Robotik Mesane Alma Ameliyatı (Robot Yardımlı Radikal Sistektomi)

Robotik mesane alma ameliyatı, mesanenin tamamının çevresindeki organlar ve lenf bezleriyle birlikte karında açılan küçük deliklerden robot yardımıyla çıkarılması ve idrarın vücuttan atılması için yeni bir yol oluşturulmasıdır. Tıp dilinde radikal sistektomi olarak adlandırılan bu ameliyat, mesane kanserinin kas tabakasına ilerlediği ya da mesane korunarak yapılan tedavilerin yetersiz kaldığı durumlarda uygulanır. Ameliyat, kanserli mesanenin güvenli sınırlarla çıkarılması ve böbreklerden gelen idrar için kalıcı bir çıkış yolunun hazırlanması olmak üzere iki temel aşamadan oluşur.

Bu yazıda mesane alma ameliyatının ne olduğunu, kimlere yapıldığını, nasıl uygulandığını, robotik yöntemin açık ameliyattan farkını, idrar boşaltma seçeneklerini, yeni mesanenin nasıl oluşturulduğunu, ameliyat ve hastanede kalış süresini, iyileşme sürecini ve olası riskleri ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Mesane Alma Ameliyatı Nedir?

Mesane alma ameliyatı, mesanenin tamamının çevresindeki yağ dokusu, komşu üreme organları ve leğen bölgesindeki lenf bezleriyle birlikte çıkarıldığı ve idrar için yeni bir yol oluşturulduğu büyük bir ürolojik ameliyattır. Mesane, böbreklerden gelen idrarı depolayan ve belirli aralıklarla idrar kanalı yoluyla dışarı atan kaslı bir organdır. Mesane alındığında böbreklerden gelen idrarın depolanacağı ya da dışarı atılacağı bir yol kalmadığı için aynı ameliyatta yeni bir idrar yolu hazırlanır. Erkeklerde mesaneyle birlikte prostat ve meni kesecikleri de çıkarılır.

Kadınlarda ise mesaneyle birlikte çoğu zaman rahim, yumurtalıklar, tüpler ve gerektiğinde vajen ön duvarının bir bölümü alınır. Leğen bölgesindeki lenf bezlerinin çıkarılması, kanserin yayılıp yayılmadığının anlaşılması ve hastalığın kontrolü için ameliyatın ayrılmaz bir parçasıdır. Mesane alma ameliyatı açık yöntemle, kapalı yöntemle ya da robot yardımlı kapalı yöntemle yapılabilir. Robotik yöntemde cerrah, hastanın yanındaki bir konsoldan karın içine yerleştirilen robot kollarını yönetir.

Ameliyatın kanseri temizleme amacı hangi yöntem seçilirse seçilsin aynıdır. Yöntem seçiminde hastanın genel sağlık durumu, geçirilmiş karın ameliyatları, tümörün yaygınlığı ve oluşturulacak idrar yolunun türü birlikte değerlendirilir.

Mesane alma ameliyatı, uzun süren ve ciddi bir hazırlık gerektiren bir ameliyattır. Bu nedenle ameliyat öncesinde hastanın kalp, akciğer, böbrek ve beslenme durumu ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Mesane Alma Ameliyatı Kimlere Yapılır?

Mesane alma ameliyatı, kas tabakasına ilerlemiş mesane kanseri olan, mesane içi ilaç tedavisine rağmen tekrarlayan ya da ilerleyen yüksek riskli tümörü bulunan ve tümörü kapalı yöntemle temizlenemeyecek kadar yaygın olan hastalara yapılır. Mesane kanseri mesanenin iç yüzeyinden başlayıp kas tabakasına ulaştığında mesane korunarak yapılan tedaviler çoğu zaman yeterli olmaz. Bu durumda kanserin yayılmasını önlemek için mesanenin tamamının çıkarılması temel tedavi seçeneklerinden biridir. Kas tabakasına ilerlememiş tümörlerde de mesane içi ilaç tedavisine yanıt alınamaması ya da tümörün sık tekrarlaması mesane alma ameliyatını gündeme getirebilir.

Mesane iç yüzeyinde geniş alana yayılan ve kapalı yöntemle tamamen temizlenemeyen tümörler de ameliyat nedenleri arasındadır. Bazı hastalarda tümörün mesane boynunu, idrar kanalını ya da prostatı tutması mesane alma kararını etkiler. Seçilmiş hastalarda ameliyattan önce kemoterapi verilerek kanserin küçültülmesi ve vücutta olabilecek mikroskobik yayılımın kontrol edilmesi amaçlanır. Işın tedavisinin ardından tekrarlayan tümörlerde de mesane alma ameliyatı değerlendirilebilir. Nadiren kanser dışı nedenlerle işlevini tamamen yitirmiş, ağrılı ve küçülmüş mesanelerde de bu ameliyat gündeme gelebilir. Kanserin uzak organlara yayıldığı hastalarda ameliyat genellikle ilk seçenek değildir.

Ağır kalp ve akciğer hastalığı olan kişilerde ameliyatın riskleri ile beklenen yarar dikkatle karşılaştırılır. Ameliyat kararı, üroloji, onkoloji ve radyoloji uzmanlarının birlikte yaptığı değerlendirmenin ardından hastayla birlikte verilir.

Mesane Alma Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Mesane alma ameliyatı, genel anestezi altında önce leğen bölgesindeki lenf bezlerinin ve mesanenin komşu organlarla birlikte çıkarılması, ardından bağırsaktan alınan bir parçayla idrar için yeni bir yol oluşturulması şeklinde yapılır. Robotik mesane alma ameliyatı nasıl yapılır sorusunun cevabı, ameliyatın karında açılan birkaç küçük delikten yürütülmesidir. Ameliyattan önceki günlerde hastanın beslenmesi düzenlenir, ameliyat sabahı ise pıhtı önleyici önlemler ve koruyucu antibiyotik uygulanır. Hasta genel anestezi aldıktan sonra karın boşluğu gazla şişirilir ve küçük deliklerden kamera ile robot kolları yerleştirilir.

Cerrah, konsolda üç boyutlu ve büyütülmüş görüntü eşliğinde robot kollarının ucundaki eklemli aletleri yönetir. Ameliyatın ilk aşamasında leğen bölgesindeki lenf bezleri damar ve sinirler korunarak çıkarılır. Ardından böbreklerden mesaneye idrar taşıyan kanallar mesaneye yakın yerden kesilir. Mesane, erkeklerde prostat ve meni kesecikleriyle, kadınlarda ise rahim ve yumurtalıklarla birlikte çevre dokulardan ayrılarak çıkarılır. Çıkarılan organlar bir torbanın içine konularak karın duvarındaki kesilerden birinin biraz genişletilmesiyle dışarı alınır. İkinci aşamada ince bağırsaktan uygun uzunlukta bir parça ayrılır ve bağırsağın kalan uçları yeniden birleştirilir.

Ayrılan bağırsak parçasıyla, önceden belirlenen türde yeni idrar yolu karın içinde ya da küçük bir kesiden oluşturulur. İdrar kanalları bu yeni yapıya bağlanır ve iyileşme süresince açık kalmaları için içlerine ince borular yerleştirilir. Ameliyatın sonunda karın içine sıvı birikimini izlemek için bir dren konur ve kesiler kapatılır.

Robotik Mesane Ameliyatının Açık Yöntemden Farkı Nedir?

Robotik mesane ameliyatının açık yöntemden farkı, ameliyatın büyük bir karın kesisi yerine küçük deliklerden, büyütülmüş üç boyutlu görüntü ve eklemli aletlerle yapılması ve bu sayede kan kaybı, ağrı ve iyileşme süresi açısından hastaya kolaylık sağlayabilmesidir. Açık ameliyatta göbeğin üstünden kasığa kadar uzanan uzun bir kesi yapılır ve cerrah organlara doğrudan eliyle ulaşır. Robotik yöntemde ise karın duvarında yalnızca birkaç küçük delik ve organların dışarı alındığı kısa bir kesi bulunur. Robotik sistemin sağladığı büyütülmüş görüntü, leğen bölgesinin derinliğindeki damarların ve sinirlerin daha net görülmesine yardımcı olur.

Eklemli aletler, dar leğen boşluğunda insan elinin hareket kabiliyetine yakın hareketlerle çalışmayı mümkün kılar. Karın içindeki gaz basıncı ve damarların net görülmesi, kanamanın azaltılmasına katkı sağlar ve kan nakli gereksinimi azalabilir. Küçük kesiler sayesinde ameliyat sonrası ağrı daha az olabilir ve hasta daha erken ayağa kalkabilir. Bağırsakların daha az dış ortama maruz kalması, bağırsak hareketlerinin daha erken dönmesine yardımcı olabilir.

Kanserin kontrolü açısından deneyimli ellerde robotik ve açık yöntemin benzer sonuçlar verdiği bildirilmektedir. Robotik ameliyat bazı hastalarda daha uzun sürebilir ve karın boşluğunun gazla şişirilmesi ağır akciğer hastalığı olan kişilerde sorun yaratabilir.

Çok sayıda geçirilmiş karın ameliyatı ve yoğun yapışıklıklar da robotik yöntemi zorlaştırabilir. Ameliyat sırasında güvenlik gerektirdiğinde robotik yöntemden açık ameliyata geçilebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu, hastanın genel durumu ve tümörün özellikleri değerlendirilerek belirlenir.

Mesane Alındıktan Sonra İdrar Nasıl Boşaltılır?

Mesane alındıktan sonra idrar, bağırsaktan hazırlanan bir kanalla karın cildindeki bir torbaya, bağırsaktan oluşturulan yeni bir mesane yoluyla idrar kanalından ya da karın içindeki bir cepten ciltteki küçük bir delikten sonda ile boşaltılır. En sık uygulanan yöntemde ince bağırsaktan kısa bir parça ayrılır ve idrar kanalları bu parçanın bir ucuna bağlanır. Bağırsak parçasının diğer ucu karın cildine ağızlaştırılır ve idrar sürekli olarak cilde yapıştırılan bir torbaya akar. Bu yöntem teknik olarak daha basittir, ameliyat süresi daha kısadır ve geç dönem sorunları daha azdır.

Torba kullanan hastalara ameliyat sonrasında torba değişimi ve cilt bakımı konusunda eğitim verilir ve hastalar çoğu zaman kısa sürede bu duruma uyum sağlar. İkinci seçenekte bağırsaktan vücut içinde yeni bir mesane oluşturulur ve bu mesane idrar kanalına bağlanarak doğal yoldan idrar yapılması sağlanır. Üçüncü seçenekte bağırsaktan karın içinde bir idrar cebi hazırlanır ve bu cep, göbek çevresindeki küçük bir delikten günde birkaç kez sonda ile boşaltılır. Genel durumu ağır olan bazı hastalarda idrar kanalları doğrudan karın cildine ağızlaştırılabilir.

Yöntem seçiminde böbrek ve karaciğer işlevleri, bağırsak hastalıkları, tümörün idrar kanalına yayılıp yayılmadığı ve daha önce ışın tedavisi alınıp alınmadığı dikkate alınır. Hastanın yaşı, el becerisi, sonda kullanabilme durumu ve beklentileri de önemli ölçütlerdir. Her yöntemin kendine özgü avantajları ve olası sorunları ameliyat öncesinde hastayla ayrıntılı olarak konuşulur. Karar, hastanın yaşam düzenine ve tıbbi uygunluğuna göre birlikte verilir.

Yeni Mesane Nasıl Oluşturulur?

Yeni mesane, ince bağırsaktan ayrılan uzunca bir parçanın boylu boyunca açılıp küre şeklinde bir depo hâline getirilmesi, idrar kanallarının bu depoya bağlanması ve deponun idrar kanalına dikilmesiyle oluşturulur. Bu yöntemde amaç, hastanın karın cildinde torba olmadan, idrar kanalından doğal yola yakın şekilde idrar yapabilmesidir. İnce bağırsağın son bölümünden ayrılan parça, besleyici damarları korunarak yerinde bırakılır ve bağırsağın kalan uçları birleştirilir.

Bağırsak parçası uzunlamasına açılır ve kasılma gücünü azaltmak için kendi üzerine katlanarak dikilir. Bu şekilde düşük basınçlı ve idrar depolayabilen küre benzeri bir yapı elde edilir.

Böbreklerden gelen idrar kanalları yeni mesaneye, idrarın geri kaçmasını önleyecek şekilde bağlanır. Yeni mesanenin alt ucu, mesane alındıktan sonra yerinde bırakılan idrar kanalına dikilir. Ameliyat sonrasında idrar kanalından yeni mesaneye yerleştirilen sonda birkaç hafta kalır. Bu dönemde bağırsak dokusunun salgıladığı sümüksü madde sondanın tıkanmasına yol açabileceği için sonda düzenli olarak yıkanır. Sonda çekildikten sonra hasta, yeni mesaneyi saat kurarak düzenli aralıklarla ve karın kaslarını hafifçe kullanarak boşaltmayı öğrenir. Yeni mesanenin kapasitesi aylar içinde artar ve gündüz idrar kontrolü çoğu hastada zamanla sağlanır.

Gece idrar kaçırma ilk dönemde daha sık görülür ve bazı hastalarda uzun süre devam edebilir. Bazı hastalarda yeni mesane tam boşalmadığı için kendi kendine sonda uygulanması gerekebilir. Tümörün idrar kanalına yayıldığı, böbrek işlevinin yetersiz olduğu ya da kronik bağırsak hastalığı bulunan kişilerde yeni mesane uygun bir seçenek değildir.

Mesane Alma Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Mesane alma ameliyatı, oluşturulan idrar yolunun türüne ve hastanın özelliklerine bağlı olarak çoğu zaman dört ile sekiz saat arasında sürer. Ameliyat süresine hazırlık, anestezi uygulaması ve robot sisteminin yerleştirilmesi için geçen zaman da eklenir. Lenf bezlerinin çıkarılması ve mesanenin komşu organlarla birlikte alınması ameliyatın ilk bölümünü oluşturur. İdrar yolunun oluşturulması ise ameliyatın en uzun ve en titizlik gerektiren bölümlerinden biridir. Bağırsaktan torbaya açılan kanal hazırlanan hastalarda ameliyat genellikle daha kısa sürer. Yeni mesane oluşturulan hastalarda bağırsak parçasının şekillendirilmesi ve idrar kanalına dikilmesi süreyi uzatır.

Yeni idrar yolunun tamamen karın içinde robotla hazırlanması, küçük bir kesiden dışarıda hazırlanmasına göre daha uzun sürebilir. Kilo fazlalığı, geçirilmiş karın ameliyatları ve yoğun yapışıklıklar da ameliyat süresini etkileyen etkenlerdir. Daha önce ışın tedavisi almış hastalarda dokuların ayrılması daha güç olabilir ve süre uzayabilir. Genişletilmiş lenf bezi temizliği yapılan hastalarda da ameliyat daha uzun sürer.

Ameliyat bittikten sonra hasta bir süre uyandırma odasında izlenir ve genel durumuna göre servise ya da bir gece için yoğun bakıma alınır. Ameliyatın uzun sürmesi, hasta yakınları için bekleme sürecini zorlaştırabileceği için ameliyat öncesinde yaklaşık süre hakkında bilgi verilir.

Mesane Alma Ameliyatı Sonrası Hastanede Kaç Gün Kalınır?

Mesane alma ameliyatı sonrası hastanede kalış süresi, robotik yöntemle yapılan ve sorunsuz seyreden ameliyatlarda çoğu zaman bir hafta civarındadır, ancak bağırsak işlevlerinin geri dönüşüne ve genel duruma göre uzayabilir. Ameliyattan sonraki ilk gece, hastanın genel durumuna göre yoğun bakımda ya da yakın izlem yapılan bir serviste geçirilebilir. Hasta ameliyattan sonraki gün yatakta oturtulur ve kısa yürüyüşlere başlaması desteklenir.

Erken dönemde yürümek, bacak damarlarında pıhtı oluşma riskini azaltır ve bağırsakların çalışmasına yardımcı olur. Hızlandırılmış iyileşme programları kapsamında sıvı gıdalara erken dönemde başlanır ve beslenme aşamalı olarak katı gıdalara geçirilir.

Bağırsakların normal çalışmaya başlaması, gaz ve dışkı çıkışının olması taburculuk için önemli bir ölçüttür. Hastanede kalış süresince pıhtı önleyici iğneler, ağrı kontrolü ve sıvı dengesi düzenli olarak izlenir. Karın içindeki dren, sıvı gelişi azaldığında çekilir. Torba kullanacak hastalara hastanede kalış süresince torba değişimi ve cilt bakımı öğretilir. Yeni mesane oluşturulan hastalara sondanın yıkanması ve bakımı konusunda eğitim verilir.

Ağızdan yeterli beslenme sağlanan, ağrısı kontrol altında olan ve rahatça yürüyebilen hasta taburcu edilir. Bağırsak işlevlerinin geç dönmesi, enfeksiyon ya da idrar kaçağı gibi sorunlar gelişen hastalarda hastanede kalış süresi uzar.

Mesane Alma Ameliyatı Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

Mesane alma ameliyatı sonrası iyileşme, günlük işlere dönüş açısından çoğu zaman birkaç hafta, ağır fiziksel aktivitelere dönüş ve yeni idrar yoluna tam uyum açısından ise birkaç ay sürer. Taburculuktan sonraki ilk haftalarda halsizlik ve iştahsızlık sık görülür ve bu şikâyetler zamanla azalır. Hastanın bu dönemde günlük kısa yürüyüşler yapması ve yatakta uzun süre hareketsiz kalmaması önerilir.

İdrar kanallarına yerleştirilen ince borular ve yeni mesanedeki sonda, ameliyattan birkaç hafta sonra kontrol sırasında çıkarılır. Masa başı işlere dönüş genellikle birkaç hafta sonra mümkün olurken ağır kaldırma ve karın kaslarını zorlayan işler için daha uzun süre beklenir.

Karın kesilerinde fıtık gelişmesini önlemek için ilk haftalarda ağır yük kaldırılmamalıdır. Araç kullanmaya, ağrı kesici ihtiyacı azaldığında ve kişi ani hareketleri rahatça yapabildiğinde başlanabilir. Yeni mesane oluşturulan hastalarda gündüz idrar kontrolünün sağlanması ve mesane kapasitesinin artması birkaç ay sürebilir. Bu dönemde düzenli aralıklarla idrar yapma ve leğen tabanı kaslarını güçlendiren egzersizler iyileşmeye katkı sağlar. Torba kullanan hastalar da torba bakımına ve günlük yaşamdaki değişikliklere zamanla uyum sağlar.

Çıkarılan dokuların patoloji sonucu genellikle ameliyattan sonraki birkaç hafta içinde çıkar ve ek tedavi gerekip gerekmediği bu sonuca göre belirlenir. İyileşme süresi, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna, oluşturulan idrar yolunun türüne ve ameliyat sonrası gelişebilecek sorunlara göre kişiden kişiye değişir.

Mesane Alma Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Mesane alma ameliyatının riskleri arasında şunlar yer alır:

• kanama,
• enfeksiyon,
• bağırsakların geç çalışması,
• idrar ve bağırsak ek yerlerinde kaçak,
• bacak damarlarında pıhtı,
• idrar kanalı ek yerlerinde darlık,
• tuz ve mineral dengesizlikleri,
• cinsel işlevde değişiklikler.

Mesane alma ameliyatı hem kanserli organın çıkarılmasını hem de bağırsak kullanılarak yeni bir idrar yolu hazırlanmasını içerdiği için riskleri TUR-M gibi mesane korunarak yapılan kapalı ameliyatlara göre daha fazladır. Erken dönemde kanama, yara yeri enfeksiyonu, idrar yolu enfeksiyonu ve karın içinde sıvı birikimi görülebilir.

Bağırsakların ameliyattan sonra geç çalışmaya başlaması bulantı, kusma ve karında şişkinliğe neden olabilir. Bağırsakların birleştirildiği yerde ya da idrar kanallarının yeni yapıya bağlandığı yerde kaçak gelişmesi, ek müdahale gerektirebilir. Uzun süren ameliyat ve hareketsizlik, bacak toplardamarlarında pıhtı oluşması ve bu pıhtının akciğere gitmesi riskini artırır. Geç dönemde idrar kanallarının bağlandığı yerde darlık gelişebilir ve bu durum böbrekte şişmeye yol açabilir. Bağırsak dokusunun idrarla teması, kanda tuz ve mineral dengesinin bozulmasına, taş oluşumuna ve tekrarlayan enfeksiyonlara neden olabilir.

İnce bağırsağın son bölümünün kullanılması, uzun dönemde bazı vitaminlerin emiliminde azalmaya yol açabilir. Torba kullanan hastalarda cilt ağzı çevresinde fıtık, darlık ya da cilt tahrişi görülebilir. Erkeklerde prostat ve meni keseciklerinin alınması nedeniyle meni çıkışı olmaz ve doğal yoldan çocuk sahibi olunamaz. Sertleşme sinirlerinin korunması seçilmiş hastalarda mümkündür, ancak birçok erkekte ameliyattan sonra sertleşme sorunu gelişebilir.

Kadınlarda vajen kısalması ve ilişki sırasında ağrı görülebilir. Yeni mesane oluşturulan hastalarda kalan idrar kanalının kontrollerde sistoskopi ile değerlendirilmesi gerekebilir ve böbrek işlevleri, kan tuzları ve görüntüleme yöntemleriyle düzenli takip bu risklerin erken fark edilmesini sağlar.