Prostat İltihabı (Prostatit)

Prostat iltihabı, prostat bezinin bakteriler ya da mikrobik olmayan nedenlerle iltihaplanması sonucu idrar yapma şikâyetleri, leğen bölgesinde ağrı ve bazen yüksek ateşle ortaya çıkan bir hastalıktır. Tıbbi literatürde prostatit olarak adlandırılan bu durum, özellikle genç ve orta yaştaki erkeklerde ürolojiye başvurunun en sık nedenlerinden biridir. Prostat iltihabı tek bir hastalık değildir ve ani başlayıp acil tedavi gerektiren biçimlerinden aylarca süren inatçı biçimlerine kadar farklı tablolarla karşımıza çıkar. Bu yazıda prostat iltihabının ne olduğunu, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini, türlerini, nedenlerini ve tanı sürecini sırasıyla ele alıyoruz.

Prostat İltihabı Nedir?

Prostat iltihabı, mesanenin hemen altında yer alan ve idrar kanalını çevreleyen prostat bezinde iltihabi bir tepkinin gelişmesidir. Prostat, meni sıvısının bir bölümünü üreten ve bu salgıyı çok sayıda küçük kanal aracılığıyla idrar kanalına boşaltan bir bezdir. Bu kanalların idrar kanalıyla doğrudan bağlantılı olması, idrar yolundaki bakterilerin prostata ulaşabilmesine zemin hazırlar. Bakteriler prostat dokusuna yerleştiğinde bezde şişme, hassasiyet ve iltihabi hücre birikimi gelişir.

Bazı hastalarda ise ortada bir enfeksiyon bulunmadığı halde prostat ve çevresindeki dokularda benzer şikâyetler ortaya çıkar. Bu nedenle prostat iltihabı, nedeni ve seyri birbirinden farklı birkaç durumu kapsayan genel bir kavram olarak değerlendirilir.

Prostat iltihabı her yaşta görülebilir, ancak iyi huylu prostat büyümesinin ve prostat kanserinin aksine özellikle elli yaşından genç erkeklerde sık karşılaşılan bir sorundur. Hastalığın bazı biçimleri birkaç hafta içinde tamamen iyileşirken bazıları aylarca sürebilir ve tekrarlama eğilimi gösterebilir. Şikâyetlerin idrar yolu, cinsel yaşam ve günlük konfor üzerindeki etkisi, hastaların yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürebilir. Prostat iltihabı çoğu zaman iyi huylu bir hastalıktır ve prostat kanserine dönüşmez.

Bununla birlikte ateşle seyreden ani başlangıçlı biçimi, zamanında tedavi edilmezse ciddi sonuçlara yol açabilen acil bir durumdur. Doğru türün belirlenmesi, uygun tedavinin seçilmesi açısından büyük önem taşır. Bu nedenle prostat iltihabından şüphelenilen her erkeğin bir üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi önerilir.

Prostat İltihabı Belirtileri Nelerdir?

Prostat iltihabı belirtileri, idrar yapmaya ilişkin şikâyetler, leğen bölgesinde ağrı ve cinsel işlevle ilgili değişiklikler olarak üç ana grupta toplanır. İdrar yaparken yanma ya da sızlama hissi en sık görülen şikâyetlerdendir. Sık idrara çıkma, gece uykudan idrar yapmak için uyanma ve ani, ertelenemeyen idrar yapma isteği de bu grupta yer alır. Prostatın şişmesine bağlı olarak idrar akımında zayıflama, idrar yapmaya başlamakta güçlük ve mesanenin tam boşalmadığı hissi görülebilir.

Bazı hastalarda idrar kanalından akıntı gelebilir. Ani başlangıçlı ağır iltihapta prostat o kadar şişebilir ki hasta hiç idrar yapamayabilir.

Ağrı, prostat iltihabının en belirgin ve hastayı en çok rahatsız eden şikâyetidir. Ağrı çoğunlukla makat ile torba arasındaki bölgede, kasıkta, kasık kemiğinin üst kısmında, penis ucunda, testislerde ya da belin alt kısmında hissedilir. Uzun süre oturmakla artan ağrı ve makat çevresinde baskı hissi de sık tarif edilir. Boşalma sırasında ya da sonrasında ağrı, menide kan görülmesi, sertleşme güçlüğü ve erken boşalma gibi cinsel şikâyetler de tabloya eşlik edebilir.

Ani başlangıçlı bakteriyel iltihapta bu şikâyetlere yüksek ateş, titreme, halsizlik, kas ve eklem ağrıları gibi genel belirtiler eklenir.

Uzun süreli iltihapta ise şikâyetler daha hafif olabilir, dalgalı bir seyir izleyebilir ve zaman zaman alevlenebilir. Belirtilerin başka hastalıklarla da benzerlik gösterebilmesi, doğru tanı için ayrıntılı değerlendirmeyi gerekli kılar.

Prostat İltihabı Kaç Çeşittir?

Prostat iltihabı, nedenine ve seyrine göre dört ana türe ayrılır. Birinci tür, bakterilerin neden olduğu ve ani başlayan akut bakteriyel prostat iltihabıdır. Bu tür en az görülen biçim olmasına karşın en ağır seyreden ve acil tedavi gerektiren türdür. İkinci tür, yine bakterilerin neden olduğu ancak aylarca süren ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarıyla seyreden kronik bakteriyel prostat iltihabıdır. Bu hastalarda aynı bakterinin tekrar tekrar idrar yolu enfeksiyonuna yol açması tipiktir. Bakteriler prostat dokusunda ve prostat taşlarında barınabildiği için bu türün tamamen temizlenmesi zaman alabilir.

Üçüncü tür, prostat iltihabı şikâyetlerinin en sık nedeni olan ve yapılan testlerde bakteri saptanmayan kronik pelvik ağrı sendromudur. Bu türde leğen bölgesindeki ağrı en az üç ay boyunca devam eder ve şikâyetlerin gelişiminde pelvik taban kaslarındaki gerginlik, sinir duyarlılığındaki artış ve stres gibi etkenlerin rol oynadığı düşünülür. Dördüncü tür ise belirti vermeyen iltihabi prostat iltihabıdır.

Bu türde hasta herhangi bir şikâyet tarif etmez ve iltihap başka bir nedenle yapılan incelemelerde tesadüfen fark edilir. Örneğin PSA yüksekliği nedeniyle yapılan prostat biyopsisinde ya da kısırlık araştırması sırasında yapılan meni analizinde bu tür iltihap bulguları saptanabilir.

Her türün nedeni, seyri ve tedavi yaklaşımı farklı olduğu için hastanın hangi türde olduğunun belirlenmesi değerlendirmenin temel amacıdır.

Akut ve Kronik Prostat İltihabı Farkı Nedir?

Akut ve kronik prostat iltihabı arasındaki temel fark, hastalığın başlangıç hızı, şikâyetlerin şiddeti ve süresidir. Akut prostat iltihabı saatler ya da günler içinde ani olarak başlar ve belirtiler çok belirgindir. Yüksek ateş, titreme ve genel halsizlik gibi vücudun tamamını etkileyen şikâyetler akut iltihabın ayırt edici özellikleridir. Kronik prostat iltihabı ise haftalar ya da aylar içinde yavaş yavaş gelişir ve şikâyetler en az üç ay sürer.

Kronik iltihapta genellikle yüksek ateş görülmez ve şikâyetler daha hafif ama inatçı bir seyir izler. Akut iltihapta prostat muayenede belirgin şekilde şiş ve hassastır, kronik iltihapta ise muayene bulguları çoğu zaman daha silik olabilir.

Akut ve kronik biçimler tedavi yaklaşımı ve seyir açısından da farklılık gösterir. Akut bakteriyel prostat iltihabı uygun antibiyotiklerle çoğu hastada tamamen iyileşebilir. Ancak tedavinin erken bırakılması ya da yetersiz sürdürülmesi, akut iltihabın kronik bir hale dönüşmesine yol açabilir. Kronik bakteriyel iltihapta antibiyotiklerin prostat dokusuna yeterli miktarda ulaşması güç olduğu için tedavi daha uzun sürer ve tekrarlama eğilimi daha yüksektir. Bakteri saptanmayan kronik biçimde ise antibiyotikler çoğu zaman tek başına yeterli olmaz ve farklı yöntemlerin birlikte kullanıldığı bir yaklaşım gerekir.

Akut iltihap çoğunlukla belirli bir tetikleyiciyle, örneğin idrar yolu girişimi ya da enfeksiyonla ilişkilendirilebilirken kronik iltihabın nedeni her zaman netleştirilemeyebilir. Bu farklılıklar, tanı sırasında hastanın şikâyetlerinin ne zaman ve nasıl başladığının ayrıntılı olarak sorgulanmasını gerekli kılar.

Ateşli Prostat İltihabı Neden Acil Bir Durumdur?

Ateşli prostat iltihabı, bakterilerin kan dolaşımına geçerek tüm vücudu etkileyen ağır bir enfeksiyona yol açabilmesi nedeniyle acil bir durumdur. Akut bakteriyel prostat iltihabında prostat dokusu yoğun şekilde iltihaplanır ve damar yapısı zarar görür. Bu durum, bakterilerin kolayca kana karışmasına zemin hazırlar. Kana geçen bakteriler, sepsis adı verilen ve tansiyon düşmesi, bilinç değişikliği ve organ işlevlerinde bozulmayla seyredebilen hayatı tehdit edici bir tabloya neden olabilir.

Yüksek ateş, titreme, kalp çarpıntısı, bulantı ve belirgin halsizlik bu tehlikenin habercisi olabilir. Bu nedenle ateşle birlikte idrar yaparken yanma ve kasık ya da makat çevresinde ağrı yaşayan erkeklerin vakit kaybetmeden hekime başvurması gerekir.

Ateşli prostat iltihabı başka ciddi sorunlara da yol açabilir. Şişen prostat idrar kanalını tamamen kapatarak idrar yapamama durumuna neden olabilir. Bu hastalarda mesanenin boşaltılması gerekir ve iltihaplı prostatın zarar görmemesi için bazı durumlarda sonda idrar kanalı yerine karın alt bölgesinden mesaneye yerleştirilir. Yeterince tedavi edilmeyen iltihap, prostat içinde irin toplanmasıyla prostat apsesine dönüşebilir ve bu durumda apsenin boşaltılması gerekebilir.

İltihap meni kanalları yoluyla testis ve epididime yayılarak bu organlarda da iltihaba neden olabilir. Ağır tabloda olan hastalar genellikle hastaneye yatırılarak damar yoluyla antibiyotik ve destek tedavisi alır. Bu dönemde prostata masaj ya da biyopsi gibi girişimler yapılmaz ve enfeksiyonun kontrol altına alınması önceliklidir.

Prostat İltihabı Neden Olur?

Prostat iltihabı en sık, idrar yolundaki bakterilerin idrar kanalından prostat kanallarına doğru ilerleyerek prostat dokusuna yerleşmesi sonucu oluşur. Bu bakterilerin önemli bir kısmı normalde bağırsakta bulunan bakterilerdir. İdrar yaparken idrarın bir kısmının prostat kanallarına geri kaçması, bakterilerin prostata ulaşmasını kolaylaştırır. Genç erkeklerde cinsel yolla bulaşan bazı mikroorganizmalar da prostat iltihabına neden olabilir. İdrar yoluna sonda takılması, idrar yolu kamerası ile yapılan incelemeler ve özellikle prostat biyopsisi gibi girişimler bakterilerin prostata taşınmasına yol açabilir.

Vücudun başka bir yerindeki enfeksiyonun kan yoluyla prostata ulaşması ise daha nadir görülen bir yoldur.

Bazı durumlar prostat iltihabı gelişme riskini artırır. İyi huylu prostat büyümesi ya da idrar kanalı darlığı gibi idrar akımını bozan sorunlar, idrarın durgunlaşmasına ve enfeksiyon gelişimine zemin hazırlar. Prostat içinde oluşan küçük taşlar bakteriler için barınak görevi görerek iltihabın tekrarlamasına neden olabilir. Şeker hastalığı ve bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar da enfeksiyonlara yatkınlığı artırır. Bakteri saptanmayan kronik biçimde ise pelvik taban kaslarının sürekli gergin olması, sinir sistemindeki duyarlılık artışı, stres ve kaygı gibi etkenlerin rol oynadığı düşünülür.

Uzun süre oturmak, sık bisiklet kullanmak, yetersiz sıvı almak ve kabızlık gibi durumlar da şikâyetleri tetikleyebilir ya da artırabilir. Bu etkenlerin belirlenmesi, hem tedavinin hem de tekrarlamayı önlemeye yönelik önerilerin kişiye göre planlanmasına yardımcı olur.

Prostat İltihabı Nasıl Teşhis Edilir?

Prostat iltihabı, hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı olarak sorgulanması, fizik muayene ve idrar ile prostat salgısının incelendiği testlerin birlikte değerlendirilmesiyle teşhis edilir. Değerlendirmenin ilk adımı, şikâyetlerin ne zaman başladığının, nasıl seyrettiğinin ve ateşin eşlik edip etmediğinin öğrenilmesidir. Yakın zamanda geçirilen idrar yolu enfeksiyonları, sonda ya da idrar yolu girişimleri ve cinsel yaşamla ilgili bilgiler de bu sorgulamanın parçasıdır.

Uzun süreli şikâyeti olan hastalarda şikâyetlerin şiddetini ölçen standart bir soru formu kullanılabilir. Karın alt bölgesi, kasıklar ve testisler muayene edilir. Parmakla rektal muayene ile prostatın büyüklüğü, kıvamı ve hassasiyeti değerlendirilir.

Ani başlangıçlı ve ateşli iltihaptan şüphelenilen hastalarda prostat muayenesi çok nazik yapılır ve prostata masaj uygulanmaz. Bu hastalarda idrar tahlili, idrar kültürü, kan sayımı ve gerektiğinde kan kültürü hızla istenir. Kronik iltihaptan şüphelenilen hastalarda ise enfeksiyonun kaynağını belirlemek için prostat masajı öncesinde ve sonrasında alınan idrar örneklerinin karşılaştırıldığı özel testler yapılabilir. Bu testlerde prostat masajı sonrası alınan örnekte bakteri ya da iltihap hücrelerinin artması, sorunun prostattan kaynaklandığını gösterir. Mesanede kalan idrar miktarı ultrasonla ölçülür ve prostat apsesinden şüphelenilen hastalarda ileri görüntüleme yapılabilir.

Şikâyetlere yol açabilecek idrar kanalı darlığı, mesane taşı ya da prostat büyümesi gibi diğer durumların da ayırt edilmesi gerekir. Tüm bu bilgiler birlikte değerlendirilerek prostat iltihabının türü belirlenir ve tedavi buna göre planlanır.

Prostat İltihabı PSA Değerini Yükseltir mi?

Prostat iltihabı PSA değerini yükseltir ve özellikle akut bakteriyel iltihapta bu yükselme çok belirgin olabilir. İltihaplanan prostat dokusunda hücreler arasındaki bariyer bozulduğu için prostatta üretilen PSA kana çok daha fazla miktarda geçer. Bu nedenle ateşli prostat iltihabı geçiren bir erkekte PSA değeri, prostat kanserinde görülen düzeylerin çok üzerine çıkabilir. Kronik prostat iltihabında ise PSA yükselmesi daha hafif olabilir ve bazı hastalarda uzun süre hafif yüksek seyredebilir. Belirti vermeyen iltihap da bazı erkeklerde açıklanamayan PSA yüksekliğinin nedeni olabilir. Bu yükselme, prostat kanseri olduğu anlamına gelmez.

Prostat iltihabı döneminde ölçülen PSA değeri, prostat kanseri açısından yol gösterici değildir. Bu nedenle iltihap nedeniyle tedavi alan hastalarda PSA ölçümü, tedavi tamamlandıktan sonra genellikle altı ile sekiz hafta kadar beklenerek tekrarlanır. Tekrar ölçümde PSA değerinin belirgin şekilde düşmesi, ilk yüksekliğin iltihaba bağlı olduğunu destekler. İltihap tedavisine rağmen PSA değeri yüksek kalmaya devam ederse, yüksekliğin başka bir nedene bağlı olabileceği düşünülerek ileri değerlendirme yapılır.

Aktif iltihap döneminde prostat biyopsisi yapılmaz, çünkü hem enfeksiyonun yayılma riski artar hem de sonuçlar yanıltıcı olabilir. PSA yüksekliği nedeniyle yapılan biyopside tesadüfen iltihap saptanması da oldukça sık rastlanan bir durumdur. Bu nedenle PSA sonuçları, hastanın prostat iltihabı öyküsü ve güncel şikâyetleriyle birlikte yorumlanmalıdır.

Prostat İltihabında Hangi Testler İstenir?

Prostat iltihabında istenen testler, iltihabın türünü belirlemeye, sorumlu bakteriyi saptamaya ve olası komplikasyonları ortaya koymaya yöneliktir. İdrar tahlili, idrarda iltihap hücresi ve bakteri bulunup bulunmadığını gösteren ilk basamak testtir. İdrar kültürü, enfeksiyona neden olan bakteriyi ve bu bakterinin hangi antibiyotiklere duyarlı olduğunu belirler. Ateşli hastalarda kan sayımı, iltihap göstergeleri, böbrek fonksiyonları ve gerektiğinde kan kültürü istenir.

Kronik iltihapta prostat masajı öncesi ve sonrası alınan idrar örnekleri ile prostat salgısının incelenmesi, sorunun prostattan kaynaklanıp kaynaklanmadığını gösterir. Meni kanallarının da etkilenip etkilenmediğini ve sorumlu mikroorganizmayı araştırmak amacıyla meni kültürü yapılabilir.

Prostat iltihabı PSA değerini etkilediği için kanda PSA testi çoğunlukla tedavi sonrasında, uygun bir süre beklenerek değerlendirilir. İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı ultrasonla ölçülür ve idrar akım testi ile idrar yolundaki tıkanıklık değerlendirilebilir. Prostat apsesinden şüphelenilen hastalarda makattan yapılan prostat ultrasonu ya da MR gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır. Genç ve cinsel yönden aktif erkeklerde cinsel yolla bulaşan mikroorganizmalara yönelik özel testler istenebilir. Şikâyetleri inatçı olan hastalarda idrar kanalı darlığı ya da mesane içi bir sorunu araştırmak için idrar yolunun kamera ile incelenmesi gerekebilir.

Pelvik taban kaslarının durumu da uzun süreli ağrısı olan hastalarda ayrıca değerlendirilir. Hangi testlerin gerekli olduğu, hastanın şikâyetlerine ve iltihabın türüne göre üroloji uzmanı tarafından belirlenir.

Prostat İltihabı Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Prostat iltihabı tedavi seçenekleri, iltihabın türüne göre belirgin farklılık gösterir. Akut bakteriyel prostat iltihabında tedavinin temelini, idrar kültürü sonucuna göre seçilen ve prostat dokusuna iyi geçen antibiyotikler oluşturur. Ağır tabloda olan hastalarda antibiyotik başlangıçta damar yoluyla verilir ve hastanın hastaneye yatırılması gerekebilir. Ateş ve ağrı için uygun ilaçlar, bol sıvı alımı ve dinlenme tedavinin diğer parçalarıdır. Antibiyotik tedavisi şikâyetler geçse bile hekimin önerdiği süre boyunca eksiksiz sürdürülmelidir. Tedavinin erken bırakılması iltihabın tekrarlamasına ve kronikleşmesine yol açabilir.

Kronik bakteriyel prostat iltihabında antibiyotikler, prostat dokusuna yeterli miktarda ulaşabilmeleri için daha uzun süre kullanılır. İdrar akımını kolaylaştıran alfa bloker ilaçlar ve iltihap giderici ilaçlar da tedaviye eklenebilir. Bakteri saptanmayan kronik biçimde ise tedavi, şikâyetlerin farklı bileşenlerine yönelik çok yönlü bir yaklaşımla planlanır ve bu tablonun ayrıntıları pelvik ağrı sendromu başlığı altında ele alınır. Bu hastalarda alfa bloker ilaçlar, ağrı yönetimi, pelvik taban kaslarına yönelik fizyoterapi ve gevşeme teknikleri birlikte kullanılabilir.

Sıcak oturma banyoları, uzun süre oturmaya ara verilmesi, bisiklet kullanımının sınırlandırılması ve kabızlığın önlenmesi şikâyetleri hafifletmeye yardımcı olur.

Kahve, alkol ve baharatlı yiyeceklerin azaltılması da idrar yolu şikâyetlerini hafifletebilir. Stres ve kaygının şikâyetleri artırabildiği hastalarda psikolojik destek de tedavinin bir parçası olarak değerlendirilebilir.