İdrar Kaçırma Askı Ameliyatı (Mid-üretral Sling Cerrahisi)

İdrar kaçırma askı ameliyatı, öksürme, hapşırma, gülme ya da ağır kaldırma sırasında idrar kaçırmaya yol açan stres tipi idrar kaçırmanın tedavisinde idrar kanalının altına ince bir destek şeridi yerleştirilmesiyle yapılan bir ameliyattır. Leğen tabanı egzersizleri ve yaşam tarzı düzenlemelerine karşın kaçırması devam eden kadınlarda sık uygulanan bir yöntemdir. Prostat ameliyatı sonrasında idrar kaçırması süren erkeklerde de erkeklere özel askı yöntemleri kullanılmaktadır.

Bu yazıda askı ameliyatının kimlere yapıldığını, nasıl uygulandığını, idrar kaçırmayı nasıl önlediğini, kadın ve erkekteki farklarını, iyileşme sürecini, risklerini ve başarının nasıl değerlendirildiğini ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

İdrar Kaçırma Askı Ameliyatı Nedir?

İdrar kaçırma askı ameliyatı, idrar kanalının altına hamak gibi uzanan ince bir şerit yerleştirilerek öksürme ve ıkınma gibi anlarda idrar kanalına destek sağlanması işlemidir. Bu yöntem, İngilizce kökenli sling adıyla da bilinir. Stres tipi idrar kaçırmada idrar kanalını ve mesane boynunu destekleyen dokular zayıflamıştır. Karın içi basıncı arttığında bu dokular idrar kanalını yeterince destekleyemez ve idrar kanalı tam kapanamadığı için bir miktar idrar kaçar.

Askı ameliyatında yerleştirilen şerit, bu eksik desteği yeniden oluşturur. Kadınlarda en sık kullanılan yöntem, idrar kanalının orta bölümünün altına gergin olmayan şekilde yerleştirilen ince bir sentetik şerittir.

İdrar kaçırma askı ameliyatı, günümüzde stres tipi idrar kaçırmanın cerrahi tedavisinde en yaygın kullanılan yöntemdir. Kadınlarda uygulanan askı ameliyatları küçük kesilerle yapılır, kısa sürer ve hastaların büyük bölümü kısa sürede günlük yaşamına döner. Sentetik şerit kullanılması uygun görülmeyen ya da daha önce askı ameliyatı olmasına karşın kaçırması tekrarlayan kadınlarda, kişinin kendi dokusundan hazırlanan bir askı da kullanılabilir.

Bu yöntemde şerit, genellikle karın duvarındaki kas kılıfından alınan bir doku parçasından hazırlanır. Erkeklerde ise idrar kaçırmanın yapısı farklı olduğu için erkeklere özel askı yöntemleri ve daha ağır kaçırmalarda yapay idrar tutma kası kullanılır.

Askı ameliyatı yalnızca stres tipi idrar kaçırmayı hedefler ve sıkışma tipi kaçırmayı düzeltmez. Bu nedenle ameliyat öncesinde kaçırmanın türünün doğru belirlenmesi büyük önem taşır.

Askı Ameliyatı Kimlere Yapılır?

Askı ameliyatı, stres tipi idrar kaçırma şikâyeti günlük yaşamını belirgin şekilde etkileyen ve ameliyatsız yöntemlerden yeterli yarar görmeyen kişilere yapılır. Öksürme, hapşırma, gülme, koşma, zıplama ya da ağır kaldırma sırasında idrar kaçıran kadınlar, bu ameliyatın en sık uygulandığı hasta grubudur. Bu kadınlarda tedaviye genellikle birkaç ay düzenli yapılan leğen tabanı egzersizleri, kilo kontrolü ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle başlanır.

Bu yöntemlere karşın kaçırması devam eden ve ped kullanmak zorunda kalan kadınlarda askı ameliyatı gündeme gelir. Hem öksürme ile hem de sıkışma ile idrar kaçırması olan karma tip hastalarda, stres bileşeni daha baskınsa askı ameliyatı değerlendirilebilir. Bu hastalarda sıkışma bileşeninin ameliyat öncesinde ya da sonrasında ayrıca ele alınması gerekebilir.

Askı ameliyatı kararı verilirken hastanın genel durumu ve gelecek planları da göz önünde bulundurulur. Gebelik ve doğum, askının sağladığı desteği zayıflatabileceği için doğum planını tamamlamış kadınlarda ameliyat daha uygun kabul edilir. Daha önce idrar kaçırma ameliyatı geçirmiş ve kaçırması tekrarlayan kadınlarda ayrıntılı değerlendirmenin ardından yeniden askı ameliyatı yapılabilir. Erkeklerde ise prostat kanseri nedeniyle yapılan ameliyatın ardından uzun süre geçmesine karşın hafif ve orta düzeyde idrar kaçırması devam edenlerde erkek askı ameliyatı değerlendirilir.

Yalnızca sıkışma tipi idrar kaçırması olan, mesanesini tam boşaltamayan ya da aktif idrar yolu enfeksiyonu bulunan kişilerde askı ameliyatı uygun değildir.

Ameliyat öncesinde muayene, öksürük testi, idrar tahlili, mesanede kalan idrar ölçümü ve gerekli görülen hastalarda ileri testler yapılır. Ameliyat kararı, tüm bu değerlendirmelerin ardından hastanın beklentileriyle birlikte verilir.

Askı Ameliyatı Nasıl Yapılır?

İdrar kaçırma askı ameliyatı nasıl yapılır sorusunun yanıtı, kadınlarda vajina ön duvarında yapılan küçük bir kesiden ince bir şeridin idrar kanalının orta bölümünün altına yerleştirilmesi ve şeridin uçlarının kasık ya da karın alt bölgesindeki küçük kesilerden geçirilmesidir. Ameliyat genellikle belden uyuşturma ya da genel anestezi altında yapılır ve bazı merkezlerde yerel anestezi ile hafif sakinleştirici de kullanılabilir.

Hasta jinekolojik muayene pozisyonuna alınır ve bölge temizlenir. İdrar kanalının orta bölümü hizasında vajina ön duvarına yaklaşık bir iki santimetrelik küçük bir kesi yapılır. Bu kesiden idrar kanalının iki yanına doğru küçük bir tünel hazırlanır. Şerit, özel yönlendirici aletler yardımıyla bu tünelden geçirilir.

Askı ameliyatında şeridin uçları iki farklı yoldan birinden geçirilebilir. Birinci yolda şerit, kasık kıvrımının iç tarafındaki doğal deliklerden geçirilir ve uçları kasıkta açılan iki küçük kesiden dışarı çıkarılır. İkinci yolda ise şerit kasık kemiğinin arkasından yukarı doğru ilerletilir ve uçları karın alt bölgesindeki iki küçük kesiden çıkarılır. Bu ikinci yolda mesanenin zarar görmediğinden emin olmak için ameliyat sırasında mesane içi kamera ile kontrol edilir.

Şerit, idrar kanalını sıkmayacak şekilde gergisiz olarak yerleştirilir ve fazla uçları cilt hizasından kesilir. Kesiler eriyen dikişlerle kapatılır ve mesaneye kısa süreli bir sonda takılabilir. Erkeklerde ise askı, skrotum ile makat arasındaki bölgeden yapılan bir kesiyle yerleştirilir.

Askı İdrar Kaçırmayı Nasıl Önler?

Askı, öksürme ve ıkınma gibi karın içi basıncının arttığı anlarda idrar kanalının altında sağlam bir destek oluşturarak idrar kaçırmayı önler. Sağlıklı bir kadında karın içi basıncı arttığında idrar kanalı, altındaki güçlü bağ dokusu ve leğen tabanı kaslarına doğru bastırılarak sıkıca kapanır. Stres tipi idrar kaçırmada bu destek dokuları zayıfladığı için idrar kanalı basınç artışı sırasında aşağı doğru hareket eder ve yeterince kapanamaz.

Askı, idrar kanalının orta bölümünün altına hamak gibi yerleştirilerek bu eksik desteği yerine koyar. Öksürme anında idrar kanalı şeridin üzerine bastırılır ve kanal kapanarak idrarın kaçması engellenir. Bu destek yalnızca basıncın arttığı anlarda devreye girdiği için şerit sürekli bir sıkıştırma oluşturmaz.

Askının gergisiz olarak yerleştirilmesi, normal idrar yapma işlevinin korunması açısından büyük önem taşır. Kişi idrar yapmak istediğinde mesane kası kasılır ve idrar kanalı gevşeyerek açılır. Bu sırada karın içi basıncında ani bir artış olmadığı için şerit idrar kanalını sıkıştırmaz ve idrar rahatça akabilir. Ameliyattan sonraki haftalarda vücudun kendi dokusu şeridin gözenekli yapısının içine doğru büyüyerek şeridi yerine sabitler.

Bu sayede askı zamanla dokunun bir parçası hâline gelir ve kalıcı bir destek sağlar. Erkeklerde kullanılan askı ise farklı bir prensiple çalışır ve idrar kanalını hafifçe yukarı ve geriye doğru iterek idrar tutma kasının işlevini destekler. Her iki yöntemde de amaç, idrar tutma mekanizmasını güçlendirirken normal idrar yapmayı engellememektir.

Kadın ve Erkekte Askı Ameliyatı Farklı mıdır?

Kadın ve erkekte askı ameliyatı, idrar kaçırmanın nedeni ve leğen bölgesinin yapısı farklı olduğu için belirgin şekilde farklıdır. Kadınlarda stres tipi idrar kaçırmanın en sık nedeni, gebelik, doğum, menopoz ve yaşa bağlı olarak idrar kanalını destekleyen dokuların zayıflamasıdır. Bu nedenle kadınlarda askı, vajina yoluyla idrar kanalının orta bölümünün altına yerleştirilir ve eksik desteği yerine koyar.

Kadınlarda ameliyat kısa sürer, kesiler çok küçüktür ve iyileşme genellikle hızlıdır. Kadınlarda askı ameliyatıyla birlikte gerekirse mesane ya da rahim sarkmasına yönelik ameliyatlar da aynı seansta yapılabilir. Kadınlarda şerit kullanılması uygun görülmeyen durumlarda kişinin kendi dokusundan hazırlanan askılar tercih edilebilir.

Erkeklerde stres tipi idrar kaçırma çoğunlukla prostat kanseri nedeniyle yapılan ameliyatlardan sonra idrar tutma kasının zayıflamasıyla ortaya çıkar. Erkeklerde askı, skrotum ile makat arasındaki bölgeden yapılan bir kesiyle idrar kanalının bu bölgedeki kalın bölümünün altına yerleştirilir. Bu askı, idrar kanalını yukarı ve geriye doğru destekleyerek zayıflamış idrar tutma kasının daha etkili çalışmasına yardımcı olur. Erkek askı ameliyatı genellikle hafif ve orta düzeyde kaçırması olan, günde az sayıda ped kullanan erkeklerde tercih edilir.

Kaçırması ağır olan ya da leğen bölgesine ışın tedavisi almış erkeklerde ise idrar kanalını çevreleyen bir manşet, bir pompa ve bir sıvı haznesinden oluşan yapay idrar tutma kası daha uygun bir seçenek olabilir. Erkeklerde prostat ameliyatından sonra idrar kaçırmanın bir süre kendiliğinden azalabileceği göz önünde bulundurularak ameliyat kararı için genellikle belirli bir süre beklenir. Erkek hastalarda ameliyat öncesinde idrar kanalında darlık olup olmadığı da ayrıca değerlendirilir.

Askı Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Askı ameliyatı kadınlarda çoğunlukla yarım saat civarında süren kısa bir işlemdir. Bu süre, vajina ön duvarındaki kesinin yapılmasını, şeridin yerleştirilmesini ve kesilerin kapatılmasını kapsar. Şeridin kasık kemiğinin arkasından geçirildiği yöntemde yapılan mesane içi kamera kontrolü süreyi biraz uzatabilir. Anestezi hazırlığı ve anesteziden uyanma süreleriyle birlikte hastanın ameliyathanede geçirdiği toplam süre daha uzundur. Askı ameliyatıyla birlikte sarkma ameliyatı da yapılacaksa ameliyat süresi belirgin şekilde uzar. Kişinin kendi dokusundan hazırlanan askı ameliyatlarında ise doku parçasının alınması nedeniyle süre daha uzundur.

Askı ameliyatı erkeklerde kadınlara göre biraz daha uzun sürer. Erkek askı ameliyatında skrotum ile makat arasındaki bölgede daha derin bir diseksiyon yapılması gerektiği için işlem genellikle bir saat civarında tamamlanır. Yapay idrar tutma kası yerleştirilmesi ise manşet, pompa ve sıvı haznesinin ayrı ayrı yerleştirilmesi nedeniyle daha uzun sürer. Ameliyat süresi, hastanın daha önce geçirdiği ameliyatlara ve bölgedeki yara dokusunun yoğunluğuna göre de değişebilir.

Daha önce ışın tedavisi almış hastalarda dokuların daha sert olması işlemi zorlaştırabilir. Ameliyatın kısa sürmesi, anestezi süresinin de kısa tutulmasını sağlar. Ameliyatın yaklaşık ne kadar süreceği, ameliyat öncesinde hastaya hekim tarafından bilgi olarak verilir.

Askı Ameliyatı Sonrası Hastanede Kaç Gün Kalınır?

Askı ameliyatı sonrasında kadın hastaların büyük bölümü aynı gün ya da bir gece hastanede kaldıktan sonra evine döner. Ameliyattan sonra hastanın anesteziden tamamen uyanması ve genel durumunun iyi olduğu görülür. Ameliyat sırasında sonda takıldıysa sonda genellikle birkaç saat içinde ya da ertesi sabah çıkarılır. Sonda çıkarıldıktan sonra hastanın kendiliğinden idrar yapıp yapamadığı kontrol edilir. İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı ultrasonla ölçülerek mesanenin yeterince boşaldığı doğrulanır. Bu kontroller olumlu olan hastalar, evde dikkat etmeleri gereken konularda bilgilendirilerek taburcu edilir.

Askı ameliyatı sonrasında bazı durumlarda hastanede kalış süresi uzayabilir. Sonda çıkarıldıktan sonra idrar yapmakta zorlanan ya da mesanesinde belirgin miktarda idrar kalan hastalarda sonda bir süre daha yerinde bırakılabilir. Bu hastaların bir kısmı sonda ile taburcu edilir ve birkaç gün sonra sonda yeniden çıkarılarak idrar yapma denenir. Askı ameliyatıyla birlikte sarkma ameliyatı yapılan kadınlarda hastanede kalış süresi genellikle bir iki gün daha uzundur. Erkek askı ameliyatı ve yapay idrar tutma kası yerleştirilen erkeklerde de hastanede kalış süresi çoğunlukla bir gündür.

Ameliyat sonrasında ağrısı kontrol altına alınamayan ya da kanama gibi bir sorun gelişen hastalar ise durumları düzelene kadar hastanede izlenir. Taburculuk kararı, hastanın genel durumu ve idrar yapma işlevi değerlendirilerek verilir.

Askı Ameliyatı Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

Askı ameliyatı sonrası iyileşme, kadın hastaların çoğunda birkaç gün içinde günlük işlere dönmeyi sağlayacak kadar hızlıdır ve tam iyileşme genellikle birkaç hafta sürer. İlk günlerde kasık ve vajina bölgesinde hafif ağrı, hassasiyet ve az miktarda lekelenme görülebilir. İdrar yaparken hafif yanma ya da idrar akımında hafif bir yavaşlama da ilk günlerde olağan kabul edilir. Bu şikâyetler basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınır ve genellikle birkaç gün içinde azalır.

Hastalar ameliyattan sonraki birkaç gün içinde ev işleri ve masa başı çalışma gibi hafif etkinliklere dönebilir. Kasık kıvrımından yapılan yöntemde kasık ve uyluk iç kısmında hissedilen ağrı birkaç hafta sürebilir.

Askı ameliyatı sonrası iyileşme döneminde şeridin dokulara sağlıklı şekilde yerleşmesi için bazı kurallara uyulması gerekir. Ameliyattan sonraki birkaç hafta boyunca ağır kaldırma, yoğun egzersiz ve karın içi basıncını artıran zorlayıcı hareketlerden kaçınılmalıdır. Vajinadaki kesinin iyileşmesi için cinsel ilişkiye genellikle dört ile altı hafta ara verilmesi önerilir. Bu dönemde tampon kullanılmaması ve küvette banyo yapılmaması da enfeksiyon riskini azaltır.

Kabızlığın önlenmesi ve kronik öksürüğün kontrol altına alınması, iyileşme döneminde askı üzerindeki gereksiz zorlanmayı engeller. Erkek askı ameliyatından sonra da skrotum ile makat arasındaki bölgede birkaç hafta hassasiyet olabilir ve uzun süre oturmaktan kaçınılması önerilir. Ateş, artan ağrı, belirgin kanama ya da idrar yapamama gibi durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.

Askı Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Askı ameliyatının riskleri çoğunlukla hafif ve geçicidir, ancak her ameliyatta olduğu gibi bazı sorunlar ortaya çıkabilir. Ameliyattan sonra geçici olarak idrar yapmakta zorlanma sık karşılaşılan bir durumdur ve genellikle birkaç gün içinde düzelir. Bu zorlanma nadiren uzun sürerse ve şeridin fazla sıkı olduğu düşünülürse, şeridin gevşetilmesi ya da kesilmesi için kısa bir işlem gerekebilir. Bazı kadınlarda ameliyattan sonra yeni başlayan ya da daha önce var olan sıkışma şikâyetlerinde artış görülebilir.

Kanama, yara yeri enfeksiyonu ve idrar yolu enfeksiyonu da görülebilen diğer sorunlardır. Kasık kıvrımından yapılan yöntemde kasık ve uyluk iç kısmında uzun süren ağrı nadiren gelişebilir.

Askı ameliyatının daha seyrek görülen riskleri de vardır. Şeridin kasık kemiğinin arkasından geçirildiği yöntemde mesane ya da idrar kanalının yaralanması olasılığı bulunur ve bu nedenle ameliyat sırasında mesane içi kamera ile kontrol yapılır. Nadiren şerit zamanla vajina duvarında açığa çıkabilir ya da idrar kanalı veya mesane içine doğru ilerleyebilir ve bu durum ek bir işlemle düzeltilir. Bazı kadınlarda cinsel ilişki sırasında ağrı ya da eşin şeridi hissetmesi gibi şikâyetler ortaya çıkabilir. Bir kısım hastada ameliyata karşın kaçırma tamamen düzelmeyebilir ya da yıllar içinde yeniden başlayabilir.

Erkek askı ameliyatından sonra geçici idrar yapma güçlüğü ve bölgesel ağrı, yapay idrar tutma kasında ise cihaz arızası, enfeksiyon ve idrar kanalında hasar görülebilir. Tüm bu riskler ve hastaya özel durumlar, ameliyat kararı verilmeden önce ayrıntılı olarak konuşulur.

Askı Ameliyatının Başarısı Nasıl Değerlendirilir?

Askı ameliyatının başarısı, öksürme, hapşırma ve fiziksel etkinlikler sırasında idrar kaçırmanın ne ölçüde azaldığıyla değerlendirilir. Kontrol muayenelerinde hastanın günlük kaçırma sayısı ve kullandığı ped sayısı sorgulanır. Mesane doluyken yapılan öksürük testinde idrar kaçmaması, ameliyatın amacına ulaştığının nesnel bir göstergesidir. Ameliyat öncesi ve sonrasında tutulan işeme günlükleri karşılaştırılarak kaçırma epizodlarındaki değişim sayısal olarak ortaya konur. Şikâyetlerin yaşam kalitesine etkisini ölçen soru formları da hastanın kendi algısındaki değişimi gösterir. Kontrollerde vajina muayenesi ile kesi yerinin iyileşmesi ve şeridin açığa çıkıp çıkmadığı da değerlendirilir.

Askı ameliyatının başarısı değerlendirilirken yalnızca kaçırmanın düzelmesi değil, mesanenin normal boşalma işlevinin korunması da göz önünde bulundurulur. Kontrollerde idrar akım testi yapılır ve idrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı ölçülür. İdrar yapmakta zorlanma ya da kaçırmanın devam etmesi gibi durumlarda ürodinami testi ile mesanenin ve idrar kanalının işlevi ayrıntılı olarak incelenir. Ameliyattan sonra sıkışma şikâyetleri ortaya çıkan ya da artan hastalarda aşırı aktif mesane tedavisi gündeme gelir.

Leğen tabanı egzersizlerinin ameliyattan sonra da sürdürülmesi, elde edilen sonucun uzun süre korunmasına katkı sağlar. Kilo kontrolü, kronik öksürüğün tedavisi ve kabızlığın önlenmesi de askı üzerindeki yükü azaltarak uzun dönem başarıyı destekler. Başarının kalıcılığı, yıllar içinde yapılan düzenli kontrollerle izlenir.