Üreter Stenti (Üreteral Stent Yerleştirme)

Üreter stenti, böbrek ile mesane arasındaki idrar kanalının içine yerleştirilen, iki ucu kıvrık, ince ve yumuşak bir borudur ve idrarın böbrekten mesaneye kesintisiz akmasını sağlar. İki ucunun J harfi şeklinde kıvrık olması nedeniyle Double-J kateter ya da çift J stent olarak da bilinen bu tüp, taş ameliyatlarından sonra, idrar kanalı darlıklarında ve böbreği tıkayan pek çok durumda geçici olarak kullanılır. Stent böbreği korumak için önemli bir görev üstlenirken bazı hastalarda günlük yaşamı etkileyen şikâyetlere de yol açabilir.

Bu yazıda üreter stentinin ne olduğunu, kimlere takıldığını, ne işe yaradığını, nasıl takıldığını, ne kadar süre kaldığını, nasıl çıkarıldığını, takılıyken hangi şikâyetlerin olabileceğini, günlük yaşamı nasıl etkilediğini, risklerini ve unutulması durumunda neler olabileceğini ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Üreter Stenti (Double-J) Nedir?

Üreter stenti (Double-J), bir ucu böbrek havuzunda diğer ucu mesanede duracak şekilde idrar kanalının içine yerleştirilen, esnek plastik malzemeden yapılmış, içi boş ve yan delikleri bulunan ince bir tüptür. İdrar kanalı, böbrekte oluşan idrarı mesaneye taşıyan ince ve kaslı bir borudur. Bu kanal taş, şişlik, darlık ya da dışarıdan bir baskı nedeniyle tıkandığında idrar böbrekte birikir ve böbrek şişer. Üreter stenti, tıkanıklığın bulunduğu bölgeyi içeriden köprüleyerek idrarın böbrekten mesaneye akmaya devam etmesini sağlar. İdrar hem stentin içindeki kanaldan hem de stentin çevresinden akarak mesaneye ulaşır.

Stentin iki ucundaki kıvrımlar, stentin böbrekten aşağı ya da mesaneden yukarı doğru kaymasını önleyen tutunma noktaları gibi çalışır. Stent, idrar yollarında uzun süre kalmaya uygun, yumuşak ve vücutla uyumlu malzemelerden üretilir. Farklı boylarda ve kalınlıklarda stentler bulunur ve hastanın boyuna ve idrar kanalının uzunluğuna uygun olan seçilir. Stentlerin çoğu geçici olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır ve belirli bir süre sonra çıkarılması ya da değiştirilmesi gerekir. Bazı stentlerin mesanedeki ucuna, idrar kanalından dışarı uzanan ince bir ip bağlanabilir.

Stent takılması, böbreği korumaya yönelik yardımcı bir işlemdir ve çoğu zaman altta yatan sorunun kesin tedavisi değildir. Bu nedenle stent takılan her hastada stentin neden takıldığı, ne kadar kalacağı ve ne zaman çıkarılacağı açıkça planlanır.

Üreter Stenti Kimlere Takılır?

Üreter stenti, kapalı taş ameliyatı geçiren, taşa bağlı böbrek tıkanıklığı ve enfeksiyonu olan, idrar kanalı darlığı bulunan, böbrek havuzu ya da idrar kanalı onarım ameliyatı yapılan ve tümör gibi nedenlerle idrar yolu tıkanan hastalara takılır. En sık kullanım alanı, idrar kanalından girilerek yapılan kapalı böbrek ve üreter taşı ameliyatlarıdır. Bu ameliyatlardan sonra kanal duvarında gelişebilecek şişliğin ve düşen taş kırıntılarının idrar akışını engellememesi için stent yerleştirilir.

Taşın idrar kanalını tıkadığı ve ateşli bir böbrek enfeksiyonunun geliştiği durumlarda stent, böbrekteki enfekte idrarı boşaltmak için acil olarak takılabilir.

Bu hastalarda taş kırma işlemi enfeksiyon düzeldikten sonra ayrı bir seansta yapılır. İdrar kanalında yara dokusuna bağlı darlık bulunan hastalarda stent, kesin tedavi planlanana kadar böbreği korumak için kullanılır. Böbrek havuzu ve idrar kanalı onarım ameliyatlarında stent, dikiş hattının iyileşmesini desteklemek amacıyla yerleştirilir. Rahim, bağırsak ya da prostat gibi komşu organların tümörlerinin idrar kanalına dışarıdan baskı yaptığı hastalarda stent, böbrek işlevinin korunmasına yardımcı olur. Gebelikte ağrıya ya da enfeksiyona yol açan böbrek şişmelerinde de stent takılabilir.

Karın ve leğen bölgesi ameliyatlarında idrar kanalının yaralandığı durumlarda stent, kanalın iyileşmesi için kullanılır. Tek böbreği olan hastalarda tıkanıklık böbrek işlevini hızla tehdit edebileceği için stent daha erken takılır. Stent takılma kararı, tıkanıklığın nedeni ve böbreğin durumu değerlendirilerek verilir.

Üreter Stenti Ne İşe Yarar?

Üreter stenti, idrar kanalı şiştiğinde, daraldığında ya da tıkandığında idrarın böbrekten mesaneye akmaya devam etmesini sağlayarak böbreği basınç artışından, enfeksiyondan ve işlev kaybından korumaya yarar. Böbrekten idrar çıkışı engellendiğinde böbrek içinde basınç artar ve bu durum şiddetli yan ağrısına ve böbrek dokusunda hasara yol açabilir. Stent, tıkanıklığın bulunduğu bölgeyi köprüleyerek bu basınç artışını önler ve böbrek krizinin ortaya çıkmasını engeller. Taş ameliyatlarından sonra kanal duvarındaki geçici şişlik günlerce sürebilir ve stent bu dönemde kanalın açık kalmasını sağlar.

Lazerle kırılan taşların küçük kırıntıları, stent yerindeyken kanalda sıkışmadan mesaneye daha kolay inebilir. Onarım ameliyatlarında stent, yeni dikilen bağlantının iyileşme süresince açık ve düz kalmasına yardımcı olur ve dikiş hattından idrar sızmasını azaltır. Böbrekte enfekte idrar birikmiş hastalarda stent, idrarın boşalmasını sağlayarak antibiyotik tedavisinin etkili olmasına katkıda bulunur. Stentin idrar kanalında bir süre kalması kanalın hafifçe genişlemesine yol açar ve bu durum sonraki kapalı ameliyatlarda aletlerin kanaldan daha kolay geçmesini sağlayabilir. Tümör baskısına bağlı tıkanıklıklarda stent, kanser tedavisi sürerken böbrek işlevinin korunmasına yardımcı olur.

Böbrek işlevlerinin korunması, ilaç tedavilerinin güvenle uygulanabilmesi açısından da önemlidir. Stent bu görevleri geçici olarak üstlenir ve altta yatan sorun çözüldüğünde çıkarılır. Stentin sağladığı koruma, tıkanıklığın süresi uzadıkça böbrekte gelişebilecek kalıcı hasarın önlenmesinde önemli rol oynar.

Üreter Stenti Nasıl Takılır?

Üreter stenti, çoğu zaman idrar kanalı ağzından mesaneye ilerletilen ince kameralı bir aletle mesaneye girilmesi, idrar kanalının ağzından böbreğe kadar röntgen eşliğinde bir kılavuz tel yerleştirilmesi ve stentin bu telin üzerinden itilerek yerine oturtulması şeklinde takılır. Üreter stenti nasıl yapılır ya da nasıl takılır sorusunun cevabı, işlemin karında herhangi bir kesi yapılmadan doğal idrar yolundan kısa sürede tamamlanmasıdır.

Kapalı taş ameliyatlarında stent, ameliyatın sonunda aynı anestezi altında yerleştirilir ve hasta ek bir işlem geçirmez. Stentin ayrı bir işlem olarak takılması gerektiğinde genel, spinal ya da bölgesel anestezi uygulanabilir.

Kadın hastalarda seçilmiş durumlarda işlem yerel uyuşturucu jel eşliğinde de yapılabilir. Hasta sırtüstü yatırılır ve bacakları özel desteklere yerleştirilir. İdrar kanalı ağzından kameralı aletle mesaneye girilir ve tıkanık tarafın idrar kanalı ağzı bulunur. Bu ağızdan ince ve esnek bir kılavuz tel, röntgen görüntüsü eşliğinde böbrek havuzuna kadar ilerletilir. Gerekirse kanala kontrast madde verilerek tıkanıklığın yeri ve idrar yollarının yapısı görüntülenir.

Stent, kılavuz telin üzerinden itilerek üst ucu böbrek havuzuna ulaşana kadar ilerletilir. Kılavuz tel çekildiğinde stentin üst ucu böbrekte, alt ucu ise mesanede kendiliğinden kıvrılarak yerine oturur.

Stentin doğru konumda olduğu röntgen ya da kamera görüntüsüyle kontrol edilir. İdrar kanalından ilerlemenin mümkün olmadığı nadir durumlarda stent, ciltten böbreğe girilerek yukarıdan aşağı doğru yerleştirilebilir.

Üreter Stenti Ne Kadar Süre Kalır?

Üreter stenti, takılma nedenine göre birkaç gün ile birkaç ay arasında kalır ve basit taş ameliyatlarından sonra çoğu zaman bir ile dört hafta, onarım ameliyatlarından sonra dört ile altı hafta, uzun süreli tıkanıklıklarda ise birkaç ayda bir değiştirilecek şekilde kullanılır. Kısa süren ve sorunsuz geçen taş ameliyatlarından sonra stent birkaç gün ile bir iki hafta içinde çıkarılabilir.

Kanal duvarında belirgin şişlik ya da küçük bir yaralanma bulunan hastalarda stentin daha uzun süre kalması gerekebilir. Böbrek havuzu ve idrar kanalı onarım ameliyatlarından sonra stent, dikiş hattının tam olarak iyileşmesi için genellikle birkaç hafta yerinde bırakılır.

Enfeksiyon nedeniyle acil olarak takılan stentler, taşın kesin tedavisi yapılana kadar yerinde kalır. İdrar kanalı darlıklarında ve tümör baskısına bağlı tıkanıklıklarda stentin uzun süre kalması gerekebilir. Standart stentler, üzerlerinde kabuklanma ve taş oluşumu riski arttığı için çoğu zaman birkaç ayda bir değiştirilir. Daha uzun süre kalabilecek şekilde tasarlanmış özel stentler bazı hastalarda değişim aralıklarını uzatabilir.

Gebelikte idrardaki mineral yükü arttığı ve kabuklanma daha hızlı olabildiği için stentler daha sık değiştirilebilir. Stentin kalış süresi her hasta için hekim tarafından belirlenir ve stent takıldığı gün hastaya çıkarılma ya da değiştirilme tarihi bildirilir. Bu tarihin not edilmesi ve kontrol randevusunun aksatılmaması çok önemlidir. Stent takılı kaldığı süre boyunca düzenli kontrollerle böbreğin durumu izlenir.

Üreter Stenti Nasıl Çıkarılır?

Üreter stenti, çoğu zaman idrar kanalı ağzından mesaneye ilerletilen ince bir kameralı aletle stentin mesanedeki ucunun bir pensle tutulup nazikçe dışarı çekilmesiyle birkaç dakika içinde çıkarılır. İşlem genellikle poliklinik koşullarında ya da kısa süreli bir işlem olarak yapılır. Esnek ve ince kameralı aletler kullanıldığında idrar kanalına uyuşturucu jel uygulanarak işlem çoğu hastada anestezi gerekmeden tamamlanabilir. Kadınlarda idrar kanalı kısa olduğu için stentin çıkarılması genellikle daha kolaydır. Erkeklerde ve çocuklarda hastanın konforu için kısa süreli bir anestezi ya da sakinleştirici tercih edilebilir.

Kameralı aletle mesaneye girildiğinde stentin mesanedeki kıvrık ucu görülür ve özel bir pensle kavranır. Stent, aletle birlikte yavaşça geri çekildiğinde üst ucundaki kıvrım düzleşir ve stent idrar kanalından kolayca çıkar. Ucuna ip bağlanmış stentlerde ip idrar kanalı ağzından dışarıda bulunduğu için stent, muayenehanede bu ipten nazikçe çekilerek herhangi bir alet kullanılmadan çıkarılabilir. İpli stentlerde ipin günlük yaşamda yanlışlıkla çekilmemesine dikkat edilmesi gerekir.

Stent çıkarıldıktan sonraki birkaç saat içinde yan ağrısı, sık idrara çıkma ya da idrarda hafif kan görülebilir. Bu şikâyetler genellikle kısa sürede geçer ve bol su içilmesi iyileşmeyi kolaylaştırır. Uzun süre kalmış ve üzerinde kabuklanma oluşmuş stentlerin çıkarılması ise daha karmaşık işlemler gerektirebilir.

Üreter Stenti Takılıyken Hangi Şikâyetler Olur?

Üreter stenti takılıyken sık idrara çıkma, ani idrar sıkışması, idrar yaparken yanma, idrarda kan, mesane ve kasık bölgesinde bası hissi ve idrar yaparken böbrek tarafına vuran yan ağrısı gibi şikâyetler olabilir. Bu şikâyetlerin temel nedeni, stentin mesane ve idrar kanalı duvarıyla sürekli temas hâlinde olmasıdır. Stentin mesanedeki ucu, mesane duvarını ve mesane boynunu tahriş ederek sık idrara çıkma ve ani sıkışma hissine yol açar.

Bazı hastalar idrarını yaptıktan hemen sonra mesanesinin tam boşalmadığını hisseder. İdrar yaparken mesane içindeki basınç artar ve idrarın bir kısmı stent boyunca geriye doğru böbreğe kaçar.

Bu geri kaçış, özellikle idrar yapma sırasında böbrek tarafında künt ya da batıcı bir ağrı olarak hissedilir. Stentin idrar yollarının iç yüzeyine sürtünmesi, özellikle fiziksel aktiviteyle birlikte idrarda pembe ya da kırmızı renkte kanamaya neden olabilir. Erkeklerde penis ucunda batma ya da sızlama hissi görülebilir. Bazı hastalarda mesane tahrişine bağlı hafif idrar kaçırma yaşanabilir. Bu şikâyetlerin şiddeti kişiden kişiye büyük farklılık gösterir ve bazı hastalar stenti neredeyse hiç hissetmez. Şikâyetler genellikle stentin ilk günlerinde daha belirgindir ve bazı hastalarda zamanla azalır.

Mesaneyi gevşeten ilaçlar ve basit ağrı kesiciler bu şikâyetleri önemli ölçüde hafifletebilir. Yüksek ateş, şiddetli ve giderek artan ağrı ya da pıhtılı yoğun kanama ise beklenen şikâyetler arasında değildir ve hekime başvurmayı gerektirir.

Üreter Stenti Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?

Üreter stenti, çoğu hastada günlük yaşamın sürdürülmesine engel olmaz, ancak sık idrara çıkma, idrar yaparken yan ağrısı ve fiziksel aktiviteyle artan şikâyetler nedeniyle bazı hastalarda iş, uyku ve sosyal yaşamı geçici olarak etkileyebilir. Masa başı çalışan kişilerin önemli bir bölümü stent takılıyken işlerine devam edebilir. Sık idrara çıkma ihtiyacı nedeniyle tuvalete kolay ulaşılabilen bir ortam bu dönemde kolaylık sağlar.

Gece idrara kalkma sayısının artması bazı hastalarda uykunun bölünmesine yol açabilir. Koşu, zıplama ve ağır ağırlık çalışması gibi sarsıntılı ve zorlayıcı aktiviteler idrarda kanamayı ve yan ağrısını artırabilir.

Yürüyüş gibi hafif aktiviteler ise genellikle rahatlıkla yapılabilir. Stent takılıyken seyahat edilebilir, ancak stentin çıkarılma tarihinin seyahat planına göre aksatılmaması gerekir. Uzun yolculuklarda bol su içilmesi ve düzenli aralıklarla idrar yapılması önerilir. Cinsel ilişki stent takılıyken çoğu zaman mümkündür ve stente zarar vermez, ancak bazı hastalarda rahatsızlık hissine yol açabilir. İpli stent takılan hastalarda ipin yanlışlıkla çekilmemesi için cinsel ilişki ve kişisel temizlik sırasında dikkatli olunmalıdır. Gün boyunca yeterli su içmek, idrarın açık renkte kalmasını sağlayarak kanama ve enfeksiyon riskini azaltır.

Çay, kahve ve alkol gibi mesaneyi uyaran içeceklerin azaltılması sık idrara çıkma şikâyetini hafifletebilir. Şikâyetlerin günlük yaşamı belirgin şekilde kısıtladığı hastalarda ilaç düzenlemesi ya da stentin daha erken çıkarılması hekimle birlikte değerlendirilebilir.

Üreter Stentinin Riskleri Nelerdir?

Üreter stentinin riskleri arasında şunlar yer alır:

• idrar yolu enfeksiyonu,
• stentin yerinden kayması,
• stentin tıkanması,
• üzerinde kabuklanma ve taş oluşması,
• idrarda belirgin kanama,
• uzun süre kalan stentlerde kırılma,
• nadiren idrar kanalında yaralanma.

Stent, vücuda yerleştirilen yabancı bir malzeme olduğu için bakterilerin tutunmasına ortam hazırlayabilir ve idrar yolu enfeksiyonu riskini artırabilir. Ateş, titreme ve kötü kokulu idrar, stent takılı hastalarda enfeksiyon açısından hemen değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. Nadiren stent yukarı doğru böbreğe ya da aşağı doğru mesaneye kayabilir ve bu durumda stentin yeniden yerleştirilmesi gerekebilir.

Stentin içi pıhtı, kum ya da kabuklanma nedeniyle tıkanabilir ve bu durum böbrekte yeniden şişmeye ve ağrıya yol açabilir. İdrardaki mineraller zamanla stentin yüzeyinde birikerek kabuklanmaya ve taş oluşumuna neden olabilir. Kabuklanma riski, stentin kalış süresi uzadıkça ve taş oluşturma eğilimi yüksek olan hastalarda artar. Stentin idrar yollarına teması, özellikle fiziksel aktiviteyle birlikte idrarda kanamaya neden olabilir. Çok uzun süre kalan stentlerin malzemesi zayıflayarak kırılabilir ve parçaların çıkarılması için ek işlemler gerekebilir. Stentin takılması sırasında idrar kanalı duvarında nadiren yaralanma oluşabilir.

Stent kaynaklı mesane tahrişi, bazı hastalarda belirgin sık idrara çıkma ve idrar kaçırma şikâyetlerine yol açabilir. Yüksek ateş, şiddetli ve artan ağrı, pıhtılı yoğun kanama, idrar yapamama ya da kusma gelişen hastaların vakit kaybetmeden hekime başvurması gerekir. Bu risklerin önemli bir bölümü, stentin planlanan tarihte çıkarılması ve düzenli kontrollerle önlenebilir.

Üreter Stenti Unutulursa Ne Olur?

Üreter stenti unutulursa, idrardaki mineraller stentin yüzeyinde birikerek stent taşlaşır, stentin içi tıkanır, böbrekte şişme ve enfeksiyon gelişebilir, stent kırılabilir ve çıkarılması çok daha karmaşık işlemler gerektiren bir soruna dönüşür. Stentler belirli bir süre vücutta kalmak üzere tasarlanmıştır ve bu sürenin aşılması ciddi sorunlara zemin hazırlar. Zaman geçtikçe idrardaki kalsiyum ve diğer mineraller stentin iç ve dış yüzeyinde katman katman birikir.

Bu birikim özellikle stentin böbrekteki ve mesanedeki kıvrık uçlarında büyük taş kitleleri oluşturabilir. Stentin içi tıkandığında idrar akışı engellenir ve böbrek yeniden şişerek işlevini kaybetmeye başlayabilir.

Taşlaşmış stent bakteriler için uygun bir ortam oluşturduğu için tekrarlayan ve ciddi böbrek enfeksiyonları gelişebilir. Uzun süre kalan stentin malzemesi sertleşip kırılganlaşarak çıkarılmaya çalışıldığında parçalara ayrılabilir. Taşlaşmış bir stent, mesaneden basitçe çekilerek çıkarılamaz ve çoğu zaman birden fazla işlem gerektirir. Mesanedeki taşlaşmış uç, mesane içinde taş kırma işlemiyle temizlenir. Stentin kanal boyunca taşlaşmış bölümü bir üreter taşı gibi değerlendirilir ve URS ile kanal içinde lazerle kırılabilir.

Böbrekteki taşlaşmış kıvrık uç ise RIRS ya da çok büyük taş kitlelerinde ciltten girişle yapılan ameliyatlarla temizlenebilir. Bu durumun önlenmesi için stent takılan her hastaya çıkarılma tarihi bildirilir ve hastaların bu tarihi mutlaka not etmesi ve kontrol randevusunu aksatmaması gerekir.