Boşalma Sonrası İdrar Analizi (Post-ejakülatuar İdrar Analizi)

Boşalma sonrası idrar analizini hastalarıma geriye boşalmanın nasıl anlaşıldığı, örnek ve hazırlık, sonucun anlamı, ilaç ve ameliyat etkisiyle anlattım.

Boşalma sonrası idrar analizi, mastürbasyonla boşalmadan hemen sonra verilen idrar örneğinde sperm bulunup bulunmadığının araştırıldığı ve meninin dışarı atılmak yerine mesaneye kaçtığı geriye boşalma durumunun tanısında kullanılan basit bir laboratuvar testidir. Boşalma sırasında hiç meni gelmemesi ya da çok az meni gelmesi, sperm testinde meni miktarının düşük çıkması ve menide sperm bulunmaması gibi durumlarda bu test, sorunun nedenini anlamaya yardımcı olur. Test ayrıca geriye boşalması olan ve çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde idrardan sperm elde edilmesinin planlanmasında da yol gösterir.

Bu yazıda boşalma sonrası idrar analizinin ne olduğunu, hangi durumlarda istendiğini, geriye boşalmanın nasıl anlaşıldığını, örneğin nasıl verildiğini, hazırlığı, testin nasıl yapıldığını, sonucun ne anlattığını, sonucu etkileyen ilaçları, ameliyat öyküsünün önemini ve sonrasında hangi tetkiklerin gündeme geldiğini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Boşalma Sonrası İdrar Analizi Nedir?

Boşalma sonrası idrar analizi, kişinin mastürbasyonla boşaldıktan hemen sonra verdiği idrarın laboratuvarda santrifüj edilerek dibe çöken bölümünün mikroskop altında incelenmesi ve bu bölümde sperm bulunup bulunmadığının, varsa miktarının ve hareketinin belirlenmesidir. Normal bir boşalmada meni, prostatın içinden geçen idrar kanalı bölümüne salınır. Bu sırada mesanenin çıkışındaki kas halkası sıkıca kapanarak meninin mesaneye kaçmasını önler. Ardından pelvis tabanındaki kasların ritmik kasılmalarıyla meni idrar kanalından dışarı atılır. Mesane çıkışındaki kas halkası yeterince kapanmadığında meni dışarı atılmak yerine direnci daha düşük olan mesaneye doğru kaçar.

Bu duruma geriye boşalma adı verilir. Geriye boşalması olan erkeklerde orgazm hissi genellikle korunur, ancak dışarıya hiç meni gelmez ya da çok az meni gelir. Mesaneye kaçan meni, boşalmadan sonra yapılan ilk idrarla birlikte dışarı atılır. Bu nedenle boşalma sonrası verilen idrarda sperm bulunması, geriye boşalma tanısını doğrular. Test, sperm testiyle aynı gün ve çoğu zaman aynı boşalmadan sonra yapılır.

Vücuda herhangi bir işlem gerektirmeyen, kolay uygulanabilen ve sonucu kısa sürede çıkan bir testtir. Boşalma sonrası idrar analizi, geriye boşalmayı meni üretiminin ya da salınımının tamamen durduğu diğer boşalma sorunlarından ayırt etmede temel yöntemdir. Test sonucu, erkeğin şikâyetleri, kullandığı ilaçlar, geçirdiği ameliyatlar ve sperm testi sonuçlarıyla birlikte değerlendirilir.

Bu Test Hangi Durumlarda İstenir?

Bu test, boşalma sırasında hiç meni gelmeyen ya da çok az meni gelen erkeklerde, sperm testinde meni miktarı düşük bulunan ya da menide hiç sperm görülmeyen erkeklerde, boşalma sonrası idrarı bulanık olanlarda ve geriye boşalmaya yol açabilecek bir hastalık, ameliyat ya da ilaç kullanımı öyküsü bulunan erkeklerde ve benzeri durumlarda istenir. Boşalma sırasında orgazm hissedildiği hâlde dışarı meni gelmemesi, kuru orgazm olarak adlandırılır ve bu durumun en sık nedenlerinden biri geriye boşalmadır.

Sperm testinde meni hacminin belirgin şekilde düşük bulunması, meninin bir kısmının mesaneye kaçtığını düşündürebilir.

Azospermi, yani menide hiç sperm bulunmaması durumunda, özellikle meni hacmi de düşükse spermlerin mesaneye kaçıp kaçmadığı bu testle araştırılır. Boşalmadan sonraki ilk idrarın bulanık ya da köpüklü görünmesi, idrarla karışan meniye işaret edebilir. Uzun süredir şeker hastalığı olan erkeklerde sinir hasarı mesane çıkışındaki kasın kapanmasını etkileyebileceği için bu erkeklerde kısırlık araştırmasında test önemlidir. Prostat ya da mesane boynu ameliyatı geçiren erkeklerde çocuk sahibi olma isteği varsa geriye boşalmanın varlığı test ile belgelenir.

Omurilik yaralanması ya da sinir sistemi hastalığı olan erkeklerde de boşalma sorunlarının niteliği bu testle değerlendirilir.

Karın arkasındaki lenf bezlerinin alındığı ameliyatları geçiren erkeklerde boşalmayı sağlayan sinirler etkilenebileceği için test gerekebilir. Prostat büyümesi, yüksek tansiyon ya da ruhsal sorunlar nedeniyle kullanılan bazı ilaçlar da geriye boşalmaya yol açabilir ve bu ilaçları kullanan erkeklerde şikâyet varsa test yapılabilir. Testin istenip istenmeyeceği, erkeğin şikâyetleri ve sperm testi sonuçları göz önünde bulundurularak ürolog tarafından belirlenir.

Geriye Boşalma Nasıl Anlaşılır?

Geriye boşalma, orgazm hissinin korunmasına karşın boşalma sırasında dışarıya hiç meni gelmemesi ya da çok az meni gelmesi, boşalmadan sonraki ilk idrarın bulanık görünmesi gibi şikâyetlerle düşünülür ve kesin olarak boşalma sonrası verilen idrarda sperm saptanmasıyla anlaşılır. Geriye boşalması olan erkeklerin çoğu, orgazm sırasında zevk hissinin değişmediğini ancak meninin gelmediğini ya da azaldığını fark eder. Bazı erkekler bu durumu ilk kez çocuk sahibi olmak için başvurduklarında öğrenir. Boşalmadan sonra yapılan ilk idrarın bulanık, beyazımsı ya da köpüklü görünmesi, mesaneye kaçan meninin idrarla dışarı atıldığını düşündürür.

Bu gözlemler geriye boşalmayı düşündürse de tanı için laboratuvar testi gerekir. Boşalma sonrası verilen idrar santrifüj edildiğinde dipte belirgin sayıda sperm görülmesi, geriye boşalma tanısını kesinleştirir. Bazı erkeklerde meninin bir kısmı dışarı atılırken bir kısmı mesaneye kaçar ve bu duruma kısmi geriye boşalma denir. Kısmi geriye boşalmada meni miktarı azalmıştır, ancak tamamen yok değildir. Geriye boşalma, meninin hiç üretilmediği ya da idrar kanalına salınmadığı boşalamama durumundan ayırt edilmelidir. Boşalamama durumunda boşalma sonrası idrarda sperm bulunmaz.

Kuru orgazm yaşayan ancak idrarında sperm bulunmayan erkeklerde meni üretimini sağlayan bezlerin, sperm kanallarının ya da boşalmayı sağlayan sinirlerin durumu araştırılır. Geriye boşalma sağlığa zarar veren bir durum değildir, ancak doğal yolla çocuk sahibi olmayı güçleştirir. Şikâyeti olan erkeklerin bu durumu utanmadan ürologla paylaşması, doğru tanı ve uygun tedavi seçeneklerine ulaşılmasını sağlar.

Boşalma Sonrası İdrar Örneği Nasıl Verilir?

Boşalma sonrası idrar örneği, önce idrar yapılarak mesane boşaltıldıktan ve eller ile penis başı yıkandıktan sonra mastürbasyonla boşalma sağlanması, dışarıya meni gelirse bu meninin ayrı bir kaba alınması ve boşalmadan hemen sonra yapılan idrarın ikinci bir steril kaba verilerek her iki kabın kısa süre içinde laboratuvara ulaştırılmasıyla verilir. Örnek vermeden önce idrar yapılarak mesanenin boşaltılması, boşalma sonrası idrarın mümkün olduğunca az sulandırılmış olmasını sağlar.

Eller ve penis başı sabunlu suyla yıkanır ve iyice kurulanır. Laboratuvarda bu amaçla ayrılmış sessiz ve rahat bir odada mastürbasyonla boşalma sağlanır.

Boşalma sırasında dışarıya meni gelirse bu meni sperm testi için verilen kaba alınır. Boşalmanın hemen ardından, çok beklemeden, mesanedeki idrar ikinci bir kaba verilir. İdrarın tamamının kaba alınması, mesaneye kaçan spermlerin kaybolmaması açısından önemlidir. Kapların üzerine hangisinin meni, hangisinin idrar olduğu ve örneğin alındığı saat yazılır. İdrar, spermler için uygun bir ortam olmadığı için örneğin bekletilmeden laboratuvara teslim edilmesi gerekir. İdrar yapmakta güçlük çeken ya da mesanesini tam boşaltamayan erkeklerde, boşalmadan sonra mesaneye ince bir sonda takılarak idrar alınabilir.

Örnek sırasında idrarın bir kısmının kaçırılması ya da boşalmadan uzun süre sonra idrar verilmesi laboratuvara bildirilmelidir. Tüp bebek ya da aşılama amacıyla sperm elde edilecekse örnek, tüp bebek merkezinin önerdiği özel hazırlık ve zamanlamayla verilir. Örnek verme sırasında sorun yaşayan erkeklerin laboratuvar çalışanlarından bilgi alması, işlemin doğru yapılmasını sağlar.

Test Öncesi Nasıl Hazırlanılır?

Test öncesinde sperm testinde olduğu gibi hekimin önerdiği birkaç günlük cinsel perhize uyulması, kullanılan ilaçların bildirilmesi, örnek öncesinde aşırı su içilmemesi ve sperm elde edilmesi planlanıyorsa idrarın spermlere daha az zarar vermesi için hekimin önerdiği şekilde idrarın asitliğinin azaltılması gerekir. Perhiz süresi, boşalma sırasında yeterli miktarda meni ve sperm bulunmasını sağlamak için önemlidir. Perhiz süresinin çok kısa tutulması testin yanıltıcı çıkmasına neden olabilir. Prostat büyümesi, tansiyon ya da ruhsal sorunlar nedeniyle kullanılan ilaçlar geriye boşalmaya yol açabileceği için test öncesinde mutlaka hekime bildirilmelidir.

Bu ilaçların test öncesinde bırakılıp bırakılmayacağına hekim karar verir ve ilaçlar kendiliğinden kesilmemelidir. Test öncesinde çok fazla su içilmesi, mesanedeki idrarın miktarını artırarak spermlerin idrarda aşırı sulanmasına yol açabilir. Aşırı sulanmış idrarda az sayıdaki spermin bulunması güçleşebilir. İdrar, asitliği ve içerdiği maddeler nedeniyle spermler için zararlı bir ortamdır ve spermlerin hareketini kısa sürede kaybetmesine yol açar.

Yalnızca tanı amacıyla yapılan testlerde spermlerin görülmesi yeterli olduğu için genellikle özel bir hazırlık gerekmez. Ancak idrardan elde edilen spermlerle aşılama ya da tüp bebek yapılması planlanıyorsa, test öncesinde idrarın asitliğini azaltmak için hekimin önerdiği içecekler ya da tabletler kullanılabilir.

Bu hazırlığın zamanlaması ve dozu hekim ya da tüp bebek merkezi tarafından ayrıntılı olarak bildirilir. Şeker hastalığı olan erkeklerde kan şekerinin kontrol altında olması da genel sağlık açısından önemlidir. Hazırlık talimatlarına dikkatle uyulması, testin tekrarlanma gereksinimini azaltır.

Boşalma Sonrası İdrar Analizi Nasıl Yapılır?

Boşalma sonrası idrar analizi, laboratuvara ulaşan idrarın miktarının ölçülmesi, idrarın santrifüj cihazında döndürülerek içindeki hücrelerin dipte toplanması, bu çökeltinin mikroskop altında incelenerek spermlerin varlığının, sayısının ve hareketinin değerlendirilmesi ve sonuçların dışarıya gelen menideki bulgularla karşılaştırılmasıyla yapılır. Boşalma sonrası idrar analizi nasıl yapılır sorusunun cevabı, sperm testine benzeyen ancak idrarın özelliklerine göre uyarlanmış bir süreçtir. Laboratuvara ulaşan idrar örneğinin önce miktarı kaydedilir. Ardından idrar özel tüplere aktarılarak santrifüj cihazında belirli bir süre döndürülür. Bu işlem sırasında spermler ve diğer hücreler ağırlıkları nedeniyle tüpün dibinde toplanır.

Tüpün üstündeki berrak idrar ayrılır ve dipte kalan çökelti az miktarda sıvıyla karıştırılır. Çökeltiden alınan örnek mikroskop altında incelenerek sperm bulunup bulunmadığına bakılır. Sperm görüldüğünde spermlerin yaklaşık sayısı ve hareketli olup olmadıkları değerlendirilir. Aynı boşalmada dışarıya gelen meni varsa, bu menideki sperm sayısıyla idrardaki sperm sayısı karşılaştırılır. Bu karşılaştırma, meninin ne kadarının dışarı atıldığını ve ne kadarının mesaneye kaçtığını anlamaya yardımcı olur.

Sperm elde etmek amacıyla yapılan işlemlerde çökelti özel sıvılarla yıkanarak spermler idrarın zararlı etkisinden arındırılır. Yıkanan spermler, aşılama ya da tüp bebek işleminde kullanılmak üzere uygun ortamda hazırlanır. Test sonucu genellikle kısa sürede çıkar ve raporda idrarda sperm bulunup bulunmadığı, varsa miktarı ve hareketi belirtilir.

Boşalma Sonrası İdrar Analizi Sonucu Ne Anlatır?

Boşalma sonrası idrar analizi sonucu, idrarda belirgin miktarda sperm bulunmasının meninin mesaneye kaçtığını ve geriye boşalmayı gösterdiğini, idrarda hiç sperm bulunmamasının ise sorunun meni üretimi, sperm kanalları ya da boşalmayı sağlayan sinirlerle ilgili olabileceğini anlatır. İdrarda çok sayıda sperm görülmesi ve dışarıya meni gelmemesi, tam geriye boşalmayı gösterir. İdrarda belirgin sayıda sperm bulunurken dışarıya az miktarda meni gelmesi, kısmi geriye boşalma olarak değerlendirilir. Dışarıya normal miktarda meni gelen bir erkekte idrarda çok az sayıda sperm görülmesi çoğu zaman önemli değildir.

Bu durum, idrar kanalında önceki boşalmadan kalan spermlerin idrarla atılmasından kaynaklanabilir. Kuru orgazm yaşayan bir erkekte idrarda hiç sperm bulunmaması, geriye boşalma olmadığını gösterir. Bu durumda meniyi üreten bezlerin çalışmaması, sperm kanallarında tıkanıklık ya da boşalmayı sağlayan sinirlerde hasar gibi nedenler araştırılır. Geriye boşalma saptanan erkeklerde idrardaki spermlerin hareketli olması, bu spermlerin çocuk sahibi olmak amacıyla kullanılabilme olasılığı açısından önemlidir.

Spermlerin hareketsiz olması, idrarın zararlı etkisine bağlı olabilir ve hazırlık yapılarak test tekrarlanabilir. Sonuç, erkeğin kullandığı ilaçlar, geçirdiği ameliyatlar ve eşlik eden hastalıklarla birlikte değerlendirilerek geriye boşalmanın nedeni belirlenmeye çalışılır.

Test sonucu, geriye boşalmanın tedavisi ya da çocuk sahibi olmak için uygun yöntemin seçilmesinde yol gösterir. Sonucun ne anlama geldiği ve sonraki adımlar, ürolog tarafından erkekle ayrıntılı olarak konuşulur.

Hangi İlaçlar Bu Test Sonucunu Etkiler?

Hangi ilaçların bu test sonucunu etkilediği incelendiğinde, prostat büyümesinde kullanılan ve mesane çıkışındaki kası gevşeten ilaç grubu başta olmak üzere bazı yüksek tansiyon ilaçları, bazı depresyon ve psikiyatri ilaçları ile bazı ruh hali düzenleyici ilaçların geriye boşalmaya ya da meni miktarında azalmaya yol açarak sonucu değiştirebildiği görülür. Prostat büyümesine bağlı idrar şikâyetlerinin tedavisinde kullanılan ve mesane çıkışı ile prostattaki kasları gevşeten ilaçlar, geriye boşalmanın en sık görülen ilaç kaynaklı nedenidir. Bu ilaçlar, boşalma sırasında mesane çıkışının kapanmasını engelleyerek meninin mesaneye kaçmasına yol açabilir.

Bazı yüksek tansiyon ilaçları da benzer şekilde mesane çıkışındaki kasın işlevini etkileyebilir. Depresyon ve bazı psikiyatrik hastalıklarda kullanılan ilaçlar, boşalmanın gecikmesine, meni miktarının azalmasına ya da geriye boşalmaya neden olabilir. Prostat büyümesinde kullanılan bazı hormon etkili ilaçlar ise geriye boşalmaya yol açmadan meni miktarını azaltabilir. İlaç kaynaklı geriye boşalma, çoğu zaman ilacın bırakılmasından kısa süre sonra düzelir. Bu nedenle ilaç kullanan bir erkekte geriye boşalma saptandığında, hekim ilacın değiştirilmesini ya da bir süre bırakılmasını değerlendirebilir.

İlaçların hekim önerisi olmadan kesilmesi, altta yatan hastalığın kötüleşmesine yol açabileceği için doğru değildir. Bazı ilaçlar ise tersine mesane çıkışındaki kası kasarak geriye boşalmanın tedavisinde kullanılabilir. Bu ilaçlar, geriye boşalması olan bazı erkeklerde meninin dışarı atılmasını sağlayabilir. Test öncesinde kullanılan tüm ilaçların hekime bildirilmesi, sonucun doğru yorumlanması ve uygun tedavinin planlanması açısından büyük önem taşır.

Ameliyat Öyküsü Neden Sorgulanır?

Ameliyat öyküsü sorgulanır, çünkü prostat, mesane boynu, idrar kanalı ve karın arkasındaki lenf bezlerine yönelik ameliyatlar mesane çıkışındaki kasın yapısını ya da boşalmayı yöneten sinirleri etkileyerek geriye boşalmaya veya meninin hiç dışarı atılmamasına yol açabilir ve bu bilgi test sonucunun yorumlanmasını doğrudan değiştirir. Prostat büyümesi nedeniyle yapılan kapalı prostat ameliyatlarında, idrar akışını rahatlatmak için mesane çıkışı ve prostatın iç kısmı genişletilir. Bu genişletme, boşalma sırasında mesane çıkışının kapanmasını engelleyerek erkeklerin önemli bir bölümünde kalıcı geriye boşalmaya neden olur.

Lazerle yapılan prostat ameliyatlarında ve mesane boynunun kesildiği işlemlerde de benzer şekilde geriye boşalma gelişebilir. Prostatın ya da mesanenin tamamen alındığı kanser ameliyatlarından sonra ise meni üreten bezler de çıkarıldığı için meni hiç oluşmaz ve kuru orgazm görülür. Bu durum geriye boşalmadan farklıdır ve boşalma sonrası idrarda sperm bulunmaz. Testis kanseri nedeniyle karın arkasındaki lenf bezlerinin alındığı ameliyatlarda boşalmayı yöneten sinirler etkilenebilir.

Bu sinirlerin hasar görmesi, boşalamamaya ya da geriye boşalmaya yol açabilir. İdrar kanalı darlığı ameliyatları, çocuklukta yapılan mesane boynu ameliyatları ve pelvis bölgesine uygulanan ışın tedavisi de boşalma işlevini etkileyebilir.

Kasık bölgesinden yapılan bazı ameliyatlar ise sperm kanallarını etkileyerek menide sperm bulunmamasına yol açabilir. Ameliyat öyküsünün bilinmesi, geriye boşalmanın nedeninin belirlenmesini ve tedavi seçeneklerinin doğru değerlendirilmesini sağlar. Ameliyat kaynaklı kalıcı geriye boşalmada ilaç tedavisinin etkisi sınırlı olabileceği için çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde yardımcı üreme yöntemleri daha erken gündeme gelir.

Bu Test Sonrası Hangi Tetkikler Gündeme Gelir?

Bu test sonrası, sonuca göre sperm testi ve hormon testleri, kan şekeri değerlendirmesi, makattan yapılan ultrasonla meni keseleri ve sperm kanallarının incelenmesi, sinir sistemi değerlendirmesi ve çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde idrardan ya da testisten sperm elde edilmesine yönelik planlama gündeme gelir. Geriye boşalma saptanan erkeklerde nedenin anlaşılması için kullanılan ilaçlar ve geçirilen ameliyatlar yeniden gözden geçirilir. Prostat büyümesi nedeniyle TUR-P ameliyatı planlanan ve çocuk sahibi olma isteği bulunan erkeklerde, ameliyatın geriye boşalmaya yol açabileceği ameliyat öncesinde ayrıntılı olarak konuşulur.

Bu erkeklerde ameliyat öncesinde sperm dondurma ya da boşalma işlevini daha fazla koruyan tedavi seçenekleri değerlendirilebilir. Dışarıya meni gelen erkeklerde sperm testi tekrarlanarak meni miktarı, sperm sayısı ve hareketi ayrıntılı olarak incelenir. Şeker hastalığı olan erkeklerde kan şekeri kontrolü ve sinir hasarı açısından değerlendirme yapılır. Kuru orgazm yaşayan ve idrarında sperm bulunmayan erkeklerde hormon testleri ve makattan yapılan ultrasonla meni keselerinin ve sperm kanallarının durumu incelenir.

Sinir sistemi hastalığı düşünülen erkeklerde nöroloji değerlendirmesi istenebilir. İlaç kaynaklı olmayan geriye boşalmada, mesane çıkışındaki kası kasan ilaçlarla tedavi denenebilir.

Çocuk sahibi olmak isteyen ve ilaç tedavisinden yararlanamayan erkeklerde, hazırlık yapılarak idrardan elde edilen spermler yıkanıp aşılama ya da tüp bebek işleminde kullanılabilir. İdrardan yeterli ve hareketli sperm elde edilemeyen erkeklerde testisten sperm alınması değerlendirilebilir. Hangi tetkiklerin yapılacağı, test sonucu, erkeğin şikâyetleri, çocuk sahibi olma isteği ve eşin durumu birlikte değerlendirilerek ürolog tarafından belirlenir.