Sperm kistinin ultrasondaki görünümünü, diğer torba şişliklerinden nasıl ayrıldığını ve boyutun takip sıklığına etkisini anlatıyorum. Kist içinde bölme görülmesinin anlamını da aktarıyorum.
Sperm kisti skrotal ultrasonda, testisin üst ve arka kısmında yer alan olgunlaşma kanalının içinde, sınırları keskin ve içi koyu görünen yuvarlak bir kese olarak izlenir. Kesenin duvarı incedir ve düzgün bir hat çizer. İçindeki sıvı sperm hücreleri taşıdığı için tümüyle siyah görünmez ve ekranda ince noktacıklar hâlinde yankılar oluşturur. Bu yankıların varlığı, kesenin içeriğinin saf su olmadığını gösterir. Kesenin arkasındaki doku, ses dalgalarının sıvıdan kolay geçmesi nedeniyle daha parlak izlenir. Bu parlaklık, incelemenin sıvı dolu bir yapıyla karşı karşıya olduğunu doğrular. Kese testisin kendisinden ayrı durur ve arada belirgin bir sınır görülür. Bu sınırın görülmesi, tanının en güvenilir dayanağını oluşturur. Testis dokusunun düzgün ve eşit yoğunlukta izlenmesi de tabloyu tamamlar. Bu iki bulgu bir arada görüldüğünde tanı büyük ölçüde netleşir. İncelemenin karşı tarafı da kapsaması, karşılaştırma yapılmasını sağlar.
Muayenehanemde torbada yumru fark eden erkeklerin büyük bölümü, kanser kaygısıyla gelir. Elle yapılan muayene çoğu zaman yol gösterir, ancak kesin ayrımı ultrason yapar. İncelemenin birkaç dakika sürmesi ve ışın içermemesi, bu kaygının hızla giderilmesini sağlar. Rapordaki terimlerin anlaşılmaması ise çoğu kişide yeni bir tedirginlik yaratır. Bu yazıda kistin ultrasonda diğer torba şişliklerinden nasıl ayrıldığını, boyutun takip sıklığını nasıl etkilediğini, kesenin testisin içinde mi dışında mı göründüğünü, içinde bölme görülmesinin anlamını ve incelemenin hangi aralıklarla tekrarlandığını anlatıyorum. Kistin oluş biçimi ve tedavi seçenekleri konusunda ayrıntı gerektiğinde olgunlaşma kanalında gelişen iyi huylu kese başlıklı sayfa yol gösterir.
Sperm Kisti Ultrasonda Diğer Skrotum Şişliklerinden Nasıl Ayrılır?
Sperm kisti ultrasonda diğer torba şişliklerinden, kesenin yeri, sınırları ve içeriğinin görünümü değerlendirilerek ayrılır. İlk ayrım, şişliğin testisi çepeçevre sarıp sarmadığına bakılarak yapılır. Testisi her yönden kuşatan ve testisi görünmez hâle getiren sıvı birikimleri farklı bir tabloyu gösterir. Sperm kisti ise testisin üst kutbunda sınırlı kalır ve testisi kuşatmaz. İkinci ayrım, şişliğin damar yapısı üzerinden yapılır. Torbanın arka bölümünde solucan yumağına benzeyen kıvrımlı yapılar görülmesi, genişlemiş toplardamarları düşündürür. Bu yapıların içinde renkli inceleme sırasında akım görülür ve ıkınmayla belirginleşir. Sperm kistinde ise kesenin içinde akım saptanmaz. Üçüncü ayrım, kesenin duvar kalınlığı üzerinden yapılır. İltihabi bir tabloda olgunlaşma kanalı bütünüyle kalınlaşır ve çevresinde artmış kan akımı görülür. Sperm kistinde ise çevre dokular normal görünür ve duvar ince kalır. Kasık bölgesinden torbaya inen bağırsak halkaları da ayrı bir görünüm oluşturur ve hareketle değişir.
En önemli ayrım, şişliğin katı mı sıvı mı olduğunun belirlenmesidir. Sperm kistinin içi sıvıyla dolu olduğu için ekranda koyu görünür. Katı kitleler ise gri tonlarda izlenir ve içlerinde kan akımı saptanır. Testisin kendi içinden kaynaklanan katı kitleler ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu ayrımın yapılmasında incelemenin her iki torbayı da kapsaması gerekir. Karşı tarafın normal olduğunun görülmesi, karşılaştırma yapılmasını sağlar. İncelemede kesenin boyutu üç yönde ölçülür ve rapora yazılır. Kesenin olgunlaşma kanalının hangi bölümünden köken aldığı da belirtilir. Bu bilgiler, sonraki kontrollerde karşılaştırma yapılmasını kolaylaştırır. Elle yapılan muayene bu ayrımların hiçbirini kesin olarak veremez. Bu nedenle torbada yeni fark edilen her yumruda torba içeriğinin ses dalgalarıyla görüntülenmesi istenir. İnceleme sonucunda tipik bir kese saptandığında ek tetkike gerek kalmaz. Raporda kesenin hangi tarafta bulunduğunun açıkça yazılması gerekir. Aynı kişide iki tarafta birden kese bulunduğunda her biri ayrı ayrı tarif edilir. Kasıkta ele gelen bir şişlik tarif eden kişilerde inceleme kasık bölgesine de genişletilir. Bu genişletme, torbaya inen bağırsak halkalarının ayırt edilmesini sağlar. Muayene sırasında kişiden ıkınması istendiğinde bu yapılar daha belirgin hâle gelir. İnceleme sırasında kişinin ayakta ve yatar durumda değerlendirilmesi de ayrımı kolaylaştırır. Bazı oluşumlar yalnız ayakta belirginleşir ve yatınca gözden kaybolur. Bu davranış farkı, tanının konmasında doğrudan yol gösterir. Sperm kisti ise duruş değişikliğinden etkilenmez ve boyutunu korur. Bu sabit görünüm, keseyi damar kökenli şişliklerden ayıran belirgin bir özelliktir.
Sperm Kistinin Ultrasondaki Boyutu Takip Sıklığını Belirler mi?
Sperm kistinin ultrasondaki boyutu, takip sıklığını tek başına belirlemez ve kararda şikâyetlerle birlikte değerlendirilir. Birkaç milimetrelik keselerde takip çoğu zaman gerekmez. Bu keseler yıllarca aynı boyutta kalır ve hiçbir şikâyet yaratmaz. Bir santimetreyi aşan keselerde ise ilk yıl içinde bir kontrol planlanabilir. Kesenin boyutu testis büyüklüğüne yaklaştığında torbada ağırlık hissi ortaya çıkar. Bu aşamada takip sıklığı değil, tedavi seçenekleri gündeme gelir. Boyutun hızlı artması, yavaş artmasından daha önemli bir bulgudur. Birkaç ay içinde belirgin biçimde büyüyen keselerde inceleme yinelenir. Yavaş büyüyen keselerde ise aralık geniş tutulur. Takip kararında kişinin yaşı da rol oynar. Genç erkeklerde inceleme daha titiz yapılır, çünkü testis tümörleri bu yaş grubunda daha sık görülür. İleri yaştaki erkeklerde ise şikâyet yapmayan keseler için kontrol çoğu zaman istenmez.
Boyut ölçümünün güvenilir olması için incelemenin aynı biçimde yapılması gerekir. Ölçümün üç yönde alınması ve raporda bu üç değerin birlikte yazılması istenir. Tek bir çap üzerinden yapılan karşılaştırma yanıltıcı sonuç verir. Kesenin duruşu ve ölçüm açısı değiştiğinde çap bir miktar farklı çıkar. Bu nedenle küçük farklar gerçek bir büyüme olarak yorumlanmaz. Belirgin bir değişimden söz edebilmek için çapta kayda değer bir artış gerekir. Ölçümlerin aynı merkezde yapılması karşılaştırmayı daha da güvenilir kılar. Önceki raporun kontrole getirilmesi de doğrudan karşılaştırma olanağı sağlar. Rapor elde bulunmadığında inceleme baştan yapılmış gibi değerlendirilir. Kişinin kendi muayenesinde fark ettiği büyüme de dikkate alınır. Pantolon giyerken ya da otururken ortaya çıkan yeni bir rahatsızlık, kontrolün öne alınmasını gerektirir. Torbada ağrı ve kızarıklık eklendiğinde ise inceleme beklenmeden yapılır. Kontrol aralığının yazılı olarak verilmesi, randevunun zamanında alınmasını sağlar. Aralığın gereğinden sık tutulması ise kişide sürekli bir tedirginlik yaratır. Bu nedenle programın gerekçesini görüşmede açıkça anlatırım. Kesenin iyi huylu olduğunun net biçimde söylenmesi, gereksiz kontrolleri de azaltır. Kişinin kendi kendine muayeneyi sürdürmesi, aralık açıldığında güvenliği sağlar. Muayenede fark edilen her yeni değişiklik randevunun öne alınmasını gerektirir. Bu iki kuralın yazılı olarak verilmesi, takibin güvenle sürdürülmesini sağlar. Ölçüm değerlerinin de aynı yazıda yer alması, sonraki karşılaştırmayı kolaylaştırır. Kişinin bu yazıyı kontrol gününde yanında getirmesi istenir.
Sperm Kisti Ultrasonda Testisin İçinde mi Dışında mı Görülür?
Sperm kisti ultrasonda her zaman testisin dışında görülür ve bu özellik tanının en belirleyici bulgusunu oluşturur. Kese, testisin arka yüzüne yapışık olarak uzanan olgunlaşma kanalından köken alır. Bu kanalın testise en yakın bölümü baş kısmı olarak adlandırılır ve keselerin büyük bölümü burada gelişir. İncelemede kese ile testis arasında ince bir sınır çizgisi görülür. Bu çizgi, iki yapının birbirinden ayrı olduğunu gösterir. Testisin kendi dokusu incelemede düzgün ve eşit yoğunlukta izlenir. Testis dokusunun normal görünmesi, tanıyı belirgin biçimde destekler. Testisin içinde yer alan bir oluşum ise tümüyle farklı bir değerlendirme gerektirir. Bu nedenle rapor okunurken ilk bakılan bilgi, oluşumun testis içinde mi dışında mı bulunduğudur. Testis içindeki katı kitleler kötü huylu olma olasılığı taşır. Testis dışındaki oluşumların ise büyük bölümü iyi huyludur. Bu ayrımın net biçimde yapılması, gereksiz kaygının ortadan kalkmasını sağlar.
Bazı durumlarda ayrım ilk bakışta kolay olmaz. Çok büyük keseler testisi yana iterek testisin içindeymiş gibi bir görünüm yaratabilir. Bu durumda inceleme farklı açılardan tekrarlanır ve sınır aranır. Kişinin ayakta ve yatar durumda incelenmesi de ayrımı kolaylaştırır. Testis içinde yer alan küçük sıvı dolu boşluklar da ayrı bir başlık oluşturur. Bu boşluklar testisin arka bölümünde, kanalların toplandığı alanda görülür ve iyi huylu kabul edilir. Görünümleri sperm kistine benzese de yerleşimleri farklıdır. İncelemede ayrıca testisin kan akımı da değerlendirilir. Akımın her iki tarafta benzer olması beklenen bir bulgudur. Torbada aniden başlayan şiddetli ağrı tarif eden kişilerde inceleme acil olarak yapılır. Bu tabloda kan akımının değerlendirilmesi, saatler içinde karar verilmesini sağlar. Ağrısız ve yavaş gelişen yumrularda ise incelemenin planlı biçimde yapılması yeterli olur. Kendi kendine yapılan muayenede testisin kendisinde sertlik hissedilmesi ise beklemeden başvuru gerektirir. İncelemede olgunlaşma kanalının tamamı baştan sona taranır. Kanalın gövde ve kuyruk bölümlerinde de kese görülebilir. Bu yerleşimlerde kese testisten biraz daha uzakta izlenir. Raporda kesenin kanalın hangi bölümünde bulunduğunun belirtilmesi, girişim planlanırsa yol gösterir. Kanalın genel kalınlığının normal olması da iltihabi bir tablonun bulunmadığını gösterir. İncelemede torba derisinin kalınlığı ve içerideki serbest sıvı miktarı da değerlendirilir. Az miktarda serbest sıvı görülmesi olağan kabul edilir ve girişim gerektirmez. Sıvının belirgin biçimde artması ise ayrı bir değerlendirme gerektirir. Darbe öyküsü bulunan kişilerde bu artış ayrıca sorgulanır.
Sperm Kisti Ultrasonunda Bölme Görülmesi Ne Anlama Gelir?
Sperm kisti ultrasonunda bölme görülmesi, kesenin içinde ince zar benzeri yapıların bulunduğunu anlatır ve çoğu durumda iyi huylu bir bulgudur. Bu bölmeler, olgunlaşma kanalının birden fazla bölümünün birlikte genişlemesiyle ortaya çıkar. İnce ve düzgün bölmeler taşıyan keseler iyi huylu kabul edilir. Bölmelerin sayısının birkaç taneyi geçmemesi de beklenen bir bulgudur. Bölmelerin kalın, düzensiz ve sayıca fazla olması ise ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu durumda bölmelerin içinde kan akımı olup olmadığı renkli incelemeyle araştırılır. Akım saptanmayan bölmeler iyi huylu kabul edilir. Akım saptanan bölmeler ve kese içinde katı alan görülmesi ise ileri inceleme gerektirir. Kese içinde ince noktacıklar hâlinde görülen yankılar bölmeyle karıştırılmamalıdır. Bu yankılar sperm hücrelerinden kaynaklanır ve tipik bir bulgudur. Kesenin içine kanama olduğunda da yankıların yoğunluğu artar. Kanama sonrasında ortaya çıkan bu görünüm birkaç hafta içinde geriler.
Bölme bulgusunun yorumlanmasında kişinin şikâyetleri de hesaba katılır. Ağrısız ve boyutu sabit kalan keselerde bölme varlığı tek başına girişim gerektirmez. Ağrı, hızlı büyüme ya da testiste eşlik eden bir değişiklik bulunduğunda değerlendirme genişletilir. Böyle durumlarda şüpheli bulgularda istenen kan belirteç testleri ölçülür ve sonuçlar görüntülemeyle birlikte okunur. Belirteçlerin normal bulunması kaygıyı azaltır, ancak tek başına yeterli kabul edilmez. Karar, muayene bulguları ve ultrason görüntüsüyle birlikte verilir. Gereken durumlarda inceleme kısa bir süre sonra yinelenir. İkinci incelemede görünümün değişmemesi, iyi huylu bir tablonun güçlü göstergesidir. Kese içindeki bölmelerin zamanla artması ise yeniden değerlendirme gerektirir. Bölme bulgusu nedeniyle iğneyle sıvı alınması önerilmez. Bu girişim kesenin yeniden dolmasına ve olgunlaşma kanalında tıkanmaya yol açabilir. Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerde bu sakınca daha da öne çıkar. Bu nedenle bölmeli keselerde de öncelikli yaklaşım görüntülemeyle izlemdir. Girişim kararı verilen kişilerde kesenin çıkarılması tercih edilen yöntemdir. Bu yöntemde kese olgunlaşma kanalından dikkatle ayrılır ve kanal korunur. İşlem çoğu kişide günübirlik yapılır ve kısa sürede günlük yaşama dönülür. Ameliyat öncesinde meni tahlilinin yapılması, çocuk isteği bulunan erkeklerde yerinde olur. Bu tahlil, girişim sonrasındaki değerlerle karşılaştırma yapılmasını sağlar. Ameliyattan sonra torbada şişlik ve morarma birkaç gün sürebilir. Bu dönemde destekleyici bir iç giysi kullanılması rahatlama sağlar. Ağır kaldırma ve spor birkaç hafta boyunca sınırlanır. Kesi yerinde kızarıklık ve akıntı görüldüğünde kontrol öne alınır.
Sperm Kisti İçin Ultrason Hangi Aralıklarla Tekrarlanır?
Sperm kisti için ultrason, kesenin boyutuna ve şikâyetlerin seyrine göre belirlenen aralıklarla tekrarlanır. Küçük ve şikâyet yapmayan keselerde düzenli tekrar gerekmez. Bu kişilerde yalnız yeni bir şikâyet ortaya çıktığında inceleme yinelenir. Bir santimetreyi aşan keselerde ilk kontrol genellikle altı ay ile bir yıl arasında planlanır. Bu kontrolde boyut değişmemişse aralık iki yıla kadar açılabilir. İki kontrol boyunca değişiklik görülmeyen keselerde takip sonlandırılır. Kesenin içinde bölme bulunan ve boyutu belirgin olan olgularda aralık daha kısa tutulur. Genç erkeklerde ilk yıl içinde bir kontrol yapılması yerinde olur. Hızlı büyüyen keselerde ise kontrol birkaç ay içinde yinelenir. Ameliyat yapılan kişilerde ilk inceleme iyileşme tamamlandıktan sonra planlanır. Bu incelemede kesenin yeniden gelişip gelişmediği araştırılır. Takip programının yazılı olarak verilmesi, kontrollerin unutulmasını önler.
Takip mantığı, vücudun başka bölgelerinde saptanan sıvı dolu keselerle benzerlik gösterir. İçeriği saf sıvı olan ve duvarı ince kalan keseler her yerde iyi huylu kabul edilir. Aynı yaklaşım böbrekte rastlanan sıvı dolu oluşumların takibi için de geçerlidir ve orada da belirleyici olan iç yapıdır. Bu benzerliğin anlatılması, kişinin süreci kavramasını kolaylaştırır. Kontroller arasında kendi kendine muayenenin sürdürülmesi ayrıca istenir. Ayda bir yapılan kısa bir elle muayene, yeni bir değişikliğin erken fark edilmesini sağlar. Muayenenin ılık bir duştan sonra yapılması, torba derisinin gevşemesi nedeniyle daha kolay olur. Testisin kendisinde sertlik hissedilmesi, randevu beklenmeden başvuru gerektirir. Torbada ağrı, kızarıklık ve ateş gelişmesi de aynı gün değerlendirme gerektirir. Kontrol aralıkları açıldıktan sonra da bu kurallar geçerliliğini korur. Kısırlık araştırması yapılan erkeklerde inceleme farklı bir çerçevede yinelenir. Bu kişilerde kesenin yanında damar genişlemesi ve kanal yapıları da ayrıntılı olarak değerlendirilir. İnceleme sonuçlarının aynı dosyada saklanması, yıllar içindeki değişimin izlenmesini sağlar. Raporların dijital bir kopya hâlinde saklanması da merkez değişikliğinde işe yarar. Eski görüntülerin bulunamadığı durumlarda değerlendirme baştan kurulur. Bu durum gereksiz tetkik tekrarına ve zaman kaybına yol açar. Kontrol sonuçlarının kişiye kısa bir özet hâlinde verilmesini tercih ederim. Bu özette kesenin boyutu, yeri ve bir sonraki kontrol tarihi yer alır.
Sperm kisti skrotal ultrasonda, testisin dışında yer alan ince duvarlı ve içi sıvı dolu bir kese olarak görülür. İçindeki sperm hücreleri nedeniyle ortaya çıkan ince yankılar, bu keseyi diğer sıvı birikimlerinden ayıran tipik bir bulgudur. Kesenin testisten ayrı durması ve testis dokusunun normal izlenmesi, tanıyı güvenle destekler. Boyut tek başına takip sıklığını belirlemez ve karar şikâyetlerle birlikte verilir. İnce bölmelerin görülmesi çoğu durumda iyi huylu bir bulgudur ve izlemle yönetilir.
1 Sperm Kisti Ultrasonu İçin Özel Hazırlık Gerekir mi?
2 Sperm Kisti Ultrasonunda Renkli Doppler Neden Eklenir?
3 Ultrason Raporunda Yankı İçeriği İfadesi Ne Anlama Gelir?
4 Sperm Kisti Ultrasonu Ağrı Verir mi?
5 Sperm Kisti Her İki Tarafta Birden Görülür mü?
6 Sperm Kisti Ultrasonu Hangi Uzman Tarafından Yapılmalıdır?
7 Sperm Kistinin Boyutu Ameliyat Kararını Tek Başına Belirler mi?
8 Vazektomi Sonrasında Sperm Kisti Daha Sık Görülür mü?
9 Sperm Kisti Ultrasonunda Testis Boyutu Neden Ölçülür?
10 Sperm Kisti Zamanla Kendiliğinden Kaybolur mu?
11 Sperm Kistinde İğneyle Sıvı Alınması Neden Önerilmez?
12 Sperm Kistinde Ultrason Dışında Görüntüleme Gerekir mi?
13 Kendi Kendine Muayenede Sperm Kisti Nasıl Fark Edilir?
Kaynakça
Bu sayfadaki bilgiler hazırlanırken yararlanılan uluslararası kaynaklar aşağıda listelenmiştir.
- Overactive Bladder medlineplus.gov
- Bladder Control Problems (Urinary Incontinence) www.niddk.nih.gov
- Urinary Retention www.niddk.nih.gov
- Urine and Urination medlineplus.gov
- Urodynamic Testing www.niddk.nih.gov
- Bladder Diseases medlineplus.gov
- Literatür taraması: “overactive bladder antimuscarinic beta3 agonist treatment” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov