Mikroskopla sperm arama işleminin masada kaç saat sürdüğünü, süreyi uzatan durumları, iki testisin birden taranmasını ve aynı gün taburculuk düzenini anlatıyorum.
Mikroskopla sperm arama işlemi çoğu erkekte bir ile iki saat arasında tamamlanır. Bu süre yalnız ameliyat masasında geçen zamanı anlatır ve hastanede geçirilen toplam zamanla karıştırılmamalıdır. Hastaneye giriş, anestezi hazırlığı, uyandırma odasındaki izlem ve taburculuk işlemleri eklendiğinde gün yarım günü bulur. Masadaki sürenin uzunluğunu belirleyen asıl etken, testis içinde sperm üreten bölgelerin ne kadar çabuk bulunduğudur. İlk alınan örneklerde canlı sperm görüldüğünde işlem beklenenden erken biter. Üretim odakları seyrek ve dağınık olduğunda ise tarama saatlerce sürer. Bu nedenle çiftlere tek bir rakam yerine bir aralık veririm.
Muayenehanede çiftlerin bana en sık sorduğu konulardan biri bu bekleme süresidir. Sorunun arkasında çoğu zaman salonda bekleyen eşin kaygısı ve işten izin alma zorunluluğu yatar. Süreyi belirleyen etkenleri önceden anlattığımda o günün gerginliği belirgin biçimde azalır. Bu yazıda testisin mikroskop altında nasıl incelendiğini, süreyi uzatan durumları, iki testisin birden taranmasının ne anlama geldiğini, laboratuvarın eş zamanlı çalışmasını ve aynı gün taburculuk düzenini anlatıyorum. İşlemin kimlere uygun olduğu, hazırlık basamakları ve sonrasındaki iyileşme konusunda ayrıntı gerektiğinde testis dokusunun büyütme altında taranarak sperm aranması konusundaki sayfa yol gösterir.
Mikroskopla Sperm Arama Sırasında Testis Nasıl İncelenir?
Mikroskopla sperm arama sırasında testis, torbada açılan küçük bir kesiden dışarı alınır ve dış zarı açılarak yüksek büyütme altında bölüm bölüm incelenir. Testisin içi, sperm üretiminin gerçekleştiği çok ince ve kıvrımlı kanalcıklardan oluşur. Bu kanalcıklar çıplak gözle bakıldığında birbirinin benzeri görünür. Mikroskop altında ise aralarındaki fark belirginleşir. Üretimin sürdüğü kanalcıklar daha kalın, daha dolgun ve mat beyaz bir görüntü verir. Üretimin durduğu kanalcıklar ise incedir ve daha saydam görünür. Cerrah bu görüntü farkını kullanarak örnek alınacak bölgeleri seçer. Seçilen kanalcıklardan alınan parçalar pirinç tanesinden küçüktür. Bu küçük örnekler, testis dokusundaki kaybı en aza indirir. Büyütme aynı zamanda testisi besleyen ince damarların ayırt edilmesini sağlar. Damarların korunması, işlemden sonra hormon üretiminin sürmesi açısından önem taşır. Mikroskopsuz yapılan girişimlerde doku daha büyük parçalar hâlinde alınır ve kayıp artar. Büyütme altında ise alınan parça miktarı belirgin biçimde azalır. Bu fark, testisin uzun dönemdeki hormon üretimi açısından önem taşır. Aynı fark, ileride ikinci bir girişim gerektiğinde de kendini gösterir. Büyütme altında çalışmanın asıl kazancı, az dokuyla çok bilgi elde edilmesidir.
Tarama rastgele değil, belirli bir düzen içinde yürütülür. Testis üst kutup, orta bölge ve alt kutup olarak ayrılır ve her alan sırayla gözden geçirilir. Bu düzen, hiçbir bölgenin atlanmamasını sağlar. Bazı erkeklerde üretim odakları testisin tek bir bölgesinde toplanmış olur. Bazılarında ise odaklar birbirinden uzak noktalara dağılmıştır. İşlem öncesinde yapılan değerlendirme, testisin içinde nasıl bir tablo beklendiği konusunda fikir verir. Meni örneğinde hiç sperm görülmemesi tek başına testiste hiç üretim olmadığı anlamına gelmez. Bu ayrımın yapılabilmesi için işlemden önce en az iki kez menide sperm bulunup bulunmadığının laboratuvarda gösterilmesi istenir. Hormon ölçümleri, genetik inceleme ve testis ultrasonu da aynı hazırlığın parçasıdır. Bütün bu bilgiler bir araya geldiğinde tarama planı önceden kurulur. Hazırlığı eksiksiz tamamlanmış bir işlemde masada geçen süre de kısalır. Eksik hazırlıkla gelen hastalarda ise işlem ertelenir. Erteleme çiftler için üzücü olur, ancak yanlış yöntemle girilen bir ameliyattan çok daha iyidir.
İnceleme sırasında dokunun nemli tutulması ayrı bir özen gerektirir. Kuruyan bir kanalcık görüntüsünü yitirir ve seçim güçleşir. Bu nedenle çalışma alanı ılık sıvıyla düzenli aralıklarla ıslatılır. Mikroskobun büyütme oranı da tarama boyunca değiştirilir. Geniş açıyla genel görünüm taranır, yüksek büyütmeyle tek tek kanalcıklar incelenir. Alınan örneklerin testisin hangi bölgesinden geldiği işlem boyunca kayda geçirilir. Bu kayıt, ileride yeniden bir girişim gerektiğinde yol gösterir. Kanama küçük noktalarda ve ince aletlerle durdurulur. Geniş yakma işlemlerinden kaçınılması, testis dokusunun korunmasını sağlar.
Mikroskopla Sperm Aramada İşlem Süresi Neye Göre Uzar?
Mikroskopla sperm aramada işlem süresi, üretim odaklarının seyrek olması, testis hacminin küçüklüğü ve önceki girişimlerden kalan yapışıklıklar nedeniyle uzar. Üretim odakları bol olduğunda cerrah ilk incelediği alanda uygun kanalcıkları bulur. Böyle bir tarama yarım saatin içinde sonuçlanır. Odaklar seyrek olduğunda ise testisin her bölgesi tek tek gözden geçirilir. Her yeni örnek laboratuvara gönderilir ve yanıt beklenir. Bekleme süreleri birbirine eklendiğinde toplam zaman belirgin biçimde büyür. Küçük hacimli testislerde çalışma alanı dar kalır. Dar alanda ilerlemek daha yavaş ve daha dikkatli bir çalışma gerektirir. Daha önce testisten doku alınmış erkeklerde yara dokusu katmanları işi güçleştirir. Bu katmanların aşılması hem zaman alır hem de ayrı bir dikkat ister. Kanamanın denetlenmesi de her aşamada süreye eklenir. Ameliyat mikroskobunun ayarlanması ve örtülerin serilmesi gibi hazırlıklar da toplam zamanın içinde yer alır. Anestezi biçiminin seçimi bile ilk yarım saati etkiler.
Sürenin uzaması tek başına kötü bir işaret değildir. Uzun tarama, ekibin vazgeçmeden çalışmayı sürdürdüğünü gösterir. Bazı erkeklerde canlı sperm ancak son alınan örneklerde bulunur. Bu nedenle süreyi baştan kesin bir rakamla söylemek doğru olmaz. Çiftlere bir ile iki saatlik bir aralık verir, gerektiğinde bu aralığın aşılabileceğini önceden anlatırım. İşlemden önce meni kanallarında tıkanıklık düşünülen erkeklerde yaklaşım değişir. Bu grupta üretim normal sürdüğü için sperm çoğu zaman daha basit bir girişimle elde edilir. Böyle durumlarda testisten ince bir iğneyle örnek alınması gündeme gelir. Bu girişim dakikalarla ölçülen bir süre gerektirir. Mikroskopla yürütülen tarama ise ayrı bir hazırlık ve ayrı bir ekip düzeni ister. Yöntem seçimi doğru yapıldığında gereksiz uzayan ameliyatlardan kaçınılır. Hangi yolun seçileceğine, meni incelemesi ile hormon ve genetik sonuçlarını birlikte değerlendirerek karar veririm. Karar aşamasında çiftin daha önce yaşadığı denemeler de belirleyici olur. Önceki girişimde hangi yöntemin kullanıldığı ve kaç örnek alındığı ayrıca sorulur. Eldeki belgeler eksik olduğunda hazırlık süresi uzar. Bu nedenle hastalardan eski ameliyat notlarını ve patoloji raporlarını getirmelerini isterim.
Süreyi etkileyen bir başka etken, hastanın ameliyat masasındaki konumudur. Torbanın rahat ulaşılabilir bir yükseklikte tutulması cerrahın elini serbest bırakır. Mikroskobun hastaya göre ayarlanması birkaç dakika alır. Bu hazırlık iyi yapıldığında sonraki saatlerde zaman kazanılır. Ekibin birbirine alışkın olması da süreyi kısaltır. Aletlerin önceden hazırlanmış olması bekleme aralıklarını ortadan kaldırır. Ameliyathanede sessiz bir ortamın korunması dikkatin dağılmasını önler. Uzun süren taramalarda cerrahın kısa aralar vermesi el titremesini azaltır. Bütün bu ayrıntılar toplam süreye doğrudan yansır.
Mikroskopla Sperm Aramada İki Testise de Bakılır mı?
Mikroskopla sperm aramada iki testise de bakılması, ilk testiste canlı sperm bulunamadığı durumlarda gündeme gelir. İşleme genellikle hacmi daha büyük ya da görüntülemede daha sağlıklı görünen testisten başlanır. Bu testiste yeterli sperm elde edildiğinde karşı taraf hiç açılmaz. Tek taraflı bir işlem hem daha kısa sürer hem de doku kaybını sınırlar. İlk testiste sonuç alınamadığında karşı testis aynı seansta açılır. İki tarafın birden taranması işlem süresini yaklaşık iki katına çıkarır. Bu olasılık ameliyattan önce çiftle konuşulur ve onam belgesinde açıkça yer alır. İki testisin de taranması kararını masada, laboratuvardan gelen yanıta göre veririm. Bazı erkeklerde iki testis arasında üretim açısından belirgin fark bulunur. Küçük ve yumuşak görünen bir testiste bile üretim odakları saptanabilir. Bu nedenle tek testisin sonucuna bakarak karşı tarafı baştan dışlamam. Görüntülemede damar genişlemesi saptanan taraf da ayrıca değerlendirilir. Hangi taraftan başlanacağını ameliyat öncesi muayene ve ultrason bulguları belirler.
İki taraflı tarama sonrasında şişlik ve ağrı bir miktar daha belirgin olur. İyileşme yine de birkaç gün içinde gözle görülür biçimde ilerler. Torbayı destekleyen dar bir iç çamaşırı bu dönemde rahatlık sağlar. Soğuk uygulama ilk iki gün boyunca şişliği azaltır. İki testisten de doku alınması hormon üretimini bir süre etkiler. Bu etki çoğu erkekte geçicidir ve aylar içinde geri döner. Yine de işlemden birkaç ay sonra hormon düzeyinin ölçülmesini isterim. Ölçüm, testisin kendi üretimine dönüp dönmediğini gösterir. Elde edilen spermlerin genetik bütünlüğü ayrı bir konudur ve gerektiğinde sperm hücrelerindeki genetik kırıkların ölçülmesi gündeme gelir. Bu inceleme testisten elde edilen spermlerde her zaman uygulanmaz. Kararı, tüp bebek ekibiyle birlikte ve çiftin geçmiş denemelerine bakarak veririm. İki taraflı işlem sonrasında kontrol muayenesini biraz daha erken planlarım. Muayenede kesi yerleri, torbadaki şişlik ve testis kıvamı değerlendirilir. Şişliğin beklenenden yavaş gerilediği erkeklerde kontrol aralığı sıklaştırılır. Torbanın günlük ölçümle izlenmesi gerekmez, ancak hızlı büyüme hemen bildirilmelidir.
İki testisin birden taranması kararı her zaman aynı seansta verilmez. Bazı çiftlerde ilk testisin sonucu görüldükten sonra ara verilmesi tercih edilir. Böyle bir ara, hormon dengesinin korunması açısından yararlı olur. Ancak ikinci bir ameliyat yeni bir anestezi ve yeni bir bekleyiş anlamına gelir. Kadın eşin tedavi takvimi sıkışık olduğunda ara verme seçeneği ortadan kalkar. Bu nedenle kararı çiftle ameliyattan önce ayrıntılı biçimde konuşurum. Onam belgesinde iki taraflı işleme izin verilip verilmediği açıkça yazılır. Yazılı izin bulunmadığında karşı testise dokunulmaz. Bu kural hem hastanın iradesini hem de ekibin çalışma düzenini korur.
Mikroskopla Sperm Arama Sırasında Laboratuvar Eş Zamanlı Çalışır mı?
Mikroskopla sperm arama sırasında laboratuvar eş zamanlı çalışır ve alınan her doku örneği ameliyat sürerken incelenir. Embriyoloji ekibi ameliyathanenin hemen yanındaki bir odada hazır bekler. Cerrahın aldığı parça birkaç dakika içinde bu odaya ulaştırılır. Doku özel sıvılar içinde çok ince parçalara ayrılır. Ardından mikroskop altında canlı sperm aranır. Sonuç doğrudan ameliyat masasına bildirilir. Olumlu yanıt geldiğinde aynı bölgeden birkaç örnek daha alınır. Olumsuz yanıt geldiğinde ise tarama başka bir bölgeye kaydırılır. Bu alışveriş, işlem boyunca defalarca tekrarlanır. Eş zamanlı çalışma olmadan hangi bölgenin verimli olduğu anlaşılamaz. Bu nedenle işlemi yalnız embriyoloji ekibinin hazır bulunduğu merkezlerde planlarım. Ekibin ameliyat gününden önce bilgilendirilmesi de aynı ölçüde önemlidir. Bilgilendirme, sperm bulunduğunda izlenecek yolun önceden belirlenmesini sağlar.
Laboratuvarın hızı toplam süreyi doğrudan etkiler. Her örneğin incelenmesi belirli bir zaman gerektirir. Aynı anda birden fazla örnek geldiğinde sıra beklenir. Deneyimli bir ekip bu bekleyişi kısa tutar. Bulunan spermlerin sayısı da masadaki kararı belirler. Tüp bebek için yeterli sayıya ulaşıldığında tarama sonlandırılır. Sayı sınırda kaldığında ek örnekler alınır. Bazı çiftlerde bulunan spermler aynı gün mikroenjeksiyonda kullanılır. Bazı çiftlerde ise spermler dondurularak sonraki denemeye saklanır. Hangi yolun seçileceği, kadın eşin tedavi takvimine göre önceden kararlaştırılır. Bu planlama ameliyat gününden haftalar önce yapılır. Takvimlerin uyuşmadığı durumlarda ameliyat tarihi kaydırılır. Tarih değişikliği çiftler için can sıkıcı görünse de sonucun boşa gitmesini önler.
Laboratuvarın ameliyathaneye yakın olması pratik bir zorunluluktur. Uzun taşıma süreleri dokunun canlılığını azaltır. Bu nedenle örnekler kapalı ve sıcaklığı korunan kaplarda iletilir. Ekip arasındaki iletişim kısa ve net cümlelerle yürütülür. Her örneğe bir numara verilir ve hangi bölgeden alındığı yazılır. Numaralandırma, sonradan yapılan değerlendirmeyi kolaylaştırır. Bulunan spermlerin sayısı ve hareketi ayrı ayrı kaydedilir. Kayıtlar tüp bebek ekibine yazılı olarak devredilir. Bu devir sırasında saklama koşulları da belgelenir. Belgelerin bir kopyası çifte de verilir. Böylece sonraki denemelerde elde bütün bilgiler hazır bulunur.
Mikroskopla Sperm Arama Aynı Gün Taburculukla Sonuçlanır mı?
Mikroskopla sperm arama aynı gün taburculukla sonuçlanır ve erkeklerin büyük bölümü birkaç saatlik izlemin ardından evine döner. Anestezi etkisinin geçmesi uyandırma odasında beklenir. Bu sürede tansiyon, nabız ve torbadaki şişlik izlenir. İdrarını rahat yapan ve ayağa kalkabilen hasta taburcu edilir. Evde ilk iki gün boyunca dinlenme önerilir. Soğuk uygulama, dar iç çamaşırı ve basit ağrı kesiciler bu dönemde çoğu erkekte yeterli olur. Kesi yeri eriyen dikişlerle kapatıldığı için dikiş aldırma gerekmez. Duş alma zamanı taburculuk sırasında yazılı olarak bildirilir. Masa başında çalışanlar çoğu zaman birkaç gün içinde işine döner. Ağır yük kaldırma ve koşu birkaç hafta ertelenir. Cinsel ilişkiye dönüş, torbadaki ağrı ve şişlik azaldıktan sonra planlanır. Bisiklet ve motosiklet kullanımı da aynı süre boyunca ertelenir. Bu kısıtlamaların tümü yazılı bir liste hâlinde hastaya verilir.
Gece hastanede kalmak yalnız belirli durumlarda gerekir. Uzun süren ve iki tarafın birden tarandığı işlemlerden sonra izlem uzatılır. Kan sulandırıcı kullanan erkeklerde de gözlem süresi artar. Anestezi sonrası bulantısı geçmeyen hastalar bir süre daha izlenir. Torbada hızla büyüyen bir şişlik görüldüğünde taburculuk ertelenir. Evde ateş, artan ağrı ya da torbada belirgin büyüme ortaya çıktığında aynı gün başvurulmalıdır. Sperm bulunup bulunmadığı bilgisi hastaya uyandıktan sonra verilir. Bu konuşmayı sakin bir ortamda ve eşin yanında yapmayı tercih ederim. Patoloji için ayrılan küçük doku örneğinin sonucu ise birkaç hafta içinde eklenir. Patoloji raporu, testisteki üretimin hangi aşamada durduğunu gösterir. Bu bilgi ileride yeniden deneme düşünüldüğünde yol gösterir. Sonuç olumsuz geldiğinde bile ikinci bir plan aynı görüşmede konuşulur. Böylece çiftler hastaneden belirsizlikle ayrılmaz.
Taburculuk sırasında hastaya verilen yazılı bilgi, evdeki günleri kolaylaştırır. Bu yazıda ağrı kesicinin saati, soğuk uygulamanın süresi ve kontrol randevusu yer alır. İlaç kullanımıyla ilgili sorular telefonla da yanıtlanır. Kesi yerinin ıslanmaması gereken süre ayrıca belirtilir. İlk kontrolde dikiş yerleri ve torbadaki şişlik değerlendirilir. Gerektiğinde ultrasonla torba içindeki sıvı ölçülür. Çalışma hayatına dönüş tarihi bu muayenede kesinleşir. Ağır iş yapan erkeklerde bu süre birkaç gün daha uzatılır. Spor yapan erkeklerde antrenman düzeni kademeli olarak kurulur. Su sporlarına dönüş, kesi tamamen kapanana kadar ertelenir. Uzun süren araç yolculukları da ilk haftada sınırlandırılır.
Mikroskopla sperm arama işlemi masada çoğu zaman bir ile iki saat arasında tamamlanır, hastanede geçen toplam zaman ise yarım günü bulur. Süreyi uzatan asıl etken, üretim odaklarının seyrekliği ve taranması gereken alanın genişliğidir. İki testisin birden açılması yalnız gerektiğinde tercih edilir ve bu karar ameliyat sırasında verilir. Laboratuvarın eş zamanlı çalışması hem süreyi hem de sonucun güvenilirliğini doğrudan belirler. İşlem sonrası izlem birkaç saatle sınırlı kalır ve erkeklerin büyük bölümü aynı gün evine döner.
1 Mikroskopla Sperm Arama Öncesinde Kaç Sperm Testi İstenir?
2 Mikroskopla Sperm Arama Hangi Anestezi ile Yapılır?
3 Mikroskopla Sperm Aramada Torbada Kaç Kesi Yapılır?
4 Mikroskopla Sperm Aramanın Sonucu Ameliyat Biterken mi Belli Olur?
5 Mikroskopla Sperm Arama Sonrası Torbada Morarma Ne Kadar Sürer?
6 Mikroskopla Sperm Arama İkinci Kez Yapılabilir mi?
7 Mikroskopla Sperm Aramadan Önce Cinsel Perhiz Gerekir mi?
8 Mikroskopla Sperm Arama Testosteron Düzeyini Düşürür mü?
9 Mikroskopla Sperm Aramada Bulunan Spermler Dondurulabilir mi?
10 Mikroskopla Sperm Arama Sonrası Ne Zaman Araba Kullanılabilir?
11 Mikroskopla Sperm Arama Sırasında Alınan Doku Patolojiye Gönderilir mi?
12 Mikroskopla Sperm Arama Günü Eşin Hastanede Bulunması Gerekir mi?
13 Mikroskopla Sperm Arama Sonrası Torbada Sertlik Hissedilmesi Beklenir mi?
Kaynakça
Bu sayfadaki bilgiler hazırlanırken yararlanılan uluslararası kaynaklar aşağıda listelenmiştir.
- Male Infertility medlineplus.gov
- The Urinary Tract & How It Works www.niddk.nih.gov
- Sexual Problems in Men medlineplus.gov
- Literatür taraması: “varicocele repair semen parameters meta analysis” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Literatür taraması: “non obstructive azoospermia microdissection testicular sperm extraction” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Literatür taraması: “male hypogonadism testosterone therapy guideline” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Literatür taraması: “semen analysis reference values” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov