Sertleşme Sorununun Psikolojik mi Fiziksel mi Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Sertleşme sorununun psikolojik mi fiziksel mi olduğunu hangi sorularla ve hangi bulgularla ayırt ettiğimi anlatıyorum. İki nedenin bir arada bulunduğu durumları da ele alıyorum.

Sertleşme sorununun psikolojik mi yoksa fiziksel mi olduğu; şikâyetin başlangıç biçimine, gece ve sabah sertleşmelerinin sürüp sürmediğine ve sorunun her ortamda yaşanıp yaşanmadığına bakılarak büyük ölçüde anlaşılır. Aniden başlayan, belirli bir eşle ya da belirli bir ortamda ortaya çıkan ve gece sertleşmelerinin korunduğu tablolarda ruhsal etkenler ön plana çıkar. Aylar içinde yavaş yavaş ağırlaşan, her ortamda aynı biçimde yaşanan ve sabah sertleşmelerinin de azaldığı tablolarda ise bedensel bir neden düşünülür. Bu ayrımı yalnız anlatılanlara bakarak yapmam çoğu zaman mümkün değildir. Kan tahlilleri, muayene bulguları ve gerektiğinde damar incelemesi tabloyu tamamlar. Değerlendirmenin sonunda çoğu erkekte tek bir neden değil, birbirini besleyen birkaç etken bulunur.

Muayenehanede bu soruyu soran erkeklerin büyük bölümü, sorunun yalnız ruhsal olduğunu duymaktan çekinir. Bir bölümü ise tam tersine, bedensel bir hastalığın ortaya çıkmasından endişe duyar. Her iki kaygı da başvuruyu geciktirir ve sorunun yerleşmesine zemin hazırlar. Oysa ayrımın yapılması, tedavinin hangi basamaktan başlayacağını doğrudan belirler. Bu yazıda görüşmede sorduğum soruları, gece sertleşmelerinin takibini, ruhsal ve bedensel kökeni düşündüren bulguları ve iki nedenin bir arada bulunduğu durumları anlatıyorum. Sorunun tanımı, nedenleri ve tedavi basamakları konusunda geniş bilgi gerektiğinde cinsel ilişki için yeterli sertliğin sağlanamaması başlıklı sayfa yol gösterir.

Sertleşme Sorununda Hekim Görüşmesinde Hangi Sorular Sorulur?

Sertleşme sorununda hekim görüşmesinde sorunun ne zaman başladığı, nasıl geliştiği, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve gece sertleşmelerinin sürüp sürmediği sorulur. İlk sorum çoğu zaman şikâyetin kaç aydır sürdüğüne yöneliktir. Birkaç haftalık bir dönemde yaşanan güçlükler ile yıllar içinde yerleşen güçlükler farklı anlamlar taşır. İkinci sorum, sorunun aniden mi yoksa yavaş yavaş mı başladığıdır. Belirli bir olayın ardından bir gecede başlayan güçlükler ruhsal kökeni düşündürür. Aylar içinde sessizce ilerleyen güçlükler ise damarsal ya da hormonal bir zemine işaret eder. Üçüncü sorum, sorunun her ortamda yaşanıp yaşanmadığıdır. Kendi kendine uyarıyla ya da farklı bir ortamda sertliğin sağlanabilmesi, bedensel düzeneğin çalıştığını gösterir. Dördüncü sorum, sertliğin hiç oluşmadığı mı yoksa oluşup kısa sürede kaybolduğu mu sorusudur. Sertliğin başlayıp ilişki sırasında hızla kaybolması, kanın penis içinde tutulamamasını akla getirir. Beşinci sorum cinsel isteğe yöneliktir. İsteğin belirgin biçimde azalması, hormonal bir nedenin araştırılmasını gerektirir.

Görüşmenin ikinci bölümünde genel sağlık durumunu ayrıntılı olarak sorgularım. Şeker hastalığı, tansiyon yüksekliği, kolesterol yüksekliği ve kalp hastalığı bu bölümün değişmez başlıklarıdır. Sigara kullanımını, alkol tüketimini ve uyku düzenini ayrı ayrı kaydederim. Kullanılan bütün ilaçları, reçetesiz alınanlar da dâhil olmak üzere listelerim. Bazı ilaçlar sertleşmeyi doğrudan etkilediği için bu liste tanıya önemli katkı sağlar. Leğen bölgesine yönelik ameliyatları ve kaza öyküsünü de sorarım. Bisiklet kullanımının süresini ve oturak biçimini ayrıca öğrenirim. Uzun süreli ve dar oturaklı kullanım, leğen tabanındaki damar ve sinirleri baskı altında bırakır. Ağır kaldırma gerektiren işlerde çalışan erkeklerde bel sorunları da gözden geçirilir. Bel fıtığı ve omurga darlığı, sertleşmeyi ileten sinir yollarını etkileyebilir. Görüşmenin üçüncü bölümünde ruhsal ve ilişkisel başlıklara geçerim. İş yaşamındaki yük, maddi kaygılar, uyku bozukluğu ve çökkünlük belirtileri bu bölümde ele alınır. Eşle iletişimin niteliği ve sorunun ilişki üzerindeki etkisi de aynı görüşmede konuşulur. Uygun gördüğüm erkeklerde eşin de görüşmeye katılmasını isterim. Kısa bir soru formu, şikâyetin şiddetini kaydetmemi ve tedaviye yanıtı izlememi kolaylaştırır. Görüşmenin son bölümünde erkeğin beklentisini ve tedaviden ne umduğunu öğrenirim. Bazı erkekler yalnız eski düzenine dönmeyi ister, bazıları ise gerçekçi olmayan bir hedef koyar. Beklentinin baştan konuşulması, sonraki kontrollerde yaşanan hayal kırıklığını önler. Görüşmeyi acele etmeden ve sözü kesmeden yürütmeye özen gösteririm. Utanma duygusu nedeniyle eksik anlatılan ayrıntılar çoğu zaman görüşmenin sonuna doğru aktarılır. Görüşmenin sonunda çoğu erkekte hangi yönde ilerleyeceğimi kabaca belirlemiş olurum. Bu noktadan sonra en çok yol gösteren başlık, gece sertleşmelerinin izlenmesidir.

Sertleşme Sorununda Gece Sertleşmelerinin Takibi Ne Anlatır?

Sertleşme sorununda gece sertleşmelerinin takibi, sertleşme düzeneğinin bedensel olarak çalışıp çalışmadığını gösterir. Sağlıklı bir erkekte uyku boyunca birkaç kez sertleşme oluşur. Bu sertleşmeler kişinin isteğinden ve cinsel uyarıdan bağımsız olarak gelişir. Sabah uyanırken fark edilen sertlik, gece boyunca süren bu döngünün son halkasıdır. Gece ve sabah sertleşmelerinin korunması, sinirlerin ve damarların görevini yaptığını düşündürür. Aynı erkekte ilişki sırasında sertliğin sağlanamaması ise ruhsal bir engeli akla getirir. Sabah sertleşmelerinin yıllar içinde seyrekleşmesi ve zayıflaması bedensel bir bozulmaya işaret eder. Bu nedenle her görüşmede sabah sertleşmelerini ayrıntılı olarak sorgularım. Sorumu tek bir soruyla sınırlamam. Sertliğin sıklığını, gücünü ve ne kadar sürdüğünü ayrı ayrı sorarım. Kişinin verdiği yanıt her zaman nesnel olmaz. Kaygılı bir erkek, var olan sabah sertleşmelerini de yok sayabilir.

Bu nedenle seçilmiş erkeklerde gece sertleşmelerini ölçen özel testlerden yararlanırım. Bu testlerde penise yerleştirilen halkalar ya da bantlar, uyku boyunca oluşan sertleşmelerin sayısını, süresini ve sertlik derecesini kaydeder. İnceleme birkaç gece boyunca evde uygulanır ve sonuçlar birlikte değerlendirilir. Gece boyunca yeterli sayıda ve yeterli güçte sertleşme saptanması, düzeneğin sağlam olduğunu gösterir. Böyle bir sonuçta tedaviyi ruhsal başlıklar üzerinden kurgularım. Gece sertleşmelerinin hiç oluşmaması ya da çok zayıf kalması ise bedensel nedenlerin araştırılmasını gerektirir. Bu testi her erkekte istemem. Öykü ve muayene yeterince açık olduğunda ek inceleme yükü getirmem. Test, özellikle genç erkeklerde ve nedenin belirsiz kaldığı durumlarda değer kazanır. Uyku bozukluğu olan erkeklerde sonucun yanıltıcı çıkabileceğini de göz önünde bulundururum. Horlama ve gece nefes durması varsa önce uyku sorununu ele alırım. Düzensiz uyku, geç saatte alınan alkol ve yorgunluk gece sertleşmelerini geçici olarak baskılar. Bu etkenler düzeltilmeden yapılan bir ölçüm, gerçek durumu yansıtmaz. Testin evde uygulanması, laboratuvar ortamının yarattığı yapaylığı da ortadan kaldırır. Sonucu tek bir geceye göre yorumlamam ve en az iki gecenin kaydını birlikte incelerim. Ölçüm cihazının doğru takılmadığı gecelerde kayıt eksik kalabilir. Bu nedenle uygulamayı erkeğe ayrıntılı olarak anlatır ve yazılı bir yönerge veririm. Gece sertleşmeleri korunduğu hâlde ilişki sırasında sertliğin sağlanamaması, tedavinin yönünü tümüyle değiştirir. Bulgular netleştiğinde bir sonraki adım, ruhsal kökeni düşündüren işaretlerin toplanmasıdır.

Sertleşme Sorununda Psikolojik Kökeni Düşündüren Bulgular Nelerdir?

Sertleşme sorununda psikolojik kökeni düşündüren bulguların başında şikâyetin aniden başlaması, duruma göre değişmesi ve gece sertleşmelerinin korunması gelir. Ruhsal kaynaklı tablolarda kişi çoğu zaman sorunun başladığı günü hatırlayabilir. Bir işten ayrılma, yakın kaybı, yoğun sınav dönemi ya da ilişkide yaşanan bir kırılma bu başlangıcı hazırlar. Sorun belirli bir eşle yaşanırken başka bir ortamda görülmeyebilir. Kendi kendine uyarıyla yeterli sertliğin sağlanması da aynı yöne işaret eder. Sabah sertleşmelerinin sürmesi bu tablonun en güçlü göstergesidir. Genç yaşta ve damar hastalığı riski taşımayan erkeklerde ruhsal köken daha olasıdır. Performans kaygısı bu grupta en sık karşılaştığım etkendir. Bir kez yaşanan başarısızlık, sonraki ilişkide beklenti kaygısını doğurur. Kaygı damarları daraltarak sertleşmeyi güçleştirir ve kısır bir döngü kurar. Kişi ilişkiye girmekten kaçınmaya başlayınca döngü daha da pekişir. Çökkünlük belirtileri olan erkeklerde cinsel istek ve sertlik birlikte azalır. Çökkünlük tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar da cinsel işlevi ayrıca etkiler. Bu erkeklerde sorunun hastalıktan mı yoksa tedaviden mi kaynaklandığını zamanlamaya bakarak ayırt ederim.

Ruhsal kökeni düşündüren bulgular yalnız cinsel yaşamla sınırlı kalmaz. Uyku düzeninin bozulması, iştah değişiklikleri, ilgi kaybı ve sürekli yorgunluk hissi tabloya sıklıkla eşlik eder. İlişki içindeki iletişim sorunları ve konuşulmayan beklentiler de aynı başlık altında ele alınır. Cinsellikle ilgili yanlış bilgiler ve gerçekçi olmayan beklentiler kaygıyı büyütür. Bazı erkeklerde sorun yalnız eşiyle yaşadığı gergin bir dönemde ortaya çıkar. Bu erkeklerde ilaç yazmak yerine önce ilişkiyi konuşmayı yeğlerim. Cinsel terapi ve çift terapisi, uygun seçilmiş erkeklerde tek başına sonuç verir. Ruhsal kökenli olduğunu düşündüğüm erkeklerde bile temel kan tahlillerini yine de isterim. Şeker hastalığının ilk işareti bazen sertleşme güçlüğü olur. Testosteron düzeyinin sabah saatinde ölçülmesi de bu grupta ihmal edilmez. Hormon düzeyi düşük bulunduğunda tablo yeniden kurulur ve erkeklik hormonunun yetersiz kalması ayrı bir başlık olarak ele alınır. Ruhsal kökeni düşündüren bir başka işaret, şikâyetin tatil ya da dinlenme dönemlerinde belirgin biçimde hafiflemesidir. İş yükünün arttığı haftalarda yeniden ağırlaşan bir tablo aynı yöne işaret eder. Yeni bir ilişkinin başındaki heyecan da geçici güçlüklere yol açar ve bu durum hastalık sayılmaz. Uyuşturucu madde ve yüksek miktarda alkol kullanımı hem ruhsal hem bedensel yolla sertliği bozar. Kaygının tabloya sonradan eklendiği erkeklerde ise bedensel nedenin ayrıca araştırılması gerekir. Bu araştırmanın çerçevesini bir sonraki başlıkta çiziyorum.

Sertleşme Sorununda Fiziksel Nedeni Düşündüren Bulgular Nelerdir?

Sertleşme sorununda fiziksel nedeni düşündüren bulguların başında şikâyetin yavaş yavaş yerleşmesi, her ortamda aynı biçimde yaşanması ve sabah sertleşmelerinin azalması gelir. Bedensel kökenli tablolarda kişi sorunun ne zaman başladığını kesin olarak söyleyemez. Şikâyet önce seyrek yaşanır, sonra sıklaşır ve zamanla her ilişkide ortaya çıkar. Sertlik hiç oluşmayabilir ya da oluşup çok kısa sürede kaybolabilir. Kendi kendine uyarıyla da yeterli sertlik sağlanamaz. Sabah ve gece sertleşmelerinin seyrekleşmesi bu tablonun belirgin işaretidir. Cinsel isteğin korunması, buna karşın sertliğin sağlanamaması damarsal bir sorunu düşündürür. Şeker hastalığı, tansiyon yüksekliği, kolesterol yüksekliği ve sigara kullanımı riski belirgin biçimde artırır. Kilo fazlalığı ve hareketsiz yaşam aynı zemini hazırlar. Bacaklarda yürümekle gelen ağrı, damar sertliğinin başka bölgelerde de ilerlediğini gösterir. Muayenede kıllanmanın azalması, testislerin küçülmesi ve meme dokusunun büyümesi hormonal bir nedene işaret eder. Halsizlik, kas kütlesinde azalma ve ruh hâlinde değişiklik de aynı yönü destekler.

Fiziksel nedeni düşündüren bulguların bir bölümü muayenede ortaya çıkar. Penis muayenesinde ele gelen sertlik ya da eğrilik, dokudaki yapısal bir değişikliği gösterir. Leğen bölgesine gelen darbe öyküsü genç erkeklerde damar hasarını akla getirir. Omurga ameliyatı, prostat ameliyatı ve leğen bölgesine uygulanmış ışın tedavisi sinir hasarına yol açabilir. Böyle bir öyküde sorun girişimden hemen sonra başlar ve süreklilik gösterir. Bu grupta kan tahlillerini daha geniş tutarım. Açlık kan şekeri, kan yağları ve sabah testosteronu temel testlerdir. Gerektiğinde tiroid hormonlarını ve süt hormonu düzeyini de eklerim. Damarsal nedenden kuşkulandığım erkeklerde penis damarlarını doppler incelemesiyle değerlendiririm. Bu incelemede atardamarlardan gelen kan akımı ve toplardamarlardan kaçak olup olmadığı ölçülür. Sonuçlar ağır bir damar hasarını gösterdiğinde tedavi basamakları baştan planlanır. Bedensel nedenlerin bir bölümü basit önlemlerle geri döndürülebilir. Kan şekerinin denetim altına alınması, sertleşmede birkaç ay içinde belirgin düzelme sağlar. Uyku apnesinin tedavi edilmesi hem hormon düzeyini hem de gece sertleşmelerini iyileştirir. Buna karşın uzun yıllar sigara içilen ve damar hasarı ilerlemiş erkeklerde düzelme sınırlı kalır. Bu erkeklerde hedefi gerçekçi tutar ve tedavi basamaklarını sırayla denerim. İlaçlara yanıt alınamayan ve damar yapısı ileri düzeyde bozulmuş erkeklerde penis içine yerleştirilen sertleştirici düzenek kalıcı bir seçenek olarak konuşulur. Bu konuşmayı erken yapmak, erkeğin seçeneklerin tamamını görmesini sağlar.

Sertleşme Sorununda Psikolojik ve Fiziksel Nedenler Bir Arada Bulunur mu?

Sertleşme sorununda psikolojik ve fiziksel nedenler çoğu erkekte bir arada bulunur. Bu iki başlığı kesin çizgilerle ayırmak, günlük uygulamada çoğu zaman mümkün olmaz. Damarsal bir bozulma sessizce ilerlerken yaşanan ilk başarısızlık kaygıyı başlatır. Kaygı sertliği daha da zayıflatır ve kişi bedensel sorunun ötesinde bir güçlük yaşar. Aynı biçimde, uzun süren ruhsal bir yükün ardından hareketsizlik, kilo artışı ve sigara tüketimi artar. Bu davranışlar zamanla damar sağlığını bozar. Böylece ruhsal zeminde başlayan tabloya bedensel bir bileşen eklenir. Hangi bileşenin ağır bastığını anlamak için başlangıç öyküsüne ve gece sertleşmelerine dönerim. Tedaviye alınan yanıt da bu ayrımda yol gösterir. Ağızdan alınan tedaviye kısmen yanıt veren, ancak ilişki ortamında yeniden zorlanan erkeklerde ruhsal bileşen belirgindir. Tedaviye hiç yanıt alınamayan erkeklerde ise bedensel bileşen ön plandadır. Bu değerlendirmeyi tek bir görüşmede tamamlamam.

İki bileşen bir aradayken tedaviyi de iki koldan yürütürüm. Bedensel tarafta risk etkenlerinin düzeltilmesi ilk sıradadır. Sigaranın bırakılması, düzenli yürüyüş, kilo denetimi ve uyku düzeni bu basamağın temelini oluşturur. Şeker ve tansiyon değerlerinin denetim altına alınması sertliği doğrudan etkiler. Sertleşmeyi bozan bir ilaç kullanılıyorsa ilgili hekimle görüşerek seçenekleri değerlendiririm. Hormon düzeyi düşük bulunduğunda önce bu eksiklik giderilir. Ruhsal tarafta ise kaygının hedef alınması gerekir. Cinsel terapi, eşle birlikte yürütülen görüşmeler ve gerektiğinde ruh sağlığı uzmanının desteği bu kolu oluşturur. İki kolun birlikte yürütülmesi, tek başına uygulanan tedavilere göre daha kalıcı bir düzelme sağlar. Tedavinin ilk haftalarında beklentiyi gerçekçi tutmayı özellikle önemserim. Hızlı sonuç bekleyen erkeklerde ilk aksaklık yeniden kaygıya dönüşür. Bu nedenle kontrol görüşmelerini sık aralıklarla planlarım. Eşin sürece katılması, kaygının paylaşılmasını ve baskının azalmasını sağlar. Tedavinin hangi kolundan yarar görüldüğünü anlamak için değişiklikleri tek tek uygularım. Aynı anda başlatılan çok sayıda değişiklik, katkıyı ayırt etmemi güçleştirir. İlk kontrolde şikâyetin şiddetini yeniden ölçer ve başlangıç değeriyle karşılaştırırım. Yanıt alınamayan erkeklerde tanıyı yeniden gözden geçirir ve atlanan bir başlık olup olmadığına bakarım. Değerlendirme boyunca sorunun adını açıkça koymak, erkeğin sürece güvenmesini kolaylaştırır.

Sertleşme sorununun ruhsal mı bedensel mi olduğu, ayrıntılı bir görüşme ve birkaç temel incelemeyle çoğu erkekte ortaya konur. Aniden başlayan, duruma göre değişen ve gece sertleşmelerinin korunduğu tablolarda ruhsal etkenler öne çıkar. Yavaş yerleşen, her ortamda aynı biçimde yaşanan ve sabah sertleşmelerinin azaldığı tablolarda bedensel nedenler ağır basar. Erkeklerin büyük bölümünde ise iki başlık iç içe geçer. Bu nedenle değerlendirmeyi tek bir soruya indirgemeden yürütmek ve tedaviyi iki koldan planlamak kalıcı sonuç getirir.