uygulamayla azalır. Hastanın ilk günlerde kısa yürüyüşler yapması, ancak uzun süre ayakta kalmaktan ve zorlanmaktan kaçınması önerilir.

Masa başı çalışan kişiler çoğu zaman birkaç gün ile bir hafta içinde işlerine dönebilir. Kasık bölgesinde fıtık gelişmesini önlemek için ağır yük kaldırma, koşu ve zorlayıcı sporlar için birkaç hafta beklenir. Kesi yerinin ıslanmaması için duş zamanı, kullanılan dikiş ve pansuman türüne göre hekim tarafından belirlenir. Cinsel ilişkiye, kesi yerindeki ağrı ve şişlik geçtikten sonra genellikle birkaç hafta içinde dönülebilir. Patoloji sonucu genellikle ameliyattan sonraki bir hafta içinde çıkar ve ilk kontrol muayenesinde hastayla konuşulur.

Bu kontrolde tümör belirteçleri yeniden ölçülür ve gerekli görüntüleme yöntemleri planlanır. Patoloji sonucu ve evreleme bulgularına göre yakın takip, kemoterapi, ışın tedavisi ya da karın içi lenf bezi ameliyatı gibi seçenekler değerlendirilir. Ek tedavi gereken hastalarda iyileşme süreci, bu tedavilerin zamanlamasına göre planlanır.

Testis Alma Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Testis alma ameliyatının riskleri arasında şunlar yer alır:

• kanama ve torbada kan birikimi,
• yara yeri enfeksiyonu,
• kasık bölgesinde uyuşma ya da süreğen ağrı,
• kasık fıtığı,
• protezle ilişkili sorunlar,
• anesteziye bağlı riskler.

Testis alma ameliyatı genellikle düşük riskli bir ameliyattır ve ciddi sorunlar nadir görülür. Ameliyattan sonra kesi yerinde ya da torba içinde kan birikmesi, torbada belirgin şişlik ve morarmaya yol açabilir. Küçük kan birikimleri çoğu zaman kendiliğinden emilir, büyük ve giderek artan birikimlerde ise boşaltma gerekebilir.

Yara yeri enfeksiyonu kızarıklık, akıntı ve ateşle kendini gösterir ve çoğu zaman antibiyotik tedavisiyle düzelir. Kasık kanalından geçen küçük duyu sinirlerinin etkilenmesi, kasık ve uyluk iç yüzünde uyuşma ya da karıncalanmaya neden olabilir. Bu uyuşma çoğu hastada zamanla azalır, ancak az sayıda hastada süreğen kasık ağrısı gelişebilir. Kasık kanalının açılmasına bağlı olarak ileride kasık fıtığı gelişme olasılığı bulunur. Protez yerleştirilen hastalarda enfeksiyon, protezin yer değiştirmesi ve nadiren protezin çıkarılması gereksinimi görülebilir. Spinal ya da genel anesteziye bağlı riskler, ameliyat öncesi değerlendirmeyle en aza indirilir.

Testisin çıkarılmasına bağlı olarak bazı erkeklerde hormon düzeyinde ve doğurganlıkta değişiklikler ortaya çıkabilir. Kalan testiste nadiren yeni bir tümör gelişebileceği için karşı testisin düzenli kontrolü önemlidir. Bu risklerin önemli bir bölümü, ameliyat sonrası önerilere uyulması ve düzenli kontrollerle erken fark edilip kolayca tedavi edilebilir.

Testis Alındıktan Sonra Hormon Dengesi Etkilenir mi?

Testis alındıktan sonra hormon dengesi çoğu erkekte belirgin şekilde etkilenmez, çünkü kalan sağlıklı testis vücudun ihtiyaç duyduğu testosteronu genellikle tek başına üretebilir. Testosteron, cinsel istek, sertleşme, kas gücü, kemik sağlığı, enerji düzeyi ve ruh hali üzerinde etkili olan temel erkeklik hormonudur. Tek testis kaldığında beyin, kalan testisi daha fazla uyararak hormon üretiminin dengede kalmasını sağlar. Bununla birlikte karşı testisi küçük olan, daha önce inmemiş testis öyküsü bulunan ya da kemoterapi alan bazı erkeklerde testosteron düzeyi düşebilir.

Testosteron düşüklüğü cinsel istekte azalma, sertleşme sorunu, halsizlik, kas kaybı ve çökkün ruh hali gibi şikâyetlerle kendini gösterebilir. Bu nedenle ameliyattan önce ve takip sırasında gerekli görülen hastalarda sabah alınan kan örneğinde testosteron düzeyi ölçülür. Tekrarlanan ölçümlerde düşük testosteron ve buna uygun şikâyetler saptanan erkeklerde hormon tedavisi değerlendirilebilir. Her iki testisi alınan nadir hastalarda ise ömür boyu testosteron tedavisi gerekir. Kalan testisin hem hormon üretimi hem de doğurganlık için önemi nedeniyle kontrollerde elle muayene ve testis ultrasonu ile düzenli olarak değerlendirilmesi gerekir.

Hastalara kalan testisi ayda bir kez kendi kendine muayene etmeleri ve yeni bir sertlik fark ettiklerinde gecikmeden başvurmaları önerilir. Takip sürecinde tümör belirteçleri ve görüntüleme yöntemleriyle karın içi lenf bezleri de izlenir. Karın içindeki lenf bezlerinde yayılım ya da kemoterapi sonrası kalıntı kitle saptanan hastalarda RPLND olarak bilinen karın içi lenf bezi ameliyatı gündeme gelebilir.