Prostat iltihabında idrar tahlilinin temiz çıkmasının ne anlama geldiğini, hangi örneklerin incelendiğini ve bakteri üremeyen tipte tedavinin nasıl planlandığını anlatıyorum.
Prostat iltihabında idrar tahlilinin temiz çıkması, hastalığın bulunmadığı anlamına gelmez ve şikâyetlerin bir açıklaması olmadığını da göstermez. Prostat iltihabı tek bir hastalık değildir ve türlerinin büyük bölümünde idrarda bakteri üremez. Şikâyetlerin en sık nedeni olan biçimde yapılan incelemelerde bakteri hiç saptanmaz. Bu türde ağrı, leğen tabanı kaslarındaki gerginlik ve sinir duyarlılığındaki artışla ilişkilendirilir. Temiz bir tahlil bu nedenle tanıyı dışlamaz, yalnız tabloyu daraltır. Sonucun doğru yorumlanması için örneğin nasıl ve ne zaman alındığı da bilinmelidir. Yakın zamanda antibiyotik kullanan bir kişide tahlilin temiz çıkması beklenen bir durumdur.
Muayenehanemde en çok tartıştığım konulardan biri, temiz çıkan bir tahlilin hastada yarattığı şaşkınlıktır. Şikâyetleri aylardır süren bir kişi, sonucu görünce sorununun ciddiye alınmadığını düşünebilir. Oysa bakteri bulunmaması, şikâyetlerin gerçek olmadığı anlamına gelmez. Bu noktada yapılması gereken, incelemeyi prostata yönelik örneklerle genişletmektir. Bu yazıda hangi örneklerin incelendiğini, idrar tahlilinin neden her zaman bozuk çıkmadığını ve tedavinin nasıl planlandığını anlatıyorum. Hastalığın türlerini, belirtilerini ve genel tedavi çerçevesini merak eden okuyucuya prostat bezinde gelişen iltihabın türleri ve tedavisi konusundaki sayfa yol gösterir.
Prostat İltihabında Hangi Örnekler İncelenir?
Prostat iltihabında incelenen örnekler idrar, prostat salgısı, meni ve gerektiğinde kandan oluşur. İdrar incelemesi her hastada ilk basamağı oluşturur. Bu amaçla istediğim idrarda beyaz küre ve bakteri arayan ilk tahlil hızlı ve yol gösterici bilgi sağlar. İdrar kültürü ise varsa üreyen bakteriyi ve etkili antibiyotikleri belirler. Ani başlayan ve ateşle seyreden tabloda kan sayımı ve iltihap göstergeleri de istenir. Genel durumu bozuk olan kişilerde kan kültürü eklenir. Uzun süreli şikâyeti olan kişilerde ise inceleme prostata yönelik örneklerle genişletilir. Bu amaçla prostat masajı öncesinde ve sonrasında alınan idrar örnekleri karşılaştırılır. Masajdan sonra alınan örnekte iltihap hücrelerinin ya da bakterinin artması, kaynağın prostat olduğunu gösterir. Prostat salgısının doğrudan mikroskop altında incelenmesi de aynı bilgiyi destekler. Salgıda görülen iltihap hücrelerinin sayısı, bezdeki sürecin canlı olup olmadığını gösterir. Bu inceleme birkaç dakika sürer ve sonucu aynı gün değerlendirilebilir.
Örneklerin alınma sırası sonucun doğruluğunu doğrudan etkiler. İlk olarak idrarın başlangıç bölümü ayrı bir kaba alınır ve bu örnek idrar kanalını yansıtır. Ardından orta akım idrar örneği alınır ve bu örnek mesaneyi temsil eder. Prostat masajı yapıldıktan sonra alınan idrar ise prostat bölgesini yansıtır. Üç örneğin karşılaştırılması, iltihabın hangi bölümden kaynaklandığını ortaya koyar. Ateşli ve ani başlayan tabloda prostata masaj kesinlikle yapılmaz. Bu dönemde masaj, bakterilerin kana karışmasına yol açabilir. Muayene bu hastalarda çok nazik biçimde yürütülür. Örneklerin bekletilmeden laboratuvara ulaştırılması da sonucun güvenilirliği açısından gereklidir. Bekleyen örneklerde üreme sonuçları yanıltıcı çıkabilir. Örnekler alınmadan önce hastaya sürecin adımlarını tek tek anlatırım. Ne olacağını bilen kişilerde muayene çok daha rahat tamamlanır.
İnceleme kapsamı hastanın şikâyetlerine göre genişletilebilir. Genç ve cinsel yönden etkin erkeklerde cinsel yolla bulaşan mikroorganizmalara yönelik özel testler istenir. Bu mikroorganizmalar alışılmış kültür yöntemleriyle çoğu zaman üretilemez. İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı ultrasonla ölçülür. İdrar akım testi, mesane çıkışındaki bir tıkanıklığın varlığını değerlendirir. Prostat içinde irin toplanmasından şüphelenilen kişilerde görüntüleme yapılır. Kanda PSA değeri iltihap döneminde yükseldiği için ölçüm tedavi sonrasına bırakılır. Şikâyetleri inatçı olan kişilerde idrar yolunun kamera ile incelenmesi gündeme gelebilir. Leğen tabanı kaslarının gerginliği muayenede ayrıca değerlendirilir. Bütün bu basamaklar birlikte ele alındığında hastalığın türü büyük ölçüde belirlenir. Türün belirlenmesi, tedavinin antibiyotikli ya da antibiyotiksiz bir yolda yürütülmesini sağlar. Bu ayrımın yapılmaması, aylarca süren sonuçsuz tedavilerin başlıca nedenini oluşturur.
Prostat İltihabında İdrar Tahlili Neden Her Zaman Bozuk Çıkmaz?
Prostat iltihabında idrar tahlili her zaman bozuk çıkmaz, çünkü iltihap çoğu kişide prostat dokusuyla sınırlı kalır ve idrara yansımaz. Prostat, çok sayıda küçük kanalla idrar kanalına açılan bir bezdir. İltihap bu kanalların derinliğinde sürerken mesaneden gelen idrar temiz kalabilir. Orta akım olarak alınan örnek mesaneyi yansıttığı için prostattaki durumu göstermez. Bu nedenle prostata yönelik örnek alınmadan verilen bir temiz sonuç eksik bilgi taşır. Şikâyetlerin en sık nedeni olan biçimde ise ortada bakteri bulunmaz. Bu türde şikâyetler kas gerginliği, sinir duyarlılığı ve iltihabi tepkiyle açıklanır. İdrarda iltihap hücresi görülse bile üreme saptanmayabilir. Üremenin olmaması, tedavinin antibiyotik dışı bir yönde planlanmasını gerektirir. Sonucun bu çerçevede yorumlanması gereksiz ilaç kullanımını önler. Hastaya bu ayrımı anlatmak, tedaviye olan güveni de doğrudan artırır. Bakteri bulunmamasının iyi bir haber olduğunu ayrıca vurgularım.
Tahlilin temiz çıkmasının teknik nedenleri de bulunur. Yakın zamanda kullanılan bir antibiyotik üremeyi baskılar ve sonucu değiştirir. Örnek vermeden kısa süre önce çok miktarda su içilmesi idrarı aşırı seyreltir. Seyrelen idrarda bakteri ve hücre sayısı eşiğin altında kalabilir. Örneğin uygun biçimde alınmaması da sonucu doğrudan etkiler. İlk idrarın atılmadan verilmesi, kanaldaki hücrelerin örneğe karışmasına yol açar. Örneğin uzun süre bekletilmesi üremeyi hem yanlış artırır hem de azaltabilir. Cinsel yolla bulaşan bazı mikroorganizmalar alışılmış kültürde hiç üremez. Bu mikroorganizmalar için ayrı yöntemlerle çalışılması gerekir. Bu nedenle temiz bir sonuç aldığımda örneğin nasıl verildiğini mutlaka sorarım. Gerekli gördüğümde incelemeyi uygun koşullarda yeniden yaptırırım. Tekrarlanan incelemenin sonucu, tedavi kararını çoğu zaman tümüyle değiştirir.
Şikâyetlerin sürmesi durumunda değerlendirme farklı başlıklara açılır. İdrar yolu darlığı, mesane taşı ve prostat büyümesi benzer şikâyetlere yol açabilir. Aşırı aktif mesane, sık idrara çıkma ve sıkışma yakınmalarını tek başına açıklayabilir. Gece boyunca tekrarlayan uyanmalar ayrı bir başlık olarak ele alınır. Bu yakınmayı geceleri idrar için sık sık uyanma yakınması çerçevesinde değerlendiririm. Ağrılı mesane tablosu da uzun süren leğen ağrısının nedenleri arasında yer alır. Bağırsak kaynaklı sorunlar ve kabızlık şikâyetleri ağırlaştırabilir. Kalça ve bel bölgesindeki kas iskelet sorunları benzer ağrıya yol açabilir. Sinir sıkışmalarının ayırt edilmesi için gerektiğinde ilgili uzmanlardan görüş alınır. Bu geniş bakış, temiz tahlil sonrasında sürecin tıkanmasını önler. Şikâyetlerin ne zaman başladığı ve hangi durumlarda arttığı bu araştırmada yol gösterir. Uzun süre oturarak çalışan kişilerde tablonun mesleki bir boyutu da bulunabilir.
Prostat İltihabında Meni Kültürü Ne Zaman İstenir?
Prostat iltihabında meni kültürü, şikâyetleri uzun süredir devam eden ve idrar incelemeleriyle sonuca ulaşılamayan kişilerde istenir. Meni, prostat salgısının önemli bir bölümünü içerdiği için bez hakkında bilgi taşır. Bu nedenle meni örneğinin laboratuvarda ekilerek incelenmesi tanıya katkı sağlayabilir. İnceleme özellikle çocuk isteği bulunan ve kısırlık araştırması yapılan erkeklerde gündeme gelir. Menide kan görülmesi de kültür istenmesini gerektiren bir başka durumdur. Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu geçiren erkeklerde kaynağın araştırılmasında yol gösterir. Boşalma sırasında ya da sonrasında ağrı tarif eden kişilerde de değerlendirmeye eklenir. Ateşli ve ani başlayan tabloda ise bu inceleme yapılmaz. Bu dönemde öncelik, kan ve idrar örnekleriyle hızlı tanı konulmasıdır. Meni kültürü, tedavi tamamlandıktan sonraki dönemde daha anlamlı bilgi verir. İncelemenin sonucu birkaç gün içinde çıkar ve idrar kültürüyle birlikte yorumlanır. Sonuç raporunda üreyen bakteri ve etkili antibiyotikler ayrı ayrı belirtilir.
Örneğin alınma biçimi sonucun güvenilirliğini belirler. Örnek vermeden önce birkaç günlük cinsel perhiz istenir. Eller ve penis başı sabunlu suyla yıkanır ve iyice kurulanır. İdrar yapılarak kanalın temizlenmesi, dış bulaşın azalmasını sağlar. Örnek steril bir kaba alınır ve bekletilmeden laboratuvara ulaştırılır. Kayganlaştırıcı ürünlerin kullanılması sonucu bozabilir. Örneğin evde alınması durumunda taşıma süresi kısa tutulmalıdır. Bu kurallara uyulmadığında deri kaynaklı bakteriler sonuca karışır. Karışan bakteriler gerçek bir enfeksiyon gibi yorumlanabilir. Bu nedenle sonucu her zaman idrar örnekleriyle birlikte değerlendiririm. Örnek verme koşullarının uygun olmadığı durumlarda incelemeyi tekrarlatırım. Tek bir sonuca dayanarak uzun süreli tedavi başlatmayı doğru bulmam.
Meni kültürünün yorumlanması dikkat gerektirir. Meni, geçtiği kanal nedeniyle tümüyle steril bir örnek değildir. Düşük sayıda üreyen deri bakterileri çoğu zaman anlamlı kabul edilmez. Aynı bakterinin prostat masajı sonrası idrarda da üremesi sonucu güçlendirir. Menide iltihap hücrelerinin artması, üreme olmasa bile iltihabi bir sürece işaret eder. Bu bulgu kısırlık araştırmasında ayrıca önem taşır. Sperm hareketinde azalma saptanan erkeklerde iltihabi süreç sorgulanır. Kültürde üreme saptanan kişilerde tedavi süresi uzun tutulur. Tedavi sonrasında incelemenin tekrarlanması sonucu doğrular. Üremenin sürmesi, prostat içindeki taşların odak oluşturduğunu düşündürebilir. Bu küçük taşlar bakterileri barındırarak tedavinin etkisini azaltabilir. Böyle kişilerde tedavi süresi uzatılır ve izlem daha sık aralıklarla sürdürülür.
Prostat İltihabında Tahliller Temizken Antibiyotik Verilir mi?
Prostat iltihabında tahliller temizken antibiyotik verilmesi çoğu kişide doğru bir yaklaşım değildir. Bakteri üremeyen tipte antibiyotiğin kalıcı bir katkı sağlamadığı bilinmektedir. Gereksiz kullanım, bağırsak florasını bozar ve direnç gelişimini hızlandırır. Uzun süreli kullanımda ishal ve mantar enfeksiyonu gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Buna karşılık bazı durumlarda kısa süreli bir deneme yapılabilir. Şikâyetleri yeni başlayan ve daha önce hiç tedavi almamış kişiler bu gruba girer. Örnek alma koşullarının uygun olmadığı ve sonucun güvenilir bulunmadığı durumlarda da deneme düşünülebilir. Yakın zamanda antibiyotik kullanmış olmak, temiz sonucu açıklayan bir başka durumdur. Bu kişilerde inceleme belirli bir süre sonra yeniden yapılır. Denemenin sınırlı bir süreyle yapılması ve yanıtın değerlendirilmesi gerekir. Seçilecek ilacın prostat dokusuna geçebilen bir ilaç olması da ayrıca önem taşır. Bu özelliği taşımayan ilaçlarla yürütülen tedaviler çoğu zaman sonuçsuz kalır.
Antibiyotik denemesinin yanıtı, tanıya da katkı sağlar. Şikâyetlerde belirgin düzelme görülen kişilerde bakteriyel bir süreç düşünülür ve tedavi uygun süreye tamamlanır. Hiçbir değişiklik görülmeyen kişilerde ilacın sürdürülmesi anlamlı olmaz. Bu noktada tedavi yönünün değiştirilmesi gerekir. Aynı ilacın aylarca tekrarlanması, hastaların sıklıkla yaşadığı bir kısır döngü oluşturur. Bu döngü hem şikâyetleri uzatır hem de kişinin umudunu azaltır. Farklı hekimlere başvuran kişilerde aynı tedavinin tekrar tekrar başlanması da sık görülür. Önceki tedavilerin ve sonuçlarının yazılı olarak getirilmesi bu tekrarı önler. Bu nedenle deneme süresini baştan açıkça konuşurum. Süre sonunda yanıt alınmazsa planı birlikte gözden geçiririz. Cinsel yolla bulaşan mikroorganizmalardan şüphelenilen kişilerde tedavi ayrı bir çerçevede düzenlenir. Bu durumda eşin de değerlendirilmesi gerekir. Tedavinin iki tarafta birlikte yürütülmesi, şikâyetlerin yeniden başlamasını önler.
Ateşli ve ani başlayan tabloda ise yaklaşım tümüyle farklıdır. Bu hastalarda kültür sonucu beklenmeden tedaviye başlanır. Gecikme, bakterilerin kana karışmasına ve ağır bir tabloya yol açabilir. Tedavi, kültür sonucu geldiğinde uygun biçimde düzenlenir. Genel durumu bozuk olan kişilerde tedavi hastanede damar yoluyla yürütülür. Şikâyetler geçse bile tedavinin önerilen süre boyunca sürdürülmesi gerekir. Erken bırakılan tedavi, tablonun uzun süreli bir biçime dönüşmesine neden olabilir. İltihabın komşu yapılara yayılması da bu dönemde görülebilen bir durumdur. Prostat içinde irin toplandığında ek bir girişim gerekebilir. Bu durumdan şüphelenildiğinde görüntüleme gecikmeden yapılır. Bu nedenle ateşli tabloda temiz bir idrar tahlili beklemeyi haklı çıkarmaz. Tablonun ağırlığı, tahlil sonucundan çok kişinin genel durumuna bakılarak değerlendirilir. Titreme, çarpıntı ve belirgin halsizlik gecikmeye yer bırakmayan uyarılardır.
Prostat İltihabının Bakteri Üremeyen Tipinde Tedavi Nasıl Planlanır?
Prostat iltihabının bakteri üremeyen tipinde tedavi, şikâyetlerin farklı bileşenlerine ayrı ayrı yönelen çok yönlü bir planla yürütülür. Tek bir ilaçla sonuç alınması bu türde çoğu zaman mümkün olmaz. Planın ilk basamağında ağrının denetimi yer alır. Ağrı kesiciler kısa süreli olarak ve belirli aralıklarla kullanılır. İkinci basamakta idrar akımını kolaylaştıran ilaçlar bulunur. Bu ilaçlar mesane çıkışındaki ve prostattaki kas gerginliğini azaltır. Üçüncü basamakta leğen tabanı kaslarına yönelik fizyoterapi yer alır. Gergin kasların gevşetilmesi, ağrının önemli bir bölümünü azaltır. Nefes ve gevşeme çalışmaları bu programın bir parçası olarak uygulanır. Uygulamaların birkaç hafta sürdürülmesi gerektiğini baştan anlatırım. Hastaların bir bölümü ilk günlerde sonuç alamayınca programı yarıda bırakır. Sürecin nasıl ilerleyeceğini bilen kişilerde ise uyum belirgin biçimde artar.
Günlük yaşam düzenindeki değişiklikler tedavinin ayrılmaz parçasıdır. Uzun süre hareketsiz oturmak şikâyetleri doğrudan artırır. Masa başında çalışan kişilerde saat başı kısa molalar verilmesi yararlı olur. Bisiklet kullanımının azaltılması ya da sele biçiminin değiştirilmesi de katkı sağlar. Sıcak oturma banyoları kas gerginliğini gevşeterek rahatlama sağlar. Kabızlığın giderilmesi leğen tabanı üzerindeki yükü azaltır. Lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı bu amaca hizmet eder. Kahve, alkol ve baharatlı yiyeceklerin azaltılması idrar şikâyetlerini hafifletir. Düzenli yürüyüş hem kas gerginliğini hem de ruh hâlini olumlu yönde etkiler. Uyku düzeninin sağlanması ağrı eşiğini yükseltir. Akşam saatlerinde alınan sıvının düzenlenmesi gece uyanmalarını azaltır. Bu küçük değişikliklerin birlikte uygulanması, tek tek uygulanmalarından daha fazla katkı sağlar.
Şikâyetlerin ruhsal boyutu da planın içinde yer alır. Uzun süren ağrı kaygıyı artırır ve kaygı ağrıyı daha da belirgin hâle getirir. Bu döngünün kırılması tedavinin önemli bir hedefini oluşturur. Gerekli görülen kişilerde psikolojik destek plana eklenir. Hastalığın kansere dönüşmediğini ve bulaşıcı olmadığını açıkça anlatmak da kaygıyı azaltır. Şikâyetlerin dalgalı seyredeceğini önceden bilmek beklentileri gerçekçi kılar. İyileşmenin birkaç ay sürebileceğini baştan konuşurum. Kontrol görüşmelerinde şikâyet puanının yeniden ölçülmesi ilerlemeyi görünür kılar. Yanıt alınamayan kişilerde tanı baştan gözden geçirilir. Bu aşamada görüntüleme ve ileri incelemeler yeniden değerlendirmeye alınır. Gerektiğinde ağrı konusunda çalışan diğer uzmanlarla ortak bir plan kurulur. Bu yaklaşımla hastaların büyük bölümünde şikâyetlerde belirgin bir azalma sağlanır. Tedavinin hangi bileşeninin işe yaradığını anlamak için değişiklikleri sırayla eklerim. Böylece uzun dönemde sürdürülecek plan da kişiye göre sadeleşir. Şikâyetleri gerileyen kişilerde kazanılan alışkanlıkların korunması gerekir. Eski düzene dönüldüğünde yakınmaların yeniden belirginleşmesi sık görülen bir durumdur.
Prostat iltihabında temiz çıkan bir idrar tahlili hastalığı dışlamaz ve şikâyetleri açıklamasız bırakmaz. Bezin derinliğinde süren bir iltihap mesaneden alınan örneğe yansımayabilir. Şikâyetlerin en sık nedeni olan biçimde ise zaten bakteri üremesi beklenmez. Bu nedenle inceleme prostata yönelik örneklerle genişletilir ve gerektiğinde meni kültürü eklenir. Bakteri üremeyen tipte tedavi, ağrı denetimi, kas gevşetme çalışmaları ve yaşam düzeni değişiklikleriyle birlikte yürütülür.
1 Prostat İltihabı Olan Erkeğin Eşi de Değerlendirilmeli midir?
2 Prostat Masajı Sonrası Alınan İdrar Ne Gösterir?
3 İdrar Örneği Verirken Nelere Dikkat Edilmelidir?
4 Prostat İltihabı Şikâyetleri Neden Dalgalı Seyreder?
5 Prostat İltihabında Boşalma Sıklığı Şikâyetleri Etkiler mi?
6 Prostat İltihabı Sperm Değerlerini Bozar mı?
7 Prostat İltihabında PSA Değeri Ne Zaman Ölçülür?
8 Prostat İltihabında Sıcak Uygulama Nasıl Yapılmalıdır?
9 Leğen Tabanı Fizyoterapisi Prostat İltihabında Ne İşe Yarar?
10 Prostat İltihabı Tedaviden Sonra Yeniden Alevlenir mi?
11 Prostat İltihabında Bisiklet Kullanılabilir mi?
12 Prostat İltihabı Prostat Büyümesiyle Karıştırılır mı?
13 Şikâyetler Geçtikten Sonra Kontrol Gerekir mi?
Kaynakça
Bu sayfadaki bilgiler hazırlanırken yararlanılan uluslararası kaynaklar aşağıda listelenmiştir.
- Prostatitis: Inflammation of the Prostate www.niddk.nih.gov
- Prostate Problems www.niddk.nih.gov
- Prostate Diseases medlineplus.gov
- Urinary Tract Infections medlineplus.gov
- Bladder Infection (Urinary Tract Infection—UTI) in Adults www.niddk.nih.gov
- Literatür taraması: “chronic prostatitis chronic pelvic pain syndrome management” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Literatür taraması: “acute bacterial prostatitis treatment” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov