Testis Ultrasonu (Skrotal Ultrasonografi)

Testis ultrasonunu hastalarıma doppler incelemesinin ne ölçtüğü, nasıl çekildiği, ıkınma manevrası, kan akımı bulguları ve sonrasındaki tetkiklerle anlattım.

Testis ultrasonu, ses dalgaları kullanılarak testislerin, testisin arkasındaki sperm olgunlaştırma kanalının, sperm kordonunun ve torba içindeki diğer yapıların görüntülendiği ve kan akımının değerlendirildiği bir tetkiktir. Renkli doppler eklenerek yapıldığında skrotal doppler olarak da adlandırılan bu inceleme, testis ağrısı, torbada şişlik, ele gelen kitle ve kısırlık gibi pek çok durumda ürolojinin en sık başvurduğu görüntüleme yöntemidir. Radyasyon içermeyen, ağrısız ve kısa süren bir tetkik olmasına karşın sonucun değeri, incelemenin doğru teknikle yapılmasına ve bulguların muayeneyle birlikte yorumlanmasına bağlıdır.

Bu yazıda testis ultrasonunun ne olduğunu, hangi hastalıklarda istendiğini, doppler incelemesinin neyi ölçtüğünü, tetkikin nasıl çekildiğini, ıkınma manevrasının neden istendiğini, kan akımının görülmemesinin ne anlattığını ve sonrasında hangi tetkiklerin gündeme geldiğini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Testis Ultrasonu Nedir?

Testis ultrasonu, torba üzerine yerleştirilen bir prob aracılığıyla gönderilen yüksek frekanslı ses dalgalarının dokulardan yansımasıyla testislerin, sperm olgunlaştırma kanalının, sperm kordonunun ve çevre dokuların anlık görüntülerinin elde edildiği bir görüntüleme yöntemidir. Ses dalgaları farklı yoğunluktaki dokulardan farklı biçimde yansır ve bu yansımalar cihaz tarafından görüntüye dönüştürülür. Gri tonlu görüntüler, testisin büyüklüğünü, iç yapısını ve dokusunda bir kitle, kist ya da yapısal değişiklik olup olmadığını gösterir. Renkli doppler incelemesi ise damarlar içindeki kanın hareketini renklerle göstererek testisin yeterli kan alıp almadığını ortaya koyar.

İki yöntemin birlikte kullanılması, hem yapının hem de kanlanmanın aynı incelemede değerlendirilmesini sağlar. Testis ultrasonu radyasyon içermediği için çocuklarda, gençlerde ve gerektiğinde tekrar tekrar güvenle uygulanabilir. İnceleme ağrısızdır ve kişinin herhangi bir iğne ya da ilaç alması gerekmez. Testisler vücut yüzeyine yakın yerleştiği için ultrason bu organları çok ayrıntılı olarak gösterebilir. Tetkik sırasında her iki testis karşılaştırılarak boyut, yapı ve kan akımındaki farklılıklar değerlendirilir.

Testis ultrasonu, muayenede ele gelen bulguların niteliğini anlamaya ve muayeneyle fark edilemeyen sorunları ortaya çıkarmaya yardımcı olur. Bununla birlikte ultrason bulguları tek başına kesin tanı koydurmaz ve mutlaka kişinin şikâyetleri, muayene bulguları ve gerekli tahlillerle birlikte değerlendirilir.

Testis Ultrasonu Hangi Hastalıklarda İstenir?

Testis ultrasonu, başta varikosel, testiste ele gelen kitleler, torbada sıvı birikimi, sperm kisti, torba içi iltihaplar ve darbe sonrası torba yaralanmaları olmak üzere torba içindeki yapıları ilgilendiren hastalıklarda ve kısırlık araştırmasında istenir. Varikosel şüphesi olan erkeklerde ultrason, testis toplardamarlarındaki genişlemeyi ve kanın geri akışını göstererek tanıyı destekler ve testis hacmini ölçer. Ani başlayan şiddetli testis ağrısında testis dolaşımının değerlendirilmesi için renkli doppler incelemesi eklenir. Testis ya da sperm olgunlaştırma kanalı iltihabında ultrason, iltihaplı dokudaki kan akımı artışını ve olası apse oluşumunu gösterir.

Testiste ele gelen sertlik ya da kitle fark edildiğinde ultrason, kitlenin testisin içinde mi yoksa dışında mı olduğunu ve katı mı yoksa sıvı dolu mu olduğunu ortaya koyar. Bu ayrım, testis kanseri şüphesinin değerlendirilmesinde büyük önem taşır. Torbada şişlik bulunan kişilerde sperm kisti, torba içinde sıvı birikimi ve kasık fıtığı gibi durumlar ultrasonla birbirinden ayırt edilir. Torbada belirgin sıvı birikimi olan ve testisi muayeneyle hissedilemeyen kişilerde testis, ultrasonla görüntülenerek altta başka bir sorun olup olmadığı araştırılır.

Torbaya darbe alan kişilerde testis zarının yırtılıp yırtılmadığı ve torba içinde kan birikmesi olup olmadığı ultrasonla değerlendirilir. Çocuk sahibi olmakta güçlük yaşayan erkeklerde testis hacmi, testis dokusunun yapısı ve varikosel varlığı araştırılır. Testislerde boyut farkı fark edilen gençlerde, torbada açıklanamayan ağrısı olan kişilerde ve kanda tümör belirteçleri yüksek bulunanlarda da ultrason istenir. Testis ultrasonunun istenip istenmeyeceğine, kişinin şikâyetleri ve muayene bulguları değerlendirilerek karar verilir.

Testis Ultrasonunda Doppler Ne Ölçer?

Testis ultrasonunda doppler, testis ve çevresindeki damarlarda kanın akıp akmadığını, akımın yönünü, hızını ve miktarını ölçer ve bu bilgileri renkli haritalar ile dalga biçimli grafikler hâlinde gösterir. Doppler incelemesi, hareket eden kan hücrelerinden yansıyan ses dalgalarının frekansındaki değişimi algılayarak çalışır. Proba doğru gelen ve probdan uzaklaşan kan akımları farklı renklerle gösterilir. Testisin içindeki küçük atardamarlarda kan akımının görülmesi, testisin yeterli kan aldığını gösterir. Testis burulmasında testis içindeki kan akımı azalır ya da tamamen kaybolur ve doppler bu değişikliği ortaya koyar.

Testis ya da sperm olgunlaştırma kanalı iltihabında ise iltihaplı dokuda kan akımı belirgin şekilde artar. Varikosel değerlendirmesinde doppler, testis toplardamarlarındaki kanın ıkınma sırasında ters yönde akıp akmadığını ve bu geri akımın ne kadar sürdüğünü gösterir. Geri akımın varlığı ve süresi, varikoselin derecesinin belirlenmesinde kullanılır. Testiste saptanan bir kitlenin içinde kan akımı bulunup bulunmadığı da doppler ile değerlendirilir.

Kan akımı içeren katı kitleler daha dikkatli değerlendirme gerektirirken akım içermeyen yapılar kist ya da kan birikimi olabilir. Doppler incelemesi ayrıca darbe sonrası testis dokusunun kanlanmasının korunup korunmadığını gösterir. Doppler bulgularının doğru yorumlanması, kullanılan cihazın duyarlılığına ve incelemeyi yapan hekimin deneyimine bağlıdır.

Testis Ultrasonu Nasıl Çekilir?

Testis ultrasonu, kişi sırt üstü yatarken penis karın üzerine kaldırılıp örtüldükten ve torba bir havluyla desteklendikten sonra torba derisine jel sürülmesi ve prob torbanın üzerinde gezdirilerek her iki testisin gri tonlu ve renkli doppler görüntülerinin alınmasıyla çekilir. İnceleme için kişinin belden aşağısını açması ve inceleme masasına sırt üstü uzanması istenir. Penis karın üzerine doğru kaldırılarak bir havlu ya da örtüyle kapatılır. Torbanın altına, bacakların arasına katlanmış bir havlu yerleştirilerek testislerin sabit ve rahat bir konumda durması sağlanır.

Torba derisine ses dalgalarının geçişini kolaylaştıran ılık bir jel sürülür. Prob torbanın üzerinde hafifçe hareket ettirilerek testisler farklı açılardan görüntülenir. İnceleme genellikle şikâyeti olmayan taraftan başlar ve ardından şikâyetli tarafa geçilir. Her testisin uzunluğu, genişliği ve kalınlığı ölçülerek testis hacmi hesaplanır. Testisin iç yapısı, sperm olgunlaştırma kanalı, testis zarları ve torba içindeki sıvı değerlendirilir. Ardından renkli doppler açılarak testis içindeki ve çevresindeki kan akımı incelenir.

Varikosel araştırılan kişilerde kişiden ıkınması istenir ve gerekirse inceleme ayakta da tekrarlanır. Kasık bölgesi de gerekli durumlarda görüntülenerek kasık kanalında testis ya da fıtık olup olmadığına bakılır. İnceleme bittiğinde jel bir havluyla silinir ve kişi günlük yaşamına hemen dönebilir.

Testis Ultrasonu Öncesi Nasıl Hazırlanılır?

Testis ultrasonu öncesinde özel bir hazırlık gerekmez, aç kalmak ya da idrar biriktirmek gerekmez, kişinin bölgeyi temiz tutması, rahat çıkarılabilen giysiler giymesi ve önceki tetkik sonuçlarını yanında getirmesi yeterlidir. Testis ultrasonu, karın ya da idrar yolu ultrasonlarından farklı olarak mesanenin dolu olmasını gerektirmez. İnceleme öncesinde yemek yenebilir ve olağan sıvı alımı sürdürülebilir. Torba bölgesinin tıraş edilmesi gerekmez, çünkü kıllar görüntü kalitesini belirgin şekilde etkilemez. İnceleme öncesinde duş alınması ve bölgenin temiz olması kişinin kendini daha rahat hissetmesini sağlar.

Belden aşağının kolayca açılabileceği rahat giysiler tercih edilmelidir. Daha önce çekilmiş ultrason raporları ve görüntüleri varsa yanında getirilmesi, önceki bulgularla karşılaştırma yapılmasını sağlar. Torba ya da kasık bölgesinden geçirilmiş ameliyatlar, varikosel ameliyatı, fıtık ameliyatı ya da inmemiş testis ameliyatı öyküsü hekime bildirilmelidir. Şikâyetlerin ne zaman başladığı, ağrının şiddeti, ateş ve idrar yakınmaları da incelemeyi yapan hekime aktarılmalıdır.

Kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar ve hormon ilaçları da bildirilmelidir. İncelemenin bir erkek sağlık çalışanı tarafından yapılması tercih ediliyorsa bu durum önceden belirtilebilir. Ani başlayan şiddetli testis ağrısında ise hazırlık için zaman kaybedilmeden vakit geçirmeden acil servise başvurulmalıdır.

Testis Ultrasonunda Ikınma Manevrası Neden İstenir?

Testis ultrasonunda ıkınma manevrası, karın içi basıncı artırarak testis toplardamarlarındaki kanın ters yönde akmasını belirginleştirmek ve böylece yatarken ya da rahat nefes alırken görülemeyen varikoseli ortaya çıkarmak için istenir. Testisten gelen kan normalde toplardamarlar aracılığıyla yukarı doğru, kalbe yönelik olarak akar. Toplardamarların içindeki kapakçıklar kanın geri akmasını engeller. Varikoselde bu kapakçıklar yeterince çalışmadığı için kan testise doğru geri akar ve toplardamarlar genişler.

Hafif varikoselde bu geri akım rahat nefes alma sırasında belirgin olmayabilir. Kişiden derin bir nefes alıp nefesini tutarak karın kaslarını sıkması istendiğinde karın içi basınç artar.

Bu basınç artışı, yetersiz çalışan kapakçıklardan kanın geri kaçmasını belirginleştirir. Doppler incelemesi bu sırada geri akımın varlığını ve ne kadar sürdüğünü gösterir. Geri akımın süresi ve toplardamarların ıkınmayla ne ölçüde genişlediği, varikoselin derecesinin belirlenmesinde kullanılır. Varikosel ayakta dururken yer çekimi nedeniyle daha belirgin hâle geldiği için ıkınma manevrası çoğu zaman ayakta da tekrarlanır. Yalnızca yatarken yapılan incelemede hafif varikoseller gözden kaçabilir. Kişinin ıkınmayı yeterli güçte ve birkaç saniye sürdürebilmesi, incelemenin doğruluğunu artırır. Ikınma manevrası tamamen zararsızdır ve kısa sürdüğü için kişiyi yormaz.

Testis Ultrasonu Kaç Dakika Sürer?

Testis ultrasonu, çoğu kişide hazırlık dahil on ile yirmi dakika civarında tamamlanır, varikosel araştırmasında ayakta inceleme yapıldığında ya da bulgular ayrıntılı değerlendirme gerektirdiğinde biraz daha uzun sürebilir. Gri tonlu görüntülerin alınması ve testis ölçümlerinin yapılması incelemenin ilk bölümünü oluşturur. Renkli doppler incelemesi ve kan akımının her iki testiste karşılaştırılması ek birkaç dakika alır. Varikosel değerlendirmesinde kişinin hem yatarken hem de ayakta ıkınma manevrasıyla incelenmesi süreyi uzatabilir. Testiste bir kitle saptandığında kitlenin boyutları, yapısı ve kan akımı ayrıntılı olarak incelendiği için süre uzayabilir.

Büyük su fıtığı bulunan kişilerde testisin görüntülenmesi için farklı açılardan bakılması gerekebilir. Çocuklarda testisler küçük olduğu ve çocuğun hareketsiz kalması zor olabileceği için inceleme daha sabır gerektirebilir. Acil durumlarda, özellikle testis burulması şüphesinde, inceleme ameliyatı geciktirmemek için hedefe yönelik ve kısa tutulur. İnceleme sonrasında raporun hazırlanması, merkezin çalışma düzenine göre ek süre alabilir. Çoğu merkezde sonuç aynı gün içinde raporlanır. Kişinin inceleme sonrasında herhangi bir kısıtlama olmadan işine ya da günlük yaşamına dönmesi mümkündür.

Testis Ultrasonunda Kan Akımının Görülmemesi Ne Anlatır?

Testis ultrasonunda kan akımının görülmemesi, özellikle ani başlayan şiddetli ağrıyla birlikte olduğunda testisin kanlanmasının kesildiğini ve testis burulmasını düşündürür, ancak bazı teknik ve kişisel etkenler de akımın görülememesine yol açabileceği için bulgu mutlaka muayeneyle birlikte değerlendirilir. Testis burulmasında sperm kordonu kendi etrafında döndüğü için testise giden damarlar sıkışır ve testis içindeki kan akımı azalır ya da tamamen kaybolur. Bu bulgu, testisin kurtarılması için acil ameliyat gerektiren bir durumun işaretidir. Kısmi burulmada kan akımı tamamen kaybolmayabilir ve yalnızca karşı testise göre azalmış olarak görülebilir.

Burulmanın üzerinden uzun süre geçtiğinde testis içinde akım görülmezken testis çevresindeki dokularda iltihaba bağlı akım artışı görülebilir. Aralıklı burulmalarda testis inceleme sırasında kendiliğinden eski konumuna dönmüş olabilir ve kan akımı normal görünebilir. Bu nedenle normal kan akımı görülmesi, muayene burulmayı güçlü şekilde düşündürüyorsa burulmayı kesin olarak dışlamaz. Çocuklarda testisler küçük olduğu için normal kan akımı bile cihazla zor görülebilir ve bu durum yanıltıcı olabilir. Cihazın doppler ayarlarının ve duyarlılığının yetersiz olması da akımın görülmemesine yol açabilir.

Torbaya darbe sonrasında testis dokusunun ezilmesi ya da kan birikimi, bir bölgede kan akımının kaybolmasına neden olabilir. Testiste saptanan bir yapıda akım görülmemesi ise bu yapının kist, kan birikimi ya da ölü doku olabileceğini düşündürür. Kan akımının görülmemesi bulgusu, şikâyetlerin başlama zamanı ve muayene bulgularıyla birlikte hızla değerlendirilerek karar verilir.

Testis Ultrasonu Sonucu Ne Anlatır?

Testis ultrasonu sonucu, testislerin büyüklüğü ve iç yapısı, torba içinde kitle, kist, sıvı ya da kan birikimi bulunup bulunmadığı, testislerin ve çevre dokuların kan akımı ve testis toplardamarlarında genişleme ya da geri akım olup olmadığı hakkında bilgi verir. Raporda her iki testisin boyutları ve hesaplanan hacmi belirtilir. Testis hacmi, sperm üretim kapasitesi hakkında dolaylı bilgi verir ve iki testis arasındaki belirgin boyut farkı dikkat çekici bir bulgudur. Testis dokusunun düzenli ve eşit yapıda olması normal kabul edilir.

Testis içinde katı bir kitle saptanması, testis kanseri olasılığı nedeniyle ileri değerlendirme gerektiren önemli bir bulgudur. Testisin dışında, sperm olgunlaştırma kanalında yerleşen kistler ise çoğu zaman iyi huyludur. Testis zarları arasında sıvı birikimi su fıtığını, kan birikimi ise darbe ya da ameliyat sonrası kanamayı gösterir. Sperm olgunlaştırma kanalında büyüme ve kan akımında artış iltihabı düşündürür. Testis toplardamarlarında genişleme ve ıkınmayla geri akım görülmesi varikoseli gösterir. Testis dokusu içinde dağınık küçük kireçlenmeler görülebilir ve bu bulgu kişinin risk durumuna göre takip gerektirebilir.

Raporun yanı sıra görüntülerin de incelenmesi, bulguların daha doğru yorumlanmasını sağlar. Ultrason sonucu, kişinin şikâyetleri, muayene bulguları ve gerekli tahlillerle birlikte ürolog tarafından değerlendirilir. Raporda kullanılan teknik terimlerin anlamı ve bulguların kişi açısından önemi, kontrol muayenesinde hekimle birlikte konuşulmalıdır.

Testis Ultrasonu Sonrası Hangi Tetkikler Gündeme Gelir?

Testis ultrasonu sonrası, saptanan bulguya göre testis kitlesinde tümör belirteçleri ve görüntüleme, varikoselde sperm testi ve hormon testleri, iltihapta idrar tahlili ve kültür, burulmada ise tetkik yerine acil ameliyat gündeme gelir. Testis içinde katı bir kitle saptanan kişilerde kanda tümör belirteçleri ölçülür ve hastalığın yayılımını değerlendirmek için göğüs ve karın tomografisi planlanır. Bu kişilerde tanı ve tedavi için testisin kasıktan yapılan bir kesiyle çıkarılması gerekebilir. Ultrasonda niteliği tam anlaşılamayan küçük kitlelerde kısa aralıklarla tekrar ultrason ya da manyetik rezonans görüntüleme yapılabilir.

Varikosel saptanan erkeklerde sperm testi ve hormon testleri yapılarak varikoselin sperm üretimine etkisi değerlendirilir. Bu değerlendirme sonucunda varikosel ameliyatı gerekip gerekmediğine karar verilir. Varikosel ameliyatı sonrasında da toplardamarların durumu ve testis hacmi kontrol ultrasonuyla izlenebilir. Testis ya da sperm olgunlaştırma kanalı iltihabı saptanan kişilerde idrar tahlili, idrar kültürü ve gerekirse kan testleri istenir. Testis burulmasını düşündüren bulgular görüldüğünde ek tetkikler için zaman kaybedilmez ve acil ameliyata geçilir. Kısırlık araştırmasında testis hacmi küçük ve sperm sayısı çok düşük bulunan erkeklerde hormon testleri ve kalıtsal incelemeler yapılabilir.

Testis dokusunda yaygın küçük kireçlenmeler saptanan kişilere düzenli kendi kendine testis muayenesi önerilir ve risk durumuna göre kontrol ultrasonu planlanır. Darbe sonrasında testis zarının yırtıldığı görülen kişilerde onarım ameliyatı gündeme gelebilir. Hangi tetkiklerin yapılacağı, ultrason bulguları ile kişinin şikâyetleri ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek ürolog tarafından belirlenir.