Prostat İltihabı ile Prostat Büyümesi Nasıl Ayırt Edilir?

Prostat iltihabı ile prostat büyümesini ayırt ederken hangi belirtilere, muayene bulgularına ve testlere baktığımı anlatıyorum.

Prostat iltihabı ile prostat büyümesi; yaş, ağrının varlığı, şikâyetlerin başlama hızı ve muayene bulguları karşılaştırılarak ayırt edilir. İltihap çoğunlukla elli yaşından genç erkeklerde görülür, günler içinde başlar ve leğen bölgesinde belirgin ağrı yapar. Büyüme ise ileri yaşta ortaya çıkar, yıllar içinde yavaşça ilerler ve ağrı yerine idrar akımında zayıflamayla kendini gösterir. İltihabın ani başlayan biçiminde yüksek ateş tabloya eşlik eder, büyümede ise ateş beklenmez. Muayenede iltihaplı bez hassas ve şiş hissedilirken büyümüş bez ağrısız, düzgün ve elastik kıvamda bulunur. Bu iki tablo aynı erkekte birlikte de bulunabilir ve ayrımın yapılması tedavinin yönünü doğrudan belirler.

Muayenehaneme gelen erkeklerin önemli bir bölümü, idrar şikâyetlerini duyar duymaz doğrudan prostat büyümesini düşünür. Oysa kırk yaşın altındaki bir erkekte aynı şikâyetlerin arkasında çoğu zaman iltihabi bir tablo yatar. Ayrımın yanlış yapılması, gereksiz ilaç kullanımına ve şikâyetlerin aylarca sürmesine yol açar. İki hastalığın tedavisi, süresi ve seyri birbirinden bütünüyle ayrıdır. Bu yazıda ateşin ayırt edici değerini, genç erkekte kasık ağrısının anlamını, prostat sıvısı incelemesinin nasıl yapıldığını, iltihabın PSA üzerindeki etkisini ve muayenede nelere baktığımı anlatıyorum. Hastalığın türleri, nedenleri ve tedavi seçenekleri konusunda ayrıntı gerektiğinde bezde gelişen iltihabi tepki hakkındaki sayfa yol gösterir.

Prostat İltihabında Ateş Görülür mü?

Prostat iltihabında ateş görülür, ancak yalnız ani başlayan bakteriyel biçimde ortaya çıkar ve bu tablo acil değerlendirme gerektirir. Ani başlayan iltihapta prostat dokusu yoğun biçimde iltihaplanır ve damar yapısı zarar görür. Bakterilerin kan dolaşımına geçmesi bu aşamada kolaylaşır. Titremeyle yükselen ateş, halsizlik, kas ve eklem ağrıları bu geçişin habercisi olabilir. Ateşe idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve makat çevresinde baskı hissi eşlik eder. Şişen bez idrar kanalını daraltarak idrar akımını belirgin biçimde zayıflatır. Bazı erkeklerde bez o kadar şişer ki idrar hiç yapılamaz. Böyle bir tabloda mesanenin boşaltılması gerekir ve girişim iltihaplı bezi zorlamayacak biçimde planlanır. Ateşli tabloda tedaviye vakit kaybedilmeden başlanır ve genel durumu bozuk erkekler hastanede izlenir. Uzun süren iltihapta ise ateş çoğu zaman görülmez. Bu biçimde şikâyetler aylarca sürer, dalgalı bir seyir izler ve zaman zaman alevlenir. Bakteri saptanmayan ve leğen bölgesindeki ağrıyla giden biçimde de ateş beklenmez. Bu nedenle ateşin bulunmaması iltihabı dışlamaz, yalnız ani başlayan biçimi uzaklaştırır.

Prostat büyümesinde ise ateş tablonun parçası değildir. Büyüyen bez idrar kanalını çepeçevre sıkıştırır ve idrar akımını yavaşlatır. Bu süreç yıllar içinde ilerler ve ateşe yol açacak bir iltihabi tepki oluşturmaz. Büyümesi olan bir erkekte ateş ortaya çıktığında ilk düşündüğüm şey, tabloya eklenen bir enfeksiyondur. Mesanede kalan idrar bakterilerin çoğalması için uygun ortam hazırlar. Bu ortam hem idrar yolu enfeksiyonuna hem de beze yerleşen bir iltihaba zemin oluşturur. Böyle bir erkekte iki tablo iç içe geçer ve ayrım yalnız öyküyle yapılamaz. Şikâyetlerin yıllardır sürüp sürmediğini, son günlerde neyin değiştiğini ve ateşin ne zaman başladığını ayrı ayrı sorarım. Yıllardır süren zayıf akıma son günlerde eklenen ateş ve ağrı, iltihabın sonradan geliştiğini gösterir. Ateşsiz ve ağrısız seyreden, yalnız akımı zayıflamış bir tabloda ise yaşla birlikte gelişen iyi huylu bez büyümesi ön plandadır. Ateşin ölçülme biçimi de sonucu etkiler ve ölçümün koltuk altından yapılması yanıltıcı olabilir. Titreme öyküsü bulunan erkeklerde ateş, ölçümde düşük çıksa bile ciddiye alınır. Bu ayrımı yaptıktan sonra tedavi sırasını belirlerim. Enfeksiyon varsa önce o kontrol altına alınır, büyümeye yönelik planlama sonraya bırakılır. Ateşin varlığı böylece yalnız tanıyı değil, tedavinin sırasını da belirler. Ateş bulunmayan genç erkeklerde ise ilk sorgulamam kasık ağrısı üzerinden yürür.

Genç Erkekte Kasık Ağrısı Neyi Düşündürür?

Genç erkekte kasık ağrısı, öncelikle prostat kaynaklı iltihabi bir tabloyu düşündürür ve bu yaş grubunda bez büyümesi neredeyse hiç beklenmez. Prostat kaynaklı ağrı makat ile torba arasındaki bölgede, kasık kemiğinin üst kısmında, penis ucunda ve belin alt bölümünde hissedilir. Ağrının yeri gün içinde değişebilir ve kişi tam olarak bir nokta gösteremeyebilir. Uzun süre oturmakla artması bu ağrının en tanıdık özelliğidir. Araç kullanan, masa başında çalışan ve sık bisiklet kullanan erkeklerde şikâyet belirginleşir. Boşalma sırasında ya da sonrasında ortaya çıkan ağrı da aynı tabloya işaret eder. Ağrıya idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve ani sıkışma hissi eşlik edebilir. Şikâyetler en az üç ay sürdüğünde uzun süreli biçimden söz edilir. Bu erkeklerin önemli bir bölümünde yapılan incelemelerde bakteri üremez. Bakteri saptanmayan bu tabloda leğen tabanı kaslarının sürekli gergin kalması ön plana çıkar. Sinir duyarlılığındaki artış ve stres de şikâyetleri besler. Şikâyetlerin ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını ve gün içinde nasıl değiştiğini ayrıntılı olarak kaydederim. Uyku düzeni, iş temposu ve yakın dönemde yaşanan ruhsal yükler de aynı görüşmede ele alınır. Bu nedenle değerlendirmeyi yalnız idrar tahliliyle sınırlamam.

Genç erkekte kasık ağrısının prostat dışında da nedenleri bulunur ve bunların ayrılması gerekir. Kasık fıtığı, ıkınmakla ve ayakta durmakla artan bir şişlikle kendini gösterir. Leğen ve kalça çevresindeki kas ve tendon sorunları, harekete bağlı değişen bir ağrı yaratır. Üst idrar yollarından aşağı inen bir taş, yan bölgeden kasığa vuran dalgalı ağrıya yol açar. Bu ağrıya bulantı ve idrarda kan eşlik eder. Ani başlayan ve şiddetli torba ağrısı ise vakit kaybedilmeden değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, idrar kanalında yanma ve akıntıyla seyreder. Bağırsak kaynaklı sorunlar ve kabızlık da kasık bölgesinde baskı hissi yaratabilir. Bu olasılıkları ayırmak için muayeneyi geniş tutarım. Karın alt bölgesi, kasıklar, torba içeriği ve leğen tabanı kasları ayrı ayrı değerlendirilir. İdrar tahlili, idrar kültürü ve mesanede kalan idrar ölçümü ilk basamakta istenir. Genç erkeklerde cinsel yolla bulaşan mikroorganizmalara yönelik testler de eklenebilir. Şikâyetlerin şiddetini ölçen kısa bir soru formu, izlemi nesnel hâle getirir. Muayenede belirgin bir bulgu saptanmayan erkeklerde bile şikâyet gerçektir ve ciddiye alınır. Bulgusuz seyreden tablolarda tedavi, ağrının ve idrar şikâyetlerinin ayrı ayrı hedeflenmesiyle kurulur. Prostat kaynaklı olduğu düşünülen tablolarda bir sonraki adım, bezin salgısının incelenmesidir.

Prostat Sıvısı İncelemesi Nasıl Yapılır?

Prostat sıvısı incelemesi, makattan yapılan kısa bir masajla bezin salgısının idrar kanalına boşaltılması ve masajdan önce ile sonra alınan idrar örneklerinin karşılaştırılması biçiminde yapılır. İnceleme, şikâyetin gerçekten bezden kaynaklanıp kaynaklanmadığını gösterir. Uygulamadan önce erkekten mesanesini tam boşaltmaması istenir. İlk aşamada idrarın ilk bölümü ayrı bir kaba alınır ve bu örnek idrar kanalını temsil eder. İkinci aşamada idrarın orta bölümü toplanır ve bu örnek mesaneyi yansıtır. Üçüncü aşamada makattan parmakla birkaç kez bastırarak beze masaj uygulanır. Masaj sırasında idrar kanalının ağzından gelen salgı doğrudan toplanır. Son aşamada masajdan hemen sonra yapılan idrarın ilk bölümü alınır. Dört örnek mikroskop altında incelenir ve kültüre gönderilir. Masaj sonrası alınan örnekte iltihap hücrelerinin ve bakterilerin belirgin biçimde artması, kaynağın bez olduğunu gösterir. Örneklerin tümünde benzer bulgu saptanması ise idrar yolu enfeksiyonunu düşündürür. İnceleme birkaç dakika sürer ve çoğu erkekte rahatsızlık verse de dayanılabilir düzeyde kalır. Masaj sırasında salgı gelmeyen erkeklerde yalnız masaj sonrası idrar örneği değerlendirilir. Salgının gelmemesi, sonucun kullanılamayacağı anlamına gelmez.

Prostat sıvısı incelemesinin yapılmadığı durumlar da vardır. Ateşle seyreden ani başlangıçlı iltihapta masaj kesinlikle uygulanmaz. Bu dönemde yapılan masaj, bakterilerin kana geçmesini kolaylaştırır. Ateşli erkeklerde muayene çok nazik yapılır ve tanı idrar tahlili, kültür ve kan tetkikleriyle konur. İncelemeden önceki birkaç gün boyunca antibiyotik kullanılmamış olması sonucun güvenilirliğini artırır. Boşalmanın incelemeden önceki gün yapılmaması da önerilir. Uygulamanın nasıl yapılacağını erkeğe önceden ayrıntılı olarak anlatırım. Anlatım yapıldığında kaygı azalır ve işlem daha rahat tamamlanır. Bazı merkezlerde dört örnek yerine masaj öncesi ve sonrası iki örnek alınarak daha kısa bir yöntem uygulanır. Bu kısa yöntem günlük uygulamada çoğu zaman yeterli bilgi verir. Sonuçlar tek başına yorumlanmaz ve öykü, muayene ve diğer testlerle birlikte değerlendirilir. Meni kültürü, meni kanallarının da etkilenip etkilenmediğini araştırmak için eklenebilir. İnceleme sonunda iltihabın türü belirlenir ve tedavi buna göre kurulur. İnceleme sonucunda bakteri üremeyen erkeklerde antibiyotik kullanımı gereksiz yere uzatılmaz. Gereksiz kullanım hem yan etki yükü yaratır hem de direnç gelişimine katkıda bulunur. Bu noktada sık sorulan bir başka konu, iltihabın kan testi üzerindeki etkisidir.

Prostat İltihabı PSA Yüksekliğine Neden Olur mu?

Prostat iltihabı PSA yüksekliğine neden olur ve bu yükselme özellikle ani başlayan bakteriyel biçimde çok belirgin olabilir. İltihaplanan dokuda hücreler arasındaki engel bozulur ve bezde üretilen madde kana çok daha fazla geçer. Ateşli bir iltihap geçiren erkekte ölçülen değer, kanserde görülen düzeylerin üzerine çıkabilir. Bu yükseklik kanser anlamına gelmez ve tedaviyle birlikte geriler. Uzun süreli iltihapta ise yükselme daha hafif olur ve aylarca sınırda seyredebilir. Belirti vermeyen iltihap da bazı erkeklerde açıklanamayan yüksekliğin nedeni olarak karşıma çıkar. Bu nedenle yüksek bir değerle gelen erkekte önce iltihap olasılığını değerlendiririm. İltihap döneminde ölçülen değer, kanser açısından yol gösterici sayılmaz. Tedavi tamamlandıktan sonra ölçümü genellikle altı ile sekiz hafta bekleyerek yinelerim. Yeni ölçümde değerin belirgin biçimde düşmesi, ilk yüksekliğin iltihaba bağlı olduğunu destekler. Değer yüksek kalmaya devam ederse başka bir nedenin araştırılması gerekir. Aktif iltihap döneminde bezden örnek alınmaz, çünkü hem enfeksiyonun yayılma riski artar hem de sonuçlar yanıltıcı olur.

Prostat büyümesi de bu değeri yükseltir, ancak yükselme bezin hacmiyle orantılı ve yavaş seyirlidir. Büyümüş bir bezde değerin yıllar içinde kademeli olarak artması beklenen bir durumdur. Ani ve belirgin sıçramalar ise büyümeyle açıklanamaz. Sıçramanın nedenini araştırırken son haftalarda geçirilen enfeksiyonu, sonda uygulamasını ve idrar yolu girişimlerini sorarım. Bisiklet kullanımı ve boşalma da ölçümü geçici olarak etkileyebilir. Bu nedenle kan örneğinin alınacağı gün için önceden bilgi veririm. Tedavi sonrası yinelenen ölçüme karşın değeri yüksek kalan erkeklerde ileri inceleme gündeme gelir. Bu aşamada bezin katmanlı biçimde görüntülenmesi yol gösterici olur ve prostatın katmanlı manyetik rezonans taraması şüpheli alanların saptanmasını sağlar. Görüntülemede şüpheli alan bulunmayan erkeklerde izlem sürdürülür. İzlem sırasında ölçüm belirli aralıklarla yinelenir ve değerin gidişi kaydedilir. Tek bir yüksek sonuçtan çok, değerin zaman içindeki eğilimi anlam taşır. Şüpheli alan saptandığında ise hedefe yönelik örnekleme planlanır. Bu yöntem, gereksiz örnek alınmasını azaltır ve şüpheli bölgenin doğrudan değerlendirilmesini sağlar. Değerin tek bir ölçümle yorumlanmaması, gereksiz girişimlerin önüne geçer. Ölçümlerin aynı laboratuvarda yapılması da karşılaştırmayı kolaylaştırır. Farklı yöntemlerle çalışan laboratuvarların sonuçları arasında küçük sapmalar görülebilir. Bu sapmalar, gerçek bir artış sanılarak gereksiz kaygıya yol açabilir. Bütün bu basamakların yanında ayrımın en somut aracı, elle yapılan muayenedir.

Muayenede Prostat Nasıl Değerlendirilir?

Muayenede prostat, makattan parmakla yapılan kısa bir değerlendirmeyle büyüklük, kıvam, yüzey düzgünlüğü ve hassasiyet açısından incelenir. Bez, makat duvarının hemen önünde yer aldığı için parmakla kolayca hissedilir. Muayene yan yatar ya da öne eğilir pozisyonda yapılır ve birkaç saniye sürer. Değerlendirmede ilk baktığım özellik hassasiyettir. Ani başlayan iltihapta bez şiş, sıcak ve dokunmakla belirgin biçimde ağrılıdır. Bu erkeklerde muayeneyi çok nazik yapar ve masaj uygulamam. Uzun süreli iltihapta bulgular daha siliktir ve yalnız hafif bir hassasiyet saptanabilir. Bez büyümesinde ise hassasiyet bulunmaz ve muayene ağrısız geçer. İkinci baktığım özellik kıvamdır. İyi huylu büyümede bez elastik, lastik kıvamında ve düzgün yüzeylidir. Sert, düzensiz ve tek noktada ele gelen alanlar ise ayrı bir değerlendirme gerektirir. Üçüncü özellik büyüklüktür ve bezin orta hattaki oluğunun silinip silinmediği not edilir. Dördüncü özellik ise bezin orta hattındaki simetridir ve iki yanın farklı hissedilmesi not edilir. Tek yanda saptanan yumuşama ve dalgalanma hissi, bez içinde irin toplanmasını akla getirir. Bu üç bulgu bir araya geldiğinde iki tablo çoğu zaman ayrılır.

Muayenenin nasıl yapıldığını önceden anlatmak, erkeğin gerginliğini azaltır. Gergin bir kişide makat çevresindeki kaslar kasılır ve değerlendirme güçleşir. Derin ve yavaş nefes alınması bu kasılmayı çözer. Muayene sırasında leğen tabanı kaslarının gerginliği de ayrıca değerlendirilir. Uzun süreli kasık ağrısı olan erkeklerde bu kasların sertleşmiş olduğu sık görülür. Makat çevresindeki basıncın ve kabızlığın değerlendirilmesi de aynı muayenede yapılır. Değerlendirmenin ayrıntıları ve kişiye sağladığı bilgi için makattan parmakla yapılan prostat değerlendirmesi hakkındaki sayfa açıklayıcı olur. Muayene tek başına karar verdirmez ve her zaman testlerle birlikte yorumlanır. Elle saptanan büyüklük, ultrasonla ölçülen gerçek hacimle her zaman örtüşmez. Bu nedenle tedavi kararını yalnız parmakla yapılan değerlendirmeye dayandırmam. İdrar tahlili, idrar akım ölçümü ve mesanede kalan idrarın ultrasonla değerlendirilmesi tabloyu tamamlar. Akım eğrisinin düz ve uzun seyretmesi tıkanıklığı düşündürür. Mesanede kalan idrarın yüksek bulunması büyümenin ileri düzeyde olduğunu gösterir. İltihapta ise akım genellikle korunur ve asıl sorun ağrıda toplanır. Ani başlayan iltihapta akım geçici olarak belirgin biçimde bozulabilir ve tedaviyle birlikte hızla düzelir. Bu geçicilik, iltihabı büyümeden ayıran pratik bir özelliktir. Bu bilgilerin tümü birleştirildiğinde iki hastalığın ayrımı çoğu erkekte netleşir. Ayrımın yapılamadığı durumlarda tedaviye verilen yanıt da ayrıca yol gösterir. Akımı açmaya yönelik tedaviyle düzelen şikâyetler büyümeyi, ağrıya yönelik tedaviyle düzelen şikâyetler iltihabi tabloyu destekler.

Prostat iltihabı ile prostat büyümesi, birkaç temel başlık karşılaştırıldığında çoğu erkekte birbirinden ayrılır. Yaş, şikâyetin başlama hızı, ağrının varlığı ve ateş bu başlıkların ilk sırasında yer alır. Muayenede saptanan hassasiyet ve kıvam farkı, ayrımı somut hâle getiren en pratik bulgudur. İdrar akım ölçümü, mesanede kalan idrar ve prostat salgısının incelenmesi tabloyu tamamlar. Doğru ayrım yapıldığında gereksiz ilaç kullanımı önlenir ve tedavi ilk seferde doğru basamaktan başlar.