Robotik Böbrek Alma Ameliyatı (Radikal Nefrektomi)

Robotik böbrek alma ameliyatı, böbrek tümörü bulunan böbreğin çevresindeki yağ dokusu ve saran zarla birlikte tamamen çıkarıldığı, karında açılan küçük deliklerden robot yardımıyla yapılan kapalı bir ameliyattır. Tıp dilinde radikal nefrektomi olarak adlandırılan bu ameliyat, böbrek kanserinin tümörün büyüklüğü ya da yerleşimi nedeniyle böbrek korunarak güvenle çıkarılamadığı durumlarda uygulanır. Ameliyattan sonra kişi tek böbrekle yaşamını sürdürür ve diğer böbreği sağlıklı olan kişilerin büyük çoğunluğu bu duruma kolayca uyum sağlar.

Bu yazıda böbrek alma ameliyatının ne olduğunu, kimlere yapıldığını, tümör boyutunun karara etkisini, ameliyatın nasıl uygulandığını, tek böbrekle yaşamı, ameliyat ve hastanede kalış süresini, iyileşme sürecini, olası riskleri ve ameliyat sonrası takibi ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Böbrek Alma Ameliyatı Nedir?

Böbrek alma ameliyatı, hastalıklı böbreğin tamamının, çevresindeki yağ dokusu, böbreği saran zar ve idrar kanalının üst bölümüyle birlikte çıkarıldığı bir ameliyattır. Böbrek kanserinde yapılan bu ameliyatta amaç, tümörü çevre dokularla birlikte bütün hâlinde çıkararak kanser hücrelerinin geride kalmasını önlemektir. Tümör böbreğin üst bölümünde yerleşiyorsa ya da böbrek üstü bezine yakınsa bu bez de ameliyat sırasında çıkarılabilir.

Görüntüleme yöntemlerinde büyümüş görünen ya da ameliyat sırasında şüpheli bulunan lenf bezleri de alınarak patoloji incelemesine gönderilir. Böbrek alma ameliyatı açık yöntemle, kapalı yöntemle ya da robot yardımlı kapalı yöntemle yapılabilir.

Açık yöntemde yan ya da karın bölgesinde uzun bir kesi yapılırken kapalı ve robotik yöntemlerde birkaç küçük delikten çalışılır. Robotik yöntemde cerrah, konsoldan büyütülmüş üç boyutlu görüntü eşliğinde eklemli robot kollarını yönetir. Böbrek kanseri dışında işlevini tamamen yitirmiş, tekrarlayan enfeksiyonlara ya da ağrıya neden olan böbreklerde de böbrek alma ameliyatı yapılabilir. Kanser dışı nedenlerle yapılan ameliyatlarda çevre yağ dokusunun tamamen alınması gerekmez ve ameliyat basit böbrek alma olarak adlandırılır.

Böbrek alma ameliyatından sonra vücudun süzme işini tek böbrek üstlenir. Bu nedenle ameliyat öncesinde diğer böbreğin sağlıklı ve yeterli çalıştığı mutlaka değerlendirilir. Ameliyatın yöntemi, tümörün özellikleri ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Böbrek Alma Ameliyatı Kimlere Yapılır?

Böbrek alma ameliyatı, tümörün büyüklüğü ya da böbrek içindeki yerleşimi nedeniyle böbrek korunarak çıkarılamayan böbrek kanserlerinde ve işlevini yitirmiş, sorun yaratan böbreklerde yapılır. Böbrek kanseri olan hastalarda ilk değerlendirme, tümörün böbrek korunarak güvenle çıkarılıp çıkarılamayacağıdır. Böbreğin büyük bölümünü kaplayan ya da böbreğin merkezine, ana damarlara ve idrar toplama kanallarına yakın yerleşen tümörlerde böbreğin tamamının alınması gerekebilir. Böbrekten çıkan toplardamarın içine uzanan tümörlerde de böbrek alma ameliyatı temel tedavidir. Bu hastalarda toplardamar içindeki tümör uzantısı da ameliyat sırasında çıkarılır ve ameliyat yöntemi uzantının boyutuna göre planlanır.

Kanserin başka organlara yayıldığı bazı seçilmiş hastalarda da böbrek alma ameliyatı, ilaç tedavileriyle birlikte tedavi planının bir parçası olabilir. Kanser dışı nedenlerle işlevini tamamen yitirmiş, küçülmüş ya da içi irinle dolmuş böbrekler de ameliyatla alınabilir. Tekrarlayan ciddi enfeksiyonlara, dirençli ağrıya ya da tansiyon yüksekliğine yol açan işlevsiz böbreklerde de bu ameliyat gündeme gelir. Böbrek bağışında sağlıklı vericiden böbreğin alınması da kapalı yöntemle yapılan bir böbrek alma ameliyatıdır.

Diğer böbreği iyi çalışmayan ya da tek böbreği olan kanser hastalarında ise mümkün olduğunca böbrek koruyucu seçenekler araştırılır. Ağır kalp ve akciğer hastalığı olan kişilerde ameliyatın riskleri dikkatle değerlendirilir. Ameliyat kararı görüntüleme bulguları, böbrek işlevleri ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek verilir.

Böbrek Alma Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Böbrek alma ameliyatı, genel anestezi altında karında açılan küçük deliklerden böbreğe ulaşılması, böbrek atardamarı ve toplardamarının bağlanıp kesilmesi, böbreğin çevre dokularıyla birlikte serbestleştirilmesi ve bir torba içinde küçük bir kesiden dışarı alınması şeklinde yapılır. Robotik böbrek alma ameliyatı nasıl yapılır sorusunun cevabı, bu adımların tamamının büyütülmüş görüntü eşliğinde robot kollarıyla yürütülmesidir. Hasta genel anestezi aldıktan sonra ameliyat yapılacak tarafı yukarıda kalacak şekilde yan yatırılır. Karın boşluğu gazla şişirilerek çalışma alanı oluşturulur ve dört ya da beş küçük delikten kamera ile robot kolları yerleştirilir.

Kalın bağırsak böbreğin önünden kenara çekilir ve böbreğe ulaşılır. İdrar kanalı ve böbreğin damarları bulunarak çevre dokulardan ayrılır. Böbreğe giden atardamar önce, böbrekten çıkan toplardamar ise sonra özel klipslerle kapatılarak kesilir. Böbrek, çevresindeki yağ dokusu ve saran zarla birlikte bütün hâlinde komşu organlardan ayrılır. Gerekli durumlarda böbrek üstü bezi ve böbrek çevresindeki lenf bezleri de çıkarılır. İdrar kanalı klipsle kapatılarak kesilir ve böbrek tamamen serbest hâle gelir. Çıkarılan böbrek, tümör hücrelerinin dağılmasını önlemek için özel bir torbanın içine yerleştirilir.

Torba, göbek altında ya da kasık bölgesinde küçük bir kesinin genişletilmesiyle dışarı alınır. Ameliyat alanında kanama olmadığı kontrol edildikten sonra gerekirse bir dren yerleştirilir ve kesiler kapatılır. Mesaneye takılan idrar sondası genellikle ameliyattan sonraki gün çekilir.

Tümör Boyutu Böbrek Alma Kararını Nasıl Etkiler?

Tümör boyutu böbrek alma kararını, tümör büyüdükçe böbrek koruyucu ameliyatın teknik olarak güçleşmesi ve güvenli sınırlarla tümörü çıkarırken yeterli böbrek dokusu bırakma olasılığının azalması nedeniyle etkiler. Küçük böbrek tümörlerinde böbrek koruyucu ameliyat öncelikli olarak değerlendirilir. Tümör büyüdükçe böbreğin daha büyük bir bölümünü kaplar ve çoğu zaman böbreğin iç kısmına, damarlara ve idrar toplama kanallarına yaklaşır. Bu durumda tümörün böbrek korunarak çıkarılması, geride işlevsel olarak az miktarda böbrek dokusu bırakabilir. Büyük tümörlerin böbrek korunarak çıkarılması kanama ve idrar kaçağı gibi risklerin artmasına da yol açabilir.

Ancak tümör boyutu tek başına belirleyici değildir ve tümörün böbrek içindeki yerleşimi en az boyut kadar önemlidir. Böbreğin dış kenarından dışarı doğru büyüyen görece büyük bir tümör, böbreğin merkezinde yer alan daha küçük bir tümöre göre böbrek koruyucu ameliyata daha uygun olabilir. Diğer böbreğin çalışma durumu da kararı etkileyen önemli bir etkendir. Tek böbreği olan ya da böbrek işlevleri azalmış hastalarda büyük tümörlerde bile böbrek dokusunu korumaya yönelik yöntemler zorlanabilir.

Hastanın yaşı, şeker hastalığı ve yüksek tansiyon gibi ileride böbrek işlevini etkileyebilecek hastalıkları da değerlendirmeye katılır.

Çok büyük tümörlerde ve çevre organlara yapışıklık gösteren tümörlerde açık yöntem tercih edilebilir. Tüm bu bilgiler görüntüleme yöntemleriyle ayrıntılı olarak incelenir ve karar hastayla birlikte verilir.

Tek Böbrekle Yaşanabilir mi?

Tek böbrekle yaşanabilir ve diğer böbreği sağlıklı olan kişilerin büyük çoğunluğu böbrek alma ameliyatından sonra normal ve aktif bir yaşam sürdürür. Sağlıklı bir böbrek, vücudun süzme ihtiyacını karşılayabilecek kapasiteye sahiptir. Böbreklerden biri alındıktan sonra kalan böbrek zamanla hacim olarak büyür ve süzme işlevini artırarak eksikliği büyük ölçüde telafi eder. Böbreğini bağışlayan sağlıklı vericilerin uzun yıllar boyunca tek böbrekle sağlıklı yaşayabilmesi bu uyumun yaygın olarak bilinen bir örneğidir.

Ameliyattan sonraki ilk dönemde kandaki kreatinin düzeyi bir miktar yükselebilir ve bu değer genellikle birkaç ay içinde yeni bir dengeye ulaşır.

Tek böbrekle yaşayan kişilerin kalan böbreği korumak için bazı önlemlere dikkat etmesi önerilir. Tansiyonun düzenli ölçülmesi ve kontrol altında tutulması bu önlemlerin başında gelir. Aşırı tuz tüketiminden kaçınmak, dengeli beslenmek ve yüksek miktarda protein takviyesi kullanmamak böbreğin yükünü azaltır. Böbreğe zarar verebilecek bazı ağrı kesicilerin gelişigüzel kullanılmaması ve kontrast madde gerektiren tetkiklerden önce hekimin bilgilendirilmesi önemlidir.

Yeterli sıvı alımı, ideal kilonun korunması ve sigaranın bırakılması da uzun dönemde böbrek sağlığını destekler. Şeker hastalığı olan kişilerde kan şekerinin iyi kontrol edilmesi kalan böbreğin korunması açısından özellikle önemlidir.

Ameliyattan önce böbrek hastalığı bulunan kişilerde ise böbrek işlevleri daha yakından izlenir. Tek böbrekle yaşayan kişilerde yılda en az bir kez tansiyon, kreatinin ve idrarda protein kontrolü yapılması önerilir.

Böbrek Alma Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Böbrek alma ameliyatı, tümörün boyutuna, hastanın vücut yapısına ve böbrek çevresindeki yapışıklıklara bağlı olarak çoğu zaman iki ile dört saat arasında sürer. Ameliyat süresine anestezi hazırlığı, hastanın yan yatırılması ve robot sisteminin yerleştirilmesi için geçen zaman da eklenir. Küçük ya da orta boyutlu tümörlerde ve böbrek çevresinin rahat ayrılabildiği hastalarda ameliyat daha kısa sürede tamamlanabilir. Büyük tümörlerde böbreğin çevre dokulardan serbestleştirilmesi daha fazla zaman alır. Böbrek çevresindeki yağ dokusunun yoğun ve yapışık olması, özellikle kilo fazlalığı olan hastalarda süreyi uzatır.

Böbreği besleyen birden fazla atardamar ya da toplardamar bulunması gibi damar yapısındaki farklılıklar da ameliyatın süresini etkiler. Daha önce aynı bölgeden ameliyat geçirmiş hastalarda yapışıklıklar nedeniyle çalışmak güçleşebilir. Böbrek üstü bezinin ve lenf bezlerinin de çıkarılması ameliyat süresini bir miktar uzatır. Böbrekten çıkan toplardamara uzanan tümör uzantısı olan hastalarda ameliyat belirgin şekilde daha uzun sürer.

Ameliyat sırasında güvenlik gerektirdiğinde açık yönteme geçilmesi de toplam süreyi değiştirebilir. Ameliyattan sonra hasta bir süre uyandırma odasında izlenir ve genel durumu iyi olduğunda servise alınır. Hasta yakınlarına ameliyat öncesinde yaklaşık süre hakkında bilgi verilir.

Böbrek Alma Ameliyatı Sonrası Hastanede Kaç Gün Kalınır?

Böbrek alma ameliyatı sonrası hastanede kalış süresi, robotik ya da kapalı yöntemle yapılan ve sorunsuz seyreden ameliyatlarda çoğu zaman iki ile üç gün arasındadır. Hasta genellikle ameliyatın akşamı ya da ertesi sabah yatakta oturtulur ve kısa yürüyüşlere başlar. Erken dönemde yürümek, bacak damarlarında pıhtı oluşma riskini ve akciğer sorunlarını azaltır. Ameliyattan sonraki gün sıvı gıdalara başlanır ve bağırsak hareketleri geri döndükçe normal beslenmeye geçilir. İdrar sondası çoğu zaman ertesi gün çekilir ve hastanın rahatça idrar yapabildiği kontrol edilir.

Hastanede kalış süresince kan sayımı ve böbrek değerleri izlenir. Kalan böbreğin işlevini gösteren kreatinin düzeyindeki değişim bu dönemde yakından takip edilir. Ameliyat bölgesine dren yerleştirildiyse gelen sıvı azaldığında dren çekilir. Ağrı, ağızdan alınan ağrı kesicilerle kontrol altına alındığında taburculuk planlanır. Rahatça yürüyebilen, normal beslenebilen ve ağrısı kontrol altında olan hasta taburcu edilir. Açık yöntemle yapılan ameliyatlarda hastanede kalış süresi genellikle daha uzundur. Kanama, enfeksiyon ya da bağırsak işlevlerinin geç dönmesi gibi sorunlar gelişen hastalarda yatış süresi uzayabilir.

Böbrek Alma Ameliyatı Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

Böbrek alma ameliyatı sonrası iyileşme, günlük işlere dönüş açısından çoğu zaman bir ile iki hafta, tam iyileşme ve ağır fiziksel aktivitelere dönüş açısından ise dört ile altı hafta sürer. Taburculuktan sonraki ilk günlerde kesi yerlerinde hafif ağrı, halsizlik ve yorgunluk olması beklenen bir durumdur. Hastanın bu dönemde her gün kısa yürüyüşler yapması ve yatakta uzun süre hareketsiz kalmaması önerilir. Masa başı çalışan kişiler çoğu zaman iki ile üç hafta içinde işlerine dönebilir. Araç kullanmaya, ağrı kesici ihtiyacı azaldığında ve ani hareketler rahatça yapılabildiğinde başlanabilir.

Organın çıkarıldığı kesi yerinde fıtık gelişmesini önlemek için ilk haftalarda ağır yük kaldırılmamalıdır. Kabızlığı önlemek için lifli gıdalar tüketilmesi ve yeterli su içilmesi önerilir. Vücudun tek böbrekle çalışmaya uyum sağlaması sürecinde halsizlik hissi bir süre devam edebilir. Ağır spor ve karın kaslarını zorlayan egzersizlere genellikle dört ile altı hafta sonra hekim onayıyla dönülür. Patoloji sonucu genellikle ameliyattan sonraki bir iki hafta içinde çıkar ve ilk kontrolde hastayla değerlendirilir.

Yüksek riskli tümörü olan bazı hastalarda ameliyat sonrası ek ilaç tedavisi planlanabilir ve iyileşme süreci buna göre düzenlenir. İyileşme süresi, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve ameliyatın kapsamına göre kişiden kişiye değişir.

Böbrek Alma Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Böbrek alma ameliyatının riskleri arasında şunlar yer alır:

• kanama,
• enfeksiyon,
• komşu organ ve damar yaralanması,
• akciğer zarının etkilenmesi,
• kesi yeri fıtığı,
• bacak damarlarında pıhtı,
• açık ameliyata geçiş gereksinimi,
• kalan böbrekte işlev azalması.

Böbreğin büyük damarlarla bağlantılı olması nedeniyle kanama bu ameliyatın en önemli risklerinden biridir. Ameliyat sırasında ya da sonrasında gelişen kanamalar çoğu zaman kontrol altına alınır, ancak bazı hastalarda kan nakli gerekebilir. Yara yeri enfeksiyonu, idrar yolu enfeksiyonu ve akciğer enfeksiyonu ameliyat sonrası görülebilen enfeksiyon türleridir.

Sağ böbrek ameliyatlarında karaciğer ve on iki parmak bağırsağı, sol böbrek ameliyatlarında ise dalak, pankreas ve kalın bağırsak yaralanma riski taşıyan komşu organlardır. Tümörün böbreğin üst bölümünde olduğu durumlarda akciğeri saran zar etkilenebilir ve göğüs boşluğuna hava kaçağı gelişebilir. Lenf bezlerinin çıkarıldığı hastalarda karın içinde lenf sıvısı birikimi nadir görülen bir sorundur. Organın çıkarıldığı kesi yerinde ilerleyen dönemde fıtık gelişebilir. Uzun süre hareketsiz kalmaya bağlı olarak bacak toplardamarlarında pıhtı ve akciğere pıhtı atması riski vardır.

Karın içine verilen gaza bağlı olarak ilk günlerde omuz ağrısı görülebilir ve kısa sürede geçer. Kontrol edilemeyen kanama, yoğun yapışıklıklar ya da beklenmeyen tümör yayılımı durumunda robotik yöntemden açık ameliyata geçilebilir. Ameliyattan sonra kalan böbreğin işlevi, özellikle önceden böbrek hastalığı olan kişilerde azalabilir. Bu risklerin önemli bir bölümü ameliyat öncesi dikkatli hazırlık ve ameliyat sonrası yakın izlemle azaltılabilir.

Böbrek Alma Ameliyatı Sonrası Takip Nasıl Yapılır?

Böbrek alma ameliyatı sonrası takip, patoloji sonucuna göre belirlenen aralıklarla yapılan karın ve akciğer görüntülemeleri, böbrek işlevi testleri ve tansiyon ölçümleriyle yapılır. İlk kontrol muayenesinde patoloji raporu değerlendirilir ve tümörün türü, derecesi ile evresi hastayla konuşulur. Tümörün tekrarlama riski, bu bilgilere göre düşük, orta ya da yüksek risk grubu olarak belirlenir. Risk grubuna göre karın bölgesinin kontrastlı üriner tomografi ile ve akciğerlerin görüntüleme yöntemleriyle belirli aralıklarla incelenmesi planlanır. Kontroller ilk yıllarda daha sık, tümörsüz geçen süre uzadıkça daha seyrek aralıklarla yapılır.

Tek böbrekle yaşayan kişilerde kontrast madde kullanılacak tetkiklerden önce böbrek değerleri kontrol edilir. Her kontrolde kan kreatinin düzeyi ve bundan hesaplanan böbrek süzme hızı ile kalan böbreğin işlevi izlenir. Tansiyon ölçümü ve idrarda protein kaçağının değerlendirilmesi de takibin önemli parçalarıdır. Takip sırasında karşı böbrekte yeni bir kitle saptanırsa, kalan böbreği korumak için robotik böbrek koruyucu ameliyat gibi böbrek dokusunu koruyan seçenekler öncelikli olarak değerlendirilir. Yüksek riskli tümörü olan hastalarda onkoloji uzmanıyla birlikte ek tedavi seçenekleri konuşulur.

Takip süresince yeni ortaya çıkan kemik ağrısı, öksürük, kilo kaybı ya da idrarda kan gibi şikâyetler kontrol zamanı beklenmeden hekime bildirilmelidir. Düzenli takip programına uyulması, hem kanserin tekrarlamasının erken fark edilmesini hem de kalan böbreğin sağlığının korunmasını sağlar.