Vazektominin cinsel istek, sertleşme ve orgazm duyusu üzerindeki etkisini, işlem sonrası ortaya çıkan şikâyetlerin kaynağını ve karar öncesi kaygının nasıl aşıldığını anlatıyorum.
Vazektomi cinsel performansı etkilemez, çünkü işlem yalnızca spermleri taşıyan kanalları kapatır ve sertleşmeyi sağlayan sinirlere, damarlara ya da hormon üretimine dokunmaz. Testislerde erkeklik hormonu üretimi işlemden sonra da aynı düzende sürer. Üretilen hormon doğrudan kana karıştığı için kanalların kapatılması kan düzeyini değiştirmez. Cinsel istek, sertleşme ve orgazm duyusu bu hormon ve penisin sinir yapısı üzerinden yürüdüğü için işlemden etkilenmez. Boşalma da olağan biçimde gerçekleşir ve meni miktarındaki azalma çoğu erkeğin fark edemeyeceği düzeyde kalır. Yine de işlemden sonra cinsel şikâyet tarif eden erkekler bulunur. Bu şikâyetlerin kaynağı çoğu zaman bedensel değil, ruhsaldır. Kaygının doğru ele alınması, sorunun kısa sürede çözülmesini sağlar.
Muayenehanede bu soruyu en çok, karar aşamasındaki erkekler ve eşleri sorar. Çevrede dolaşan yanlış bilgiler kaygının en önemli kaynağıdır. Bazı erkekler işlemin kısırlaştırma ile hadım edilmeyi aynı şey sandığını açıkça söyler. Bu karışıklık düzeltildiğinde kaygının büyük bölümü ortadan kalkar. İşlemin neyi değiştirdiğini ve neyi değiştirmediğini ayrıntılı biçimde anlatmayı bu nedenle önemserim. Bu yazıda cinsel isteğin değişip değişmediğini, orgazm duyusunun farklılaşıp farklılaşmadığını, sertleşme sorununa yol açıp açmadığını, sonradan ortaya çıkan şikâyetlerin ruhsal kaynaklı olup olamayacağını ve karar öncesindeki kaygının nasıl aşılacağını anlatıyorum. İşlemin nasıl yapıldığı, kimlere uygulandığı ve riskleri konusunda ayrıntı gerektiğinde sperm kanallarının kapatıldığı kalıcı korunma işlemi sayfası yol gösterir. Burada ise yalnızca cinsel yaşamla ilgili başlıkları ele alırım.
Vazektomi Sonrası Cinsel İstek Değişir mi?
Vazektomi sonrası cinsel istek bedensel bir nedenle değişmez, çünkü isteği belirleyen erkeklik hormonu üretimi işlemden etkilenmez. Testislerdeki hormon üreten hücreler sperm kanallarından bağımsız çalışır. Bu hücrelerin ürettiği hormon doğrudan kan dolaşımına karışır. Kanalların kapatılması yalnızca spermlerin yolunu keser. Üretilen spermler vücut tarafından doğal yolla emilir. Bu emilim herhangi bir birikme ya da basınç sorunu yaratmaz. Hormon düzeyi ölçüldüğünde işlem öncesiyle benzer değerler görülür. Bu nedenle isteğin azalması beklenen bir sonuç değildir. Buna karşılık bazı erkekler işlemden sonra isteğinin arttığını söyler. Bu artışın nedeni gebelik kaygısının ortadan kalkmasıdır. Korunma yöntemi kullanma zorunluluğunun sona ermesi de ilişkiyi rahatlatır. Eşlerin bir kısmı da aynı rahatlamayı tarif eder. İsteğin azaldığını söyleyen erkeklerde ise başka nedenler araştırılır. Uzun süren yorgunluk, uyku düzensizliği ve iş yükü bu nedenlerin başında gelir. Çökkünlük ve kaygı bozukluğu da isteği doğrudan baskılar. Bazı ilaçlar isteği azaltan yan etkiler taşır. Hormon eksikliğinin sonradan gelişmesi de mümkündür. Bu nedenle şikâyeti işleme bağlamadan önce değerlendirme yaparım.
Değerlendirmenin ilk adımı ayrıntılı bir görüşmedir. Şikâyetin ne zaman başladığı ve nasıl geliştiği sorgulanır. İşlemden hemen sonra başlayan bir azalma ruhsal kaynağı düşündürür. Aylar sonra yavaş yavaş gelişen bir azalma ise başka nedenleri akla getirir. Sabah sertleşmelerinin sürüp sürmediği ayrıca sorulur. Uyku düzeni, kilo değişimi ve enerji düzeyi değerlendirilir. Eşle ilişkideki değişiklikler de konuşulur. İkinci adım, kan tahlilleridir. Sabah saatinde ölçülen erkeklik hormonu düzeyi istenir. Tiroit hormonları ve süt hormonu gerektiğinde eklenir. Kan şekeri ve kan yağları da değerlendirmeye katılır. Üçüncü adım, kullanılan ilaçların gözden geçirilmesidir. Tansiyon ve çökkünlük ilaçları isteği etkileyebilir. İlaç değişikliği gerektiğinde ilgili hekimle birlikte karar verilir. Dördüncü adım, ruhsal etkenlerin ele alınmasıdır. İşlem kararını isteksizce vermiş erkeklerde bu etkenler daha belirgin olur. Eşinin baskısıyla karar veren erkeklerde de benzer bir tablo görülür. Bu nedenle karar aşamasında isteğin gerçekten karşılıklı olmasına dikkat ederim. Gönüllü verilen kararlarda sonradan şikâyet çok daha seyrek görülür. İsteğin değerlendirilmesinde eşin gözlemi de yol gösterir. Kişinin kendi anlatımıyla eşin aktardığı tablo bazen birbirinden ayrılır. Böyle durumlarda görüşmeyi ikisiyle birlikte sürdürmeyi tercih ederim. İsteğin dönemsel dalgalanmalar gösterdiğini de hatırlatırım. Birkaç haftalık bir azalma tek başına bir sorun sayılmaz. İzlem süresi boyunca uyku, egzersiz ve beslenme düzeninin toparlanması çoğu erkekte tabloyu düzeltir.
Vazektomi Sonrası Orgazm Duyusu Farklılaşır mı?
Vazektomi sonrası orgazm duyusu bedensel olarak farklılaşmaz ve hazzın oluştuğu sinir yolları işlemden etkilenmez. Orgazm, leğen tabanı kaslarının ritmik kasılmaları ve beyindeki haz merkezlerinin uyarılmasıyla yaşanır. Bu iki düzeneğin hiçbiri sperm kanallarıyla ilgili değildir. Kanalların kapatılması yalnızca meninin içeriğini değiştirir. Meninin büyük bölümü prostat ve meni keselerinden gelir. Spermlerin katkısı hacim olarak çok küçüktür. Bu nedenle boşalan meni miktarındaki azalma gözle fark edilmez. Meninin rengi, kıvamı ve kokusu da çoğu erkekte değişmez. Boşalma sırasındaki kasılmalar aynı biçimde sürer. Bazı erkekler ilk haftalarda boşalma sırasında hafif bir rahatsızlık tarif eder. Bu duygu, torbadaki iyileşme sürecine bağlı geçici bir durumdur. Birkaç hafta içinde kendiliğinden geriler. Uzun süren bir rahatsızlık ise ayrıca değerlendirilir. Kanal ucunda oluşan küçük bir yumru bu rahatsızlığın nedeni olabilir. Yumruların çoğu şikâyet yaratmaz ve zamanla küçülür. Hassasiyet yapanlarda ağrı kesici ve soğuk uygulama rahatlama sağlar. Seyrek olarak ek bir girişim gerekebilir. Bu ayrıntıların önceden anlatılması gereksiz kaygıyı önler.
Orgazm sırasında meni gelmediğini söyleyen erkeklerde farklı bir durum araştırılır. Vazektomi meninin dışarı atılmasını engellemez, çünkü meninin büyük bölümü prostattan gelir. Meninin hiç gelmemesi ya da çok azalması başka bir soruna işaret eder. Bu tabloda meninin mesaneye geri kaçması akla gelir. Şeker hastalığı, bazı ilaçlar ve prostat ameliyatları bu duruma yol açabilir. Ayrım için boşalmadan sonra idrar örneği incelenir. boşalmanın ardından idrar örneğinin değerlendirilmesi idrarda sperm bulunup bulunmadığını gösterir. İdrarda sperm saptanması geriye boşalma tanısını doğrular. Bu tablo vazektominin bir sonucu değildir ve kendi nedenine göre ele alınır. Boşalma sırasında ağrı tarif eden erkeklerde ise farklı nedenler araştırılır. Prostat kaynaklı iltihabi tablolar bu şikâyetin sık nedenlerindendir. İşlem sonrası dönemde gelişen ağrıda ise iyileşme süreci değerlendirilir. Muayenede kanal boyunca hassasiyet aranır. Ultrason incelemesi torbadaki yapıları gösterir. Gerekli görülen erkeklerde idrar tahlili de istenir. Şikâyetin süresi ve şiddeti plana yön verir. Erken dönemde ele alınan şikâyetler çoğu zaman basit yöntemlerle çözülür. Bu nedenle erkeklerin bu konuları çekinmeden anlatmasını isterim. Boşalma sonrasında torbada kısa süren bir dolgunluk hissi de ilk haftalarda görülebilir. Bu his, iyileşme sürecindeki ödemle ilgilidir ve kendiliğinden geriler. Soğuk uygulama ve destekleyici bir iç çamaşırı rahatlama sağlar. İlk haftalarda boşalma sıklığının aşırı artırılması hassasiyeti uzatabilir. Bu nedenle cinsel yaşama kademeli bir dönüş öneririm. Şikâyetin haftalar boyunca sürmesi durumunda ise muayene ve ultrason yinelenir.
Vazektomi Sertleşme Sorununa Yol Açar mı?
Vazektomi sertleşme sorununa yol açmaz, çünkü işlem penise giden sinirlere ve damarlara hiçbir biçimde dokunmaz. Sertleşme, cinsel uyarıyla başlayan sinir sinyallerinin penis damarlarını gevşetmesiyle gerçekleşir. Bu sinyaller leğen bölgesindeki sinir ağından geçerek penise ulaşır. Vazektomide ise torba içindeki kanal üzerinde çalışılır. Çalışılan bölge, sertleşmeyi sağlayan yapılardan uzaktadır. Bu nedenle işlemin damar ve sinir yapısı üzerinde bir etkisi beklenmez. Hormon üretimi de sürdüğü için dolaylı bir etki oluşmaz. İşlemden sonra sertleşme sorunu tarif eden erkeklerde başka nedenler aranır. Yaşla birlikte ilerleyen damar sertliği bu nedenlerin başında gelir. Şeker hastalığı ve tansiyon yüksekliği aynı dönemde ortaya çıkmış olabilir. Sigara kullanımı damar yapısını sessizce bozar. Kilo artışı ve hareketsiz yaşam da benzer etki gösterir. Kullanılan yeni bir ilaç sorunun kaynağı olabilir. Uyku apnesi ve tükenmişlik de sık gözden kaçan nedenlerdir. Bu nedenlerin hiçbiri vazektomiyle ilgili değildir. Zamanlama rastlantısı ise kişiyi yanlış bir sonuca götürür. Bu nedenle şikâyeti işleme bağlamadan önce kapsamlı bir değerlendirme yaparım. Değerlendirme, gerçek nedenin bulunmasını sağlar.
Değerlendirmede izlediğim sıra her erkekte benzerdir. Önce şikâyetin başlangıç biçimi sorgulanır. Aniden başlayan ve belirli durumlarda ortaya çıkan sorunlar ruhsal kaynağı düşündürür. Yavaş yavaş gelişen ve her ortamda süren sorunlar bedensel nedenleri öne çıkarır. Sabah sertleşmelerinin sürmesi ruhsal kaynak lehine bir bulgudur. Muayenede penis, testisler ve kıllanma değerlendirilir. Tansiyon, nabız ve kilo ölçülür. Kan tahlillerinde şeker, kan yağları ve hormon düzeyi istenir. Gerekli görülen erkeklerde damar akımı ölçümü yapılır. Nedeni belirlenen sorunlarda tedavi planı buna göre kurulur. Damarsal nedenlerde risk etkenlerinin düzeltilmesi ilk adımdır. Ağızdan alınan ilaçlar çoğu erkekte iyi sonuç verir. Hormon eksikliği saptananlarda destek tedavisi eklenir. Ruhsal kaynaklı tablolarda terapi öne çıkar. Sorunun nedeni ve tedavi seçenekleri konusunda ayrıntı gerektiğinde sertleşmenin sağlanamaması ya da sürdürülememesi konusundaki sayfa yol gösterir. Bu tablolarda tedaviye erken başlanması sonucu olumlu etkiler. Beklemek, kaygı döngüsünün yerleşmesine yol açar. Bu nedenle şikâyetin birkaç haftadan uzun sürmesi durumunda değerlendirme öneririm. Değerlendirme sırasında eşle ilişkinin genel gidişi de sorgulanır. Cinsel yaşamla ilgili sorunlar çoğu zaman tek bir nedene bağlanamaz. Bedensel ve ruhsal etkenler aynı kişide birlikte bulunabilir. Bu nedenle tedavi planını iki başlığı da kapsayacak biçimde kurarım. Risk etkenlerinin düzeltilmesi uzun vadede damar sağlığını korur. Düzenli yürüyüş, sigaranın bırakılması ve kilo denetimi bu planın temel adımlarıdır.
Vazektomi Sonrası Ortaya Çıkan Cinsel Şikâyetler Ruhsal Kaynaklı Olabilir mi?
Vazektomi sonrası ortaya çıkan cinsel şikâyetlerin önemli bir kısmı ruhsal kaynaklıdır ve bu tablo çoğu zaman karar sürecindeki çelişkiyle ilgilidir. İşlemi isteyerek yaptıran erkeklerde şikâyet çok daha seyrek görülür. Baskı altında karar veren erkeklerde ise tablo farklı gelişir. Kişi, kalıcı bir değişiklik yaşadığı duygusunu taşır. Bu duygu erkeklik algısıyla ilişkilendirildiğinde kaygı doğar. Kaygı, ilişki sırasında dikkatin performansa kaymasına yol açar. Dikkatin bu şekilde yönelmesi sertleşmeyi güçleştirir. Yaşanan ilk başarısızlık korkuyu pekiştirir. Böylece kendi kendini besleyen bir döngü kurulur. Döngünün kırılması için kaynağın konuşulması gerekir. İkinci bir ruhsal etken, üreme yeteneğinin sona ermesiyle ilgili yas duygusudur. Bazı erkekler bu duyguyu beklemedikleri bir yoğunlukta yaşar. Özellikle yeni bir yaşam değişikliği döneminde karar verilmişse duygu ağırlaşır. Üçüncü etken, eşle yaşanan iletişim sorunlarıdır. İşlem sonrası dönemde bu sorunlar cinsel yaşama yansır. Dördüncü etken, işlemle ilgili yanlış bilgilerin sürmesidir. Doğru bilginin verilmesi bu kaygıyı belirgin biçimde azaltır. Bu nedenle bilgilendirmeyi işlem sonrasında da yinelerim.
Ruhsal kaynaklı şikâyetlerin ayırt edilmesi çoğu zaman güç değildir. Sabah ve gece sertleşmelerinin sürmesi en güçlü ipucudur. Kendi kendine uyarıyla yeterli sertliğin sağlanması da aynı yönde bir bulgudur. Şikâyetin belirli bir ortamda ya da belirli bir eşle yaşanması ruhsal kaynağı destekler. Bedensel nedenler dışlandığında plan buna göre kurulur. İlk adım, kişiye durumu açık biçimde anlatmaktır. İşlemin bedensel bir değişiklik yaratmadığının bilinmesi rahatlama sağlar. İkinci adım, beklentinin gerçekçi kurulmasıdır. Her ilişkide aynı düzeyde sertlik beklenmesi baskı yaratır. Üçüncü adım, eşin sürece katılmasıdır. Eşin konudan haberdar olması suçlama duygusunu azaltır. Dördüncü adım, gerekirse cinsel terapi desteğidir. Terapi, kaygı döngüsünü doğrudan hedefler. Beşinci adım, kısa süreli ilaç desteğidir. Bu destek güvenin yeniden kurulmasına yardımcı olur. İlaç, sorunun kendisini çözen bir araç olarak görülmez. Süreç ilerledikçe ilaç ihtiyacı kendiliğinden azalır. Çökkünlük belirtileri varsa ruh sağlığı desteği gerekir. Bu tablo tedavi edilmeden cinsel işlev düzelmez. Erken ele alınan şikâyetler çoğu erkekte kısa sürede çözülür. Sürecin izlenmesi de en az ilk görüşme kadar önemlidir. Kişiyi birkaç hafta aralıklarla yeniden değerlendiririm. Bu görüşmelerde şikâyetin şiddeti ve sıklığı karşılaştırılır. İlerleme sağlanmayan kişilerde plan yeniden gözden geçirilir. Kaygının sürmesi çoğu zaman eksik kalan bir bilgiden kaynaklanır. Bu bilgi tamamlandığında tablo hızla düzelir.
Vazektomi Kararı Cinsel Yaşamda Kaygı Yaratıyorsa Ne Yapılmalıdır?
Vazektomi kararı cinsel yaşamda kaygı yaratıyorsa işlem ertelenmeli ve kaygının kaynağı önce ele alınmalıdır. Karar aşamasında yaşanan tereddüt, hafife alınması gereken bir ayrıntı değildir. İşlem kalıcı bir yöntem olarak kabul edildiği için acele edilmemelidir. Kaygının ilk kaynağı çoğu zaman eksik ya da yanlış bilgidir. İşlemin hormon üretimini, sertleşmeyi ve orgazmı etkilemediği ayrıntılı biçimde anlatılır. Torbada yapılan işlemin kapsamı çizimle gösterildiğinde anlaşılması kolaylaşır. İkinci kaynak, ileride çocuk isteme olasılığıdır. Bu olasılık tümüyle dışlanamıyorsa işlem önerilmez. Boşanma, kayıp ya da ekonomik sıkıntı dönemlerinde verilen kararlar sonradan sorgulanabilir. Bu nedenle yoğun stres dönemlerinde karar ertelenir. Üçüncü kaynak, eşler arasındaki görüş farkıdır. İki tarafın da istekli olması gerekir. Tek taraflı verilen kararlar ilişkide gerilim yaratır. Dördüncü kaynak, işlemin geri alınabilirliğiyle ilgili beklentidir. Geri alma ameliyatı her zaman sonuç vermez. Bu bilgi karar öncesinde açıkça paylaşılır. Beşinci kaynak, ağrı ve iyileşme süreciyle ilgili korkudur. İşlemin bölgesel uyuşturmayla yapıldığı ve kısa sürdüğü anlatılır. Bu açıklamaların ardından kişiye düşünme süresi tanınır.
Düşünme süresinin nasıl kullanılacağı da önemlidir. Çiftin bu süreyi birlikte değerlendirmesini öneririm. Soruların yazılı olarak getirilmesi ikinci görüşmeyi verimli kılar. İleride çocuk isteme olasılığı tartışılıyorsa sperm saklama seçeneği anlatılır. Bu seçenek bazı erkeklerde kaygıyı belirgin biçimde azaltır. Diğer korunma yöntemleri de yeniden gözden geçirilir. Eşin kullanabileceği yöntemler varsa bunlar konuşulur. Karar yalnızca erkeğe bırakılmamalıdır. Cinsel yaşamla ilgili kaygı belirginse ayrı bir görüşme yaparım. Bu görüşmede beklentiler ve korkular ayrıntılı biçimde ele alınır. Gerekli görülen çiftlere terapi desteği önerilir. Kaygı giderilmeden yapılan işlem, sonradan şikâyet olasılığını artırır. Karar netleştiğinde işlem planlanır ve süreç yazılı olarak anlatılır. İşlem sonrasında ek korunmanın bir süre sürdürüleceği hatırlatılır. Kontrol meni tahlilinin zamanı da baştan bildirilir. Bu ayrıntıların bilinmesi, işlem sonrası dönemi rahat geçirmeyi sağlar. İlk kontrolde cinsel yaşamla ilgili sorular yeniden sorulur. Şikâyet varsa erken dönemde ele alınır. Bu yaklaşım, sorunların yerleşmesini önler. Karar sürecinde aceleci davranan çiftlerde ikinci bir görüşme çoğu zaman yararlı olur. İki görüşme arasında geçen süre, duyguların yatışmasını sağlar. Bu sürede çiftin birbirine sorduğu sorular da kararı olgunlaştırır. İşlemin ertelenmesi bir vazgeçiş olarak görülmemelidir. Erteleme, kararın daha sağlam bir zemine oturmasını sağlayan bir adımdır.
Vazektomi, cinsel isteği, sertleşmeyi ve orgazm duyusunu bedensel olarak etkilemeyen bir işlemdir. Testislerdeki hormon üretimi sürdüğü için kandaki hormon düzeyi değişmez ve penisin sinir ile damar yapısına dokunulmaz. Meni miktarındaki azalma çoğu erkeğin fark edemeyeceği düzeyde kalır. İşlemden sonra ortaya çıkan cinsel şikâyetlerin önemli bir kısmı kaygı kaynaklıdır ve doğru bilgiyle kısa sürede çözülür. Şikâyet sürüyorsa hormon, damar ve ruhsal etkenler birlikte değerlendirilir. Karar aşamasında kaygı yaşayan erkeklerde ise işlemin ertelenmesi ve kaynağın önce ele alınması en doğru yaklaşımdır.
1 Vazektomiden Sonra Cinsel İlişkiye Ne Zaman Dönülebilir?
2 Vazektomi Erkeklik Hormonunu Azaltır mı?
3 Vazektomiden Sonra Meni Miktarı Azalır mı?
4 Vazektomi Sonrası Cinsel İstekte Değişiklik Beklenir mi?
5 İşlemden Sonra Testislerde Ağrı Kalıcı Olabilir mi?
6 Vazektomi Sonrası Kontrol Tahlili Ne Zaman Yapılır?
7 Eşin Onayı Neden İsteniyor?
8 İşlemden Sonra Spor Yapmaya Ne Zaman Başlanır?
9 Vazektomi Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklardan Korur mu?
10 Geri Alma Ameliyatı Cinsel İşlevi Etkiler mi?
11 Vazektomi Kararı Hangi Durumda Ertelenir?
12 İşlem Öncesinde Sperm Saklamak Gerekir mi?
13 Vazektomi Sonrası Eşte Bir Değişiklik Hissedilir mi?
Kaynakça
Bu sayfadaki bilgiler hazırlanırken yararlanılan uluslararası kaynaklar aşağıda listelenmiştir.
- Male Infertility medlineplus.gov
- The Urinary Tract & How It Works www.niddk.nih.gov
- Sexual Problems in Men medlineplus.gov
- Literatür taraması: “varicocele repair semen parameters meta analysis” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Literatür taraması: “non obstructive azoospermia microdissection testicular sperm extraction” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Literatür taraması: “male hypogonadism testosterone therapy guideline” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Literatür taraması: “semen analysis reference values” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov