Vazektomi

Vazektomi, testislerde üretilen spermleri taşıyan kanalların torba derisinden ulaşılarak kesilip kapatıldığı ve böylece spermin meniye karışmasının engellendiği bir doğum kontrol işlemidir. Erkekte kalıcı korunma yöntemi olarak bilinen vazektomi, çocuk sahibi olmayı tamamlamış erkeklerde gebeliği önlemenin en etkili yollarından biridir. İşlem çoğunlukla bölgesel uyuşturmayla, kısa sürede ve hastanede yatmadan yapılır.

Bu yazıda vazektominin ne olduğunu, kimlere uygulandığını, nasıl yapıldığını, kesisiz vazektominin ne olduğunu, işlemin ne kadar sürdüğünü, ne zaman etkili hâle geldiğini, kontrol sperm testinin neden gerekli olduğunu, cinsel işleve etkisini, geri alınıp alınamayacağını ve risklerini ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Vazektomi Nedir?

Vazektomi, testislerden çıkan spermleri meniye taşıyan her iki taraftaki sperm kanalının küçük bir işlemle kesilmesi, uçlarının kapatılması ve böylece boşalma sırasında menide sperm bulunmamasının sağlanmasıdır. Testislerde üretilen spermler, testisin arkasındaki sperm olgunlaştırma kanalında depolanır ve buradan sperm kanalı aracılığıyla yukarı taşınır. Sperm kanalı, torbanın içinden kasık kanalına ve oradan prostatın yakınına kadar uzanır. Boşalma sırasında spermler, prostat ve meni keselerinden gelen sıvılarla karışarak meniyi oluşturur. Vazektomide bu kanal torba içinde kesilerek spermlerin yukarı doğru ilerlemesi engellenir.

İşlemden sonra testislerde sperm üretimi devam eder, ancak üretilen spermler meniye karışamaz ve vücut tarafından doğal yollarla emilir. Meninin büyük bölümü prostat ve meni keselerinden geldiği için boşalma sırasında meni miktarında belirgin bir değişiklik olmaz. Vazektomi, testislerin hormon üretimini ya da cinsel işlevleri etkilemeyen bir işlemdir. Kadınlarda uygulanan tüp bağlama işlemine göre daha basit, daha kısa süren ve daha az risk taşıyan bir yöntemdir. Vazektomi kalıcı bir yöntem olarak kabul edilir ve geri alınması her zaman mümkün olmayabilir.

Bu nedenle karar verilmeden önce çiftin ileride çocuk isteyip istemeyeceği ayrıntılı olarak konuşulmalıdır. Vazektomi gebeliği önler, ancak cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz. Bu nedenle birden fazla partneri olan erkeklerde prezervatif kullanımı enfeksiyonlardan korunmak için önemini korur.

Vazektomi Kimlere Uygulanır?

Vazektominin kimlere uygun olduğu değerlendirildiğinde bu işlem, çocuk sahibi olmayı tamamlamış, ileride çocuk istemeyeceğinden emin olan ve kalıcı bir doğum kontrol yöntemi isteyen erkeklere uygulanır. Eşinde gebeliğin ciddi sağlık riski taşıdığı ya da kalıtsal bir hastalığın çocuğa geçme olasılığının bulunduğu erkekler de vazektomiyi tercih edebilir. Diğer doğum kontrol yöntemlerini kullanamayan ya da bu yöntemlerle sorun yaşayan çiftler için de vazektomi bir seçenektir. Vazektomi için belirli bir yaş sınırı bulunmaz, ancak işlemin yasal olarak erişkin yaşta ve kişinin yazılı onamıyla yapılması gerekir.

Evli erkeklerde yasal düzenlemeler çerçevesinde eşin de onamı alınır. Çok genç yaşta olan ya da henüz çocuğu olmayan erkeklerde karar verme süreci daha dikkatli yürütülür. Boşanma, kayıp ya da ekonomik sıkıntı gibi yoğun stres dönemlerinde alınan kararların ileride pişmanlığa yol açabileceği unutulmamalıdır. Vazektominin oluşturduğu durum, erkek kısırlığı türlerinden sperm kanallarının tıkanmasına bağlı spermsizlikle aynı sonucu doğurur.

Bu nedenle ileride çocuk sahibi olma olasılığını tamamen dışarıda bırakmayan erkeklere vazektomi önerilmez. İşlem öncesinde erkeğin genel sağlık durumu, kullandığı ilaçlar ve torbada daha önce geçirilmiş bir ameliyat ya da hastalık olup olmadığı değerlendirilir.

Torbada aktif enfeksiyon ya da deride sorun bulunan erkeklerde işlem bu sorunlar iyileşene kadar ertelenir. Vazektomi kararı, çift olarak bilgilendirildikten ve yeterli düşünme süresi tanındıktan sonra verilmelidir. Görüşme sırasında çiftin kullandığı diğer doğum kontrol yöntemleri ve bu yöntemlerle yaşadıkları sorunlar da ele alınır.

Vazektomi Nasıl Yapılır?

Vazektomi, torba derisinin bölgesel olarak uyuşturulmasının ardından sperm kanalının deri altında elle bulunması, küçük bir kesi ya da delikten dışarı alınması, kanalın kesilip bir parçasının çıkarılması ve uçlarının kapatılmasıyla her iki tarafa ayrı ayrı yapılır. Vazektomi nasıl yapılır sorusunun cevabı, çoğu erkekte muayenehane ya da günübirlik ameliyathane koşullarında uygulanabilen birkaç basit adımdan oluşur. İşlem öncesinde torba bölgesindeki kılların temizlenmesi önerilir. Kişi sırt üstü yatırılır ve torba derisi antiseptik solüsyonla temizlenir. Torba derisi ve sperm kanalının çevresi ince bir iğneyle uyuşturulur.

Hekim, sperm kanalını torba derisinin altında parmaklarıyla bulur ve deriye yakın bir noktada sabitler. Kanalın üzerindeki deride küçük bir kesi yapılır ya da özel bir aletle küçük bir delik açılır. Sperm kanalı çevresindeki dokulardan ayrılarak dışarı alınır. Kanal kesilir ve genellikle küçük bir parçası çıkarılır. Kanalın uçları bağlanarak, yakılarak ya da küçük kapatıcı klipslerle kapatılır. Uçların yeniden birleşmesini önlemek için iki uç arasına çevredeki doku katmanı yerleştirilebilir. Kanal torbanın içine geri bırakılır ve aynı işlem diğer taraftaki kanala da uygulanır.

Kesi yapılan durumlarda deri kendiliğinden eriyen dikişlerle kapatılır. İşlem sonrasında torbaya küçük bir pansuman uygulanır ve kişi kısa bir gözlemden sonra evine gönderilir. İşlem sırasında hissedilen hafif çekilme ya da basınç duygusu normaldir ve kısa sürede geçer.

Kesisiz Vazektomi Nedir?

Kesisiz vazektomi, sperm kanalına bistüriyle kesi yapılmadan, ucu keskin özel bir aletle torba derisinde açılan çok küçük bir delikten ulaşılarak kanalın kesilip kapatıldığı vazektomi yöntemidir. Bu yöntemde torba derisi ve kanalın çevresi yine bölgesel olarak uyuşturulur. Hekim, sperm kanalını parmaklarıyla bulduktan sonra halka biçimli özel bir aletle deri altında sabitler. Ucu keskin ikinci bir aletle deride küçük bir delik açılır ve bu delik hafifçe genişletilir. Sperm kanalı bu delikten dışarı alınır, kesilir ve uçları kapatılır.

Çoğu zaman her iki kanala orta hattaki tek bir delikten ulaşılabilir. Deride açılan delik çok küçük olduğu için genellikle dikiş gerekmez ve kısa sürede kendiliğinden kapanır. Kesisiz yöntemde kanama, morarma ve işlem sonrası ağrı genellikle daha az olur. Enfeksiyon riski de daha düşüktür ve iyileşme daha hızlı gerçekleşir. Kesisiz vazektomi, gebeliği önlemedeki etkinlik açısından kesili yöntemle benzer sonuç sağlar.

İşlem sonrasında menide sperm kalmadığı kontrol sperm testiyle doğrulanana kadar ek korunma yine gereklidir. Hangi yöntemin uygulanacağı, kişinin torba yapısı ve hekimin değerlendirmesine göre belirlenir. Torbada daha önce ameliyat geçirmiş ya da kanalları deri altında zor bulunan erkeklerde kesili yöntem tercih edilebilir.

Vazektomi Kaç Dakika Sürer?

Vazektomi, her iki taraftaki sperm kanalına uygulanan işlem dahil olmak üzere çoğu erkekte on beş ile otuz dakika arasında tamamlanır. İşlem süresi, sperm kanallarının deri altında ne kadar kolay bulunduğuna göre değişebilir. Torba derisi kalın olan ya da kanalları derinde yerleşen erkeklerde kanalın bulunması daha uzun sürebilir. Torbada daha önce ameliyat geçirmiş erkeklerde dokular arasındaki yapışıklıklar işlem süresini uzatabilir. Kesisiz yöntemde dikiş atılmadığı için işlem biraz daha kısa sürebilir. İşlem öncesindeki hazırlık ve uyuşturma aşaması da toplam süreye eklenir.

İşlem sonrasında kişi kısa bir süre gözlem altında tutulur ve baş dönmesi ya da kanama olmadığı kontrol edilir. Bölgesel uyuşturma ile yapılan vazektomide hastanede yatış gerekmez ve kişi aynı gün evine döner. Kaygı düzeyi yüksek olan ya da genel anestezi tercih eden erkeklerde işlem ameliyathanede yapılır ve anesteziden uyanma süresi toplam süreyi uzatır. İşlem sonrasında eve dönüşte araç kullanılmaması ve bir yakınla gidilmesi önerilir.

İşlem günü için iş planlamasının buna göre yapılması, kişinin ilk günü dinlenerek geçirmesini sağlar. İşleme gelirken rahat giysiler ve torbayı destekleyen dar bir iç çamaşırı getirilmesi, eve dönüşü daha konforlu hâle getirir.

Vazektomi Ne Zaman Etkili Hâle Gelir?

Vazektomi işlemden hemen sonra etkili değildir, etkili hâle geldiği zaman ise kontrol sperm testiyle belirlenir ve kanalların işlem yapılan noktanın ilerisinde kalan spermlerin boşalmalarla tamamen temizlenmesi için genellikle birkaç ay ve çok sayıda boşalma gerekir. Sperm kanalının kesildiği noktanın üst kısmında, meni keselerinde ve kanalın devamında bir süre canlı spermler bulunmaya devam eder. Bu spermler, işlemden sonraki boşalmalarla birlikte yavaş yavaş dışarı atılır. Kalan spermlerin temizlenme hızı kişiden kişiye değişir ve boşalma sıklığıyla ilişkilidir. Bu dönemde menide hâlâ sperm bulunabileceği için gebelik oluşabilir.

Bu nedenle işlem sonrasında kontrol sperm testiyle menide sperm olmadığı doğrulanana kadar başka bir doğum kontrol yöntemi kullanılmaya devam edilmelidir. İşlemden sonra cinsel ilişkiye ek korunmayla birlikte dönülebilir. Kişinin işlemden sonra hemen korunmasız ilişkiye girmesi, en sık görülen istenmeyen gebelik nedenlerinden biridir. Kontrol sperm testinin zamanı hekim tarafından kişiye ayrıca bildirilir. Menide sperm bulunmadığı gösterildikten sonra vazektomi etkili hâle gelmiş kabul edilir.

Bu aşamadan sonra ek korunma yöntemine gerek kalmaz. Vazektominin etkili hâle gelmesi için geçen bekleme sürecinin sabırla tamamlanması, yöntemin güvenilirliği açısından çok önemlidir. Bu süreçte kullanılacak ek korunma yöntemi, çiftin tercihine göre işlem öncesinde belirlenir.

Vazektomi Sonrası Kontrol Sperm Testi Neden Gerekir?

Vazektomi sonrası kontrol sperm testi, kanallarda kalan spermlerin tamamen temizlendiğini ve menide sperm bulunmadığını doğrulayarak ek korunmanın güvenle bırakılabileceği zamanı belirlemek için gerekir. İşlemden sonra menide sperm kalıp kalmadığı yalnızca meni örneğinin mikroskopla incelenmesiyle anlaşılabilir. Kişinin kendini iyi hissetmesi ya da belirli bir sürenin geçmiş olması, menide sperm kalmadığını tek başına göstermez. Kontrol sperm testi genellikle işlemden birkaç ay sonra, hekimin önerdiği zamanda yapılır. Menide hiç sperm görülmezse ek korunma yöntemi bırakılabilir. Menide az sayıda hareketsiz sperm görülürse test belirli bir süre sonra tekrarlanabilir.

Menide hareketli sperm görülmesi, kanalların henüz temizlenmediğini ya da nadiren kesilen uçların yeniden birleştiğini gösterebilir. Hareketli spermin devam ettiği durumlarda işlemin tekrarlanması gerekebilir. Kontrol testi yapılmadan ek korunmanın bırakılması, istenmeyen gebelik riskini artırır. Kontrol testinin aksatılması, vazektomiden beklenen korumanın doğrulanamaması anlamına gelir. Test için meni örneği, hekimin önerdiği süre boyunca boşalma yapılmadıktan sonra verilir. Kontrol sperm testi, vazektomi sürecinin işlemin kendisi kadar önemli bir parçasıdır. Test sonucunun hekim tarafından yorumlanması ve kişiye yazılı olarak bildirilmesi, ek korunmanın ne zaman bırakılacağı konusunda karışıklığı önler.

Vazektomi Cinsel İşlevi Etkiler mi?

Vazektomi cinsel işlevi etkilemez, çünkü işlem yalnızca spermleri taşıyan kanalları kapatır ve cinsel istek, sertleşme, orgazm ve boşalma üzerinde etkili olan sinirlere, damarlara ve hormonlara dokunmaz. Testislerde testosteron üretimi vazektomiden sonra da aynı şekilde devam eder. Üretilen testosteron doğrudan kana karıştığı için sperm kanallarının kapatılması hormon düzeyini değiştirmez. Cinsel istek ve sertleşme, testosteron düzeyi ve penisin sinir ve damar yapısıyla ilişkili olduğu için bu işlevler etkilenmez.

Boşalma işlemden sonra da olağan şekilde gerçekleşir. Meninin büyük bölümü prostat ve meni keselerinden geldiği için meni miktarında çoğu erkeğin fark edemeyeceği kadar küçük bir azalma olur.

Meninin görünümü, kıvamı ve kokusu da çoğu erkekte değişmez. Orgazm sırasında hissedilen haz aynı şekilde sürer. Bazı erkekler vazektomi öncesinde cinsel işlevlerinin etkileneceği kaygısını taşır ve bu kaygı işlem öncesinde açıkça konuşulmalıdır. Gebelik kaygısının ortadan kalkması, bazı çiftlerde cinsel yaşamın daha rahat sürdürülmesine katkı sağlayabilir. İşlemden sonraki ilk günlerde torbadaki hassasiyet nedeniyle cinsel ilişkiye kısa bir süre ara verilmesi önerilir. Vazektomiden sonra cinsel işlevlerde bir değişiklik fark eden erkeklerde bunun başka nedenleri araştırılmalıdır. Bu değerlendirmede hormon düzeyleri, damar sağlığı ve ruhsal etkenler birlikte ele alınır.

Vazektomi Geri Alınabilir mi?

Vazektomi, kesilen sperm kanallarının mikroskop altında yeniden birleştirildiği bir ameliyatla geri alınabilir, ancak bu ameliyatın her zaman başarılı olması beklenemez ve vazektomi karar verilirken kalıcı bir yöntem olarak kabul edilmelidir. Geri alma ameliyatında torbadan yapılan kesilerle sperm kanalının kesilmiş uçları bulunur. Kanalın uçları mikroskop altında çok ince dikişlerle yeniden birleştirilir. Kanalın alt kısmında uzun süreli basınç nedeniyle tıkanıklık gelişmişse sperm kanalı doğrudan sperm olgunlaştırma kanalına bağlanır. Geri alma ameliyatı, vazektomiye göre çok daha uzun süren ve özel deneyim gerektiren bir ameliyattır.

Vazektomiden sonra geçen süre uzadıkça geri alma ameliyatıyla menide yeniden sperm görülme olasılığı azalır. Eşin yaşı ve doğurganlık durumu da geri alma sonrasında gebelik oluşma olasılığını etkileyen önemli etkenlerdir. Kanallar başarıyla birleştirilse bile menide spermin yeniden görülmesi aylar sürebilir. Geri alma ameliyatına alternatif olarak testisten ya da sperm olgunlaştırma kanalından sperm alınarak tüp bebek yöntemi uygulanabilir.

İleride çocuk sahibi olma olasılığını düşünen erkeklere vazektomi öncesinde sperm dondurma seçeneği hakkında bilgi verilir. Vazektominin geri alınabilir olduğu düşüncesiyle karar verilmemesi, ileride yaşanabilecek pişmanlığın önlenmesi açısından önemlidir. Geri alma ameliyatı sonrasında da menide sperm görülüp görülmediği düzenli sperm testleriyle izlenir.

Vazektominin Riskleri Nelerdir?

Vazektominin riskleri arasında şunlar yer alır:

• torbada şişlik ve morarma,
• kan birikmesi,
• enfeksiyon,
• sperm sızmasına bağlı küçük yumru oluşması,
• uzun süren testis ağrısı,
• çok nadir olarak kesilen kanal uçlarının kendiliğinden birleşmesi.

İşlemden sonraki ilk günlerde torbada hafif şişlik, morarma ve ağrı görülmesi beklenen bir durumdur. Torba içinde kan birikmesi, torbanın belirgin şekilde büyümesi ve morarmasıyla fark edilir ve çoğu zaman kendiliğinden emilir. Yara yerinde kızarıklık, akıntı ve ateş enfeksiyonu düşündürür ve genellikle antibiyotikle tedavi edilir.

Kesilen kanal ucundan sızan spermlere karşı vücudun tepki vermesiyle kanal üzerinde küçük, sert bir yumru oluşabilir. Bu yumruların çoğu şikâyet yaratmaz, hassasiyet yapanlar ağrı kesicilerle rahatlar ve nadiren çıkarılması gerekir. Bazı erkeklerde testiste ya da sperm olgunlaştırma kanalında dolgunluk hissi ve uzun süren ağrı gelişebilir. Uzun süren ağrı çoğu zaman ilaçlarla ve sinir uyuşturma uygulamalarıyla kontrol altına alınır, nadiren ameliyat gerekebilir. Kesilen kanal uçlarının kendiliğinden birleşmesi çok nadir görülür ve menide yeniden sperm çıkmasına yol açabilir.

Bu nedenle işlem sonrasında menide sperm bulunmadığının sperm testi ile doğrulanması gerekir. İleride çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde geri alma ameliyatı başarısız olursa testisten Mikro-TESE gibi mikroskopla sperm arama yöntemleriyle sperm elde edilebilir. Vazektominin prostat kanseri ya da kalp hastalıkları riskini artırdığına dair kesin bir kanıt bulunmamaktadır. Risklerin önemli bir bölümü, işlem sonrası önerilere uyulması, soğuk uygulama yapılması ve ilk günlerde ağır aktivitelerden kaçınılmasıyla azaltılabilir. Kan sulandırıcı kullanan erkeklerde bu ilaçların işlem öncesinde hekim önerisiyle düzenlenmesi de kanama riskini azaltır.