Ağrısız Kanlı İdrar Böbrek Kanserinde de Görülür mü?

Ağrısız kanlı idrarın böbrek kanserinde de görülüp görülmediğini, ilk sırada yapılan tetkikleri ve kanama kendiliğinden kesildiğinde izlenen yolu anlatıyorum.

Ağrısız kanlı idrar böbrek kanserinde de görülür, ancak bu bulgunun en sık kaynağı böbrek değil mesane kanseri olarak karşımıza çıkar. Böbrek kaynaklı tümörler kanamaya yol açacak düzeye çoğu zaman daha geç ulaşır. Bu nedenle ağrısız kanama ile başvuran bir kişide değerlendirme yalnız mesaneyle sınırlı kalmaz. İnceleme, böbreklerden idrar kanalına ve mesaneye kadar tüm idrar yollarını kapsar. Kanamanın ağrısız olması, tabloyu daha ciddiye almamı gerektiren bir özelliktir. Taş ve enfeksiyon gibi iyi huylu nedenler çoğunlukla ağrı, yanma ya da ateşle birlikte seyreder.

Bu bulgunun en tehlikeli tarafı, kanamanın kendiliğinden kesilmesidir. Kanama bir kez görülür, birkaç gün sonra kaybolur ve kişi sorunun geçtiğini düşünür. Oysa kanamanın durması tümörün kaybolduğu anlamına gelmez ve büyüme sessizce sürer. Aylar sonra yinelenen kanamada ise tablo çoğu zaman ilerlemiş olur. Bu yazıda ilk sırada yapılan tetkikleri, mesane dışındaki nedenleri, mesanenin kamerayla incelenmesinin neden ertelenmediğini, kanama kesildiğinde takibin bitip bitmediğini ve sigara öyküsünün neden sorulduğunu anlatıyorum. Hastalığın belirtileri, evreleri ve tedavi seçenekleri konusunda ayrıntı gerektiğinde mesane iç yüzeyinden gelişen tümörler sayfası yol gösterir.

Ağrısız Kanlı İdrarda Hangi Tetkikler İlk Sırada Yapılır?

Ağrısız kanlı idrarda ilk sırada yapılan tetkik, kanın gerçekten idrardan geldiğini doğrulayan idrar tahlilidir. Bu tahlil hem kan hücrelerinin varlığını gösterir hem de enfeksiyon bulgularını ortaya koyar. İdrarın kırmızı görünmesi her zaman kan anlamına gelmez ve bazı besinler ile ilaçlar benzer bir renk oluşturur. Tahlilde kan hücresi saptanmadığında araştırmanın yönü tümüyle değişir. Kan hücresi saptandığında ise idrar kültürü istenerek enfeksiyon olasılığı dışlanır. Enfeksiyon bulunduğunda tedavi verilir ve tedaviden sonra tahlil yinelenir. Kanamanın enfeksiyon tedavisine rağmen sürmesi, araştırmanın genişletilmesini gerektirir. Kan sayımı ve böbrek işlev testleri de ilk basamakta istenir. Kan sulandırıcı kullanan kişilerde pıhtılaşma değerleri ayrıca ölçülür. Bu ilk basamak bulguları, sonraki incelemelerin sırasını belirler.

İkinci basamak, üst idrar yollarının görüntülenmesidir. Böbrekler, böbrek havuzu ve idrar boruları bu aşamada değerlendirilir. Ultrason ilk seçenek olarak kullanılır ve ışın içermemesi nedeniyle kolayca yinelenebilir. Ultrason böbrekteki kitleleri ve genişlemeyi gösterir, ancak küçük yapıları ve idrar borusunun tamamını göstermekte sınırlı kalır. Bu nedenle kuşku sürdüğünde kontrast madde verilerek çekilen kesitsel görüntüleme istenir. Bu inceleme böbrek dokusunu, toplayıcı sistemi ve idrar borularını ayrıntılı biçimde ortaya koyar. Böbrek işlevleri düşük olan kişilerde kontrast madde kullanımı ayrıca değerlendirilir. Bu kişilerde ışın kullanmayan yöntemler tercih edilebilir. Görüntülemenin kanamanın sürdüğü dönemde yapılması bazı bulguların daha net görülmesini sağlar. Buna karşın kanama geçtikten sonra yapılan inceleme de değerini korur.

Üçüncü basamak, idrardaki hücrelerin incelenmesidir. Bu inceleme, idrarla dökülen hücrelerin mikroskop altında değerlendirilmesine dayanır. Kötü huylu değişiklik gösteren hücrelerin saptanması, tümör olasılığını belirgin biçimde artırır. İncelemenin sabahın ilk idrarıyla değil, gün içinde alınan bir örnekle yapılması istenir. Örneğin bekletilmeden laboratuvara ulaştırılması da sonucun güvenilirliğini etkiler. Bu yöntem özellikle mesane iç yüzeyinde düz biçimde yayılan tümörlerde değerlidir; bu tümörler kabarık bir kitle oluşturmadığı için görüntülemede kolayca atlanabilir ve idrarda dökülen hücrelerin incelenmesi bu noktada belirleyici bilgi sağlar. İncelemenin temiz çıkması tümör olmadığı anlamına gelmez. Düşük dereceli tümörler bu yöntemle çoğu zaman yakalanmaz. Bu nedenle sonuç, diğer incelemelerle birlikte yorumlanır. Tek başına değerlendirilen bir sonuç yanıltıcı olur. İncelemenin birkaç ayrı günde yinelenmesi, yakalama olasılığını bir miktar artırır. Örneklerin hepsinin aynı laboratuvarda değerlendirilmesi de karşılaştırmayı kolaylaştırır. İdrar yolu enfeksiyonu bulunan dönemde alınan örnekler ise yanıltıcı sonuç verebilir. Bu nedenle örnekleme, enfeksiyon tedavisi tamamlandıktan sonraya bırakılır. Sonuç raporunda kullanılan sınıflandırmanın da hekim tarafından yorumlanması gerekir.

Ağrısız Kanlı İdrar Mesane Kanseri Dışında Nelerden Kaynaklanır?

Ağrısız kanlı idrar mesane kanseri dışında böbrek tümörlerinden, iyi huylu prostat büyümesinden, böbrek hastalıklarından ve kan sulandırıcı ilaç kullanımından kaynaklanabilir. Böbrek dokusundan gelişen tümörler büyüdüklerinde toplayıcı sisteme açılarak kanamaya yol açar. Bu kanama çoğu zaman ağrısızdır ve aralıklı olarak yinelenir. Yan bölgede ele gelen bir kitle ve kilo kaybı tabloya eklendiğinde kuşku belirginleşir. Buna karşın bu bulgular günümüzde seyrek görülür, çünkü böbrek tümörlerinin büyük bölümü başka nedenle çekilen filmlerde rastlantı olarak saptanır. Böbrek havuzundan ve idrar borusundan gelişen tümörler de aynı biçimde ağrısız kanama yapar. Bu tümörler mesane tümörleriyle aynı hücre tabakasından köken alır. Bu nedenle mesanede tümör saptanan kişilerde üst idrar yolları da değerlendirilir. Kanamanın kaynağının belirlenmesi, tedavi planını tümüyle değiştirir. Böbreğin kendisinden kaynaklanan tümörlerin ayrıntılı değerlendirmesi konusunda böbrek dokusundan gelişen kötü huylu tümör başlığı ayrı bir çerçeve sunar.

Erkeklerde iyi huylu prostat büyümesi de ağrısız kanamanın sık nedenlerinden birini oluşturur. Büyüyen bezin yüzeyindeki damarlar genişler ve kolayca kanar. Bu kanama çoğunlukla idrarın başında ya da sonunda görülür. Kanama aralıklı seyreder ve bol su içilmesiyle çoğu zaman geriler. Buna karşın prostat büyümesi bulunan bir erkekte kanamanın nedeni otomatik olarak bu tabloya bağlanmaz. Aynı kişide mesane tümörü de bulunabilir ve iki tablo bir arada seyredebilir. Bu nedenle değerlendirme tam kapsamıyla yapılır. Böbreğin süzme birimlerini tutan hastalıklar da kanamaya yol açar. Bu hastalıklarda idrarda protein kaybı ve tansiyon yüksekliği de görülür. Bu bulguların varlığında değerlendirme böbrek hastalıkları alanıyla birlikte yürütülür.

Kanamaya yol açan geçici ve iyi huylu durumlar da bulunur. Yoğun ve uzun süreli egzersiz sonrasında idrarda kan görülebilir. Uzun mesafe koşusu sonrasında ortaya çıkan bu tablo çoğunlukla birkaç gün içinde geçer. Ateşli hastalıklar sırasında da geçici kanama olabilir. Kadınlarda adet kanamasının idrara karışması sık karşılaşılan bir yanılgı oluşturur. Bazı besinler ve ilaçlar idrarı kırmızıya boyayabilir. Kan sulandırıcı kullanan kişilerde kanamaya yatkınlık zaten artmıştır. Buna karşın bu ilaçların kullanılıyor olması araştırmayı gereksiz kılmaz. Tersine, altta yatan bir tümörün ilaç etkisiyle erken kanaması söz konusu olabilir. Bu nedenle ilaç kullanan kişilerde de inceleme eksiksiz yapılır.

Kanamanın idrar akışındaki hangi anda görüldüğü de kaynak hakkında ipucu verir. İdrarın yalnız başında görülen kanama, çoğunlukla idrar kanalının alt bölümünden gelir. İdrarın sonunda görülen kanama ise mesane boynu ve prostat bölgesini düşündürür. İdrarın tamamı boyunca süren kanama, kaynağın mesane ya da üst idrar yollarında olduğunu gösterir. Bu ayrım muayenehanede sorulan basit bir soruyla ortaya çıkar. Kanamanın rengi de süre hakkında bilgi verir. Parlak kırmızı renk yeni bir kanamayı, kahverengiye çalan renk ise bir süre beklemiş kanı düşündürür. Bu bilgilerin hiçbiri tanıyı tek başına koymaz. Buna karşın incelemelerin sırasını belirlemekte yol gösterir. Bu nedenle kanamanın ayrıntılarını ilk görüşmede tek tek sorarım.

Ağrısız Kanlı İdrarda Sistoskopi Neden Ertelenmez?

Ağrısız kanlı idrarda mesanenin kamerayla incelenmesi ertelenmez, çünkü görüntüleme yöntemleri mesane içindeki küçük tümörleri güvenilir biçimde gösteremez. Ultrason yalnız belirli bir boyutun üzerindeki kabarık yapıları ortaya koyar. Kesitsel görüntüleme de mesane iç yüzeyini ayrıntılı biçimde değerlendirmekte sınırlı kalır. Düz biçimde yayılan ve kabarıklık oluşturmayan tümörler ise hiçbir görüntüleme yönteminde seçilemez. Bu tümörler mesane iç yüzeyinde kızarık bir alan görünümü verir ve ancak doğrudan bakılarak fark edilir. İnceleme sırasında kuşkulu alandan aynı seansta örnek de alınabilir. Bu nedenle mesanenin doğrudan görülmesi, araştırmanın vazgeçilmez basamağını oluşturur. İşlem günümüzde bükülebilen ince aletlerle yapılır ve çoğu kişide kısa sürer. Yerel uyuşturucu jel kullanılması rahatsızlığı belirgin biçimde azaltır. İşlemin ayrıntıları ve hazırlık koşulları konusunda mesanenin kamerayla incelenmesi başlığı ayrıntılı bilgi verir.

Ertelemenin bedeli, tanının gecikmesi olur. Erken dönemde saptanan mesane tümörlerinin büyük bölümü mesane korunarak tedavi edilebilir. Tümörün kas tabakasına ilerlemesi durumunda ise tedavi kapsamı tümüyle değişir. Bu ilerleme aylar içinde gerçekleşebilir. Bu nedenle incelemenin birkaç hafta içinde tamamlanmasını isterim. Hastaların bir bölümü işlemden çekindiği için tarih erteler. Bu çekinceyi azaltmanın yolu, işlemin nasıl yapıldığını ayrıntılı biçimde anlatmaktan geçer. İşlem öncesinde idrar kültürünün temiz olması gerekir. Enfeksiyon saptandığında önce tedavi verilir ve inceleme sonraya alınır. Bu erteleme tıbbi bir gerekçeye dayandığı için sakınca doğurmaz.

İncelemenin zamanlaması da bazı durumlarda önem taşır. Yoğun kanamanın sürdüğü dönemde görüş alanı bulanık kalabilir. Bu durumda inceleme kanama azaldıktan sonra yinelenir. Buna karşın kanamanın hangi taraftan geldiğini görmek için işlemin kanama sırasında yapılması da yararlı olabilir. İdrar borularının mesaneye açıldığı ağızlardan kanlı idrar gelmesi, kaynağın üst idrar yolunda olduğunu gösterir. Bu bulgu, araştırmanın yönünü doğrudan değiştirir. İşlem sırasında mesane taşı, darlık ve iltihabi değişiklikler de görülür. Bu bulgular kanamanın iyi huylu nedenlerini ortaya koyabilir. İncelemenin sonucu her koşulda yazılı olarak kaydedilir. Görüntülerin saklanması, sonraki kontrollerde karşılaştırma olanağı sağlar.

Ağrısız Kanlı İdrar Kendiliğinden Kesilirse Takip Biter mi?

Ağrısız kanlı idrar kendiliğinden kesilse bile takip bitmez ve araştırmanın tamamlanması gerekir. Kanamanın durması, tümör yüzeyindeki küçük damarların pıhtılaşmasıyla açıklanır. Bu pıhtılaşma geçicidir ve altta yatan yapıyı ortadan kaldırmaz. Tümör bu süre boyunca büyümeyi sürdürür. Kanamanın aylarca kaybolduğu ve sonra yeniden başladığı tablolar sık görülür. Bu ara dönem, tanının gecikmesinin en sık nedenini oluşturur. Bir kez bile kan gören erişkinlerde araştırmanın eksiksiz tamamlanmasını isterim. Araştırma temiz sonuçlanan kişilerde ise belirli bir süre izlem sürdürülür. İzlem süresi, kişinin yaşına ve risk etkenlerine göre belirlenir. Sigara öyküsü ve mesleki maruziyet bulunan kişilerde izlem daha uzun tutulur.

İlk araştırma temiz çıktığında izlem planı belirli bir düzene bağlanır. İdrar tahlili belirli aralıklarla yinelenir ve gizli kanamanın sürüp sürmediği değerlendirilir. Tansiyon ölçümü ve böbrek işlev testleri de aynı kontrollerde yapılır. Yeni bir kanama atağı yaşandığında değerlendirme beklenmeden yinelenir. Sık idrara çıkma ve yanma gibi şikâyetlerin eklenmesi de aynı şekilde başvuru gerektirir. Antibiyotik tedavisine yanıt vermeyen yanma şikâyeti ayrıca araştırılır. Bu şikâyet, düz biçimde yayılan tümörlerin tek işareti olabilir. İzlem süresi boyunca görüntüleme yinelenmesi her kişide gerekmez. Yineleme kararı, ilk incelemede saptanan bulgulara göre verilir. Gereksiz tekrarlar hem ışın yükünü hem de kaygıyı artırır.

Takibin sürdürülmesinde hastanın kendi kaydı da işe yarar. Kanamanın hangi tarihlerde görüldüğünün not edilmesi yararlı olur. Kanamanın idrarın başında mı sonunda mı görüldüğü de kaydedilir. Pıhtı bulunup bulunmadığı ayrı bir bilgi sağlar. Eşlik eden ağrı, ateş ve yanma da aynı kayda geçirilir. Kullanılan ilaçlarda yapılan değişiklikler de yazılmalıdır. Bu kayıtların kontrol görüşmesine getirilmesi değerlendirmeyi hızlandırır. Bellekten verilen bilgiler çoğu zaman son birkaç günün etkisinde kalır. Basit bir takvim üzerine yapılan işaretleme bu sorunu çözer. Kayıt tutan kişilerde izlem çok daha sağlıklı yürür.

Araştırmanın sonuçlandığı kişilerde bulguların yazılı olarak verilmesini tercih ederim. Yazıda hangi incelemelerin yapıldığı ve ne sonuç verdiği tek tek belirtilir. Bir sonraki kontrolün tarihi ve içeriği de aynı yazıda yer alır. Hangi bulguların beklenmeden başvuru gerektirdiği maddeler hâlinde sıralanır. Bu yazının hastada kalması, başka bir merkeze başvurulduğunda tekrarı önler. İncelemelerin dijital kopyalarının saklanması da aynı işi görür. Yıllar sonra yapılan karşılaştırmalarda eski görüntüler büyük değer taşır. Raporların yalnız sonuç satırının okunması ise eksik bir izleme yol açar. Bu nedenle belgelerin tümünün bir dosyada toplanmasını isterim. Düzenli bir dosya, sonraki değerlendirmeleri belirgin biçimde hızlandırır.

Ağrısız Kanlı İdrarda Sigara Öyküsü Neden Sorulur?

Ağrısız kanlı idrarda sigara öyküsü sorulur, çünkü sigara mesane kanserinin bilinen en güçlü risk etkenini oluşturur. Sigara dumanındaki kanser yapıcı maddeler akciğerlerden kana geçer. Bu maddeler vücutta işlendikten sonra böbrekler tarafından süzülerek idrara atılır. İdrar mesanede saatlerce beklediği için mesane iç yüzeyi bu maddelerle uzun süre temas eder. Bu temas, hücrelerde genetik değişikliklerin birikmesine yol açar. Aynı maddeler böbrek havuzunu ve idrar borusunu döşeyen hücreleri de etkiler. Bu nedenle sigara içen kişilerde üst idrar yollarındaki tümörler de daha sık görülür. Riskin düzeyi, içilen miktar ve süreyle birlikte artar. Bırakıldıktan sonra risk kademeli olarak azalır, ancak hiç içmemiş kişilerin düzeyine uzun yıllar boyunca inmez. Bu bilgi, bırakma kararının değerini de ortaya koyar.

Sigara dışındaki maruziyetler de aynı görüşmede sorgulanır. Boya, lastik, deri, tekstil, metal işleme ve matbaa alanlarında çalışanlar belirli kimyasallarla temas eder. Kuaförlük ve boyacılık da aynı kapsamda değerlendirilir. Bu maruziyetlerle ilişkili tümörler, temasın başlamasından uzun yıllar sonra ortaya çıkabilir. Bu nedenle geçmişte yapılmış işler de sorgulanır. Leğen bölgesine daha önce ışın tedavisi uygulanmış kişilerde risk artmıştır. Bazı ilaç tedavilerini almış kişilerde de aynı durum geçerlidir. Uzun süreli sonda kullanımı ve uzun yıllar mesanede kalan taşlar sürekli tahrişe yol açar. Bu tahriş, farklı bir tümör türünün gelişimine zemin hazırlar. Ailede benzer tümör öyküsü bulunması da riski bir miktar artırır.

Bu sorgulamanın amacı, kişiyi suçlamak değil araştırmanın kapsamını belirlemektir. Risk etkenleri bulunan kişilerde inceleme daha geniş tutulur ve üst idrar yolları ayrıntılı olarak değerlendirilir. İzlem süresi de bu kişilerde uzatılır. Sigara kullanımı sürüyorsa bırakma konusunda destek önerilir. Bırakma, hem yeni tümör gelişimini hem de tedavi sonrası yineleme olasılığını azaltır. Tanı almış kişilerde bile bırakmanın yararı sürer. Meslekle ilgili maruziyetler saptandığında koruyucu önlemler konuşulur. Aynı iş yerinde çalışan kişilerin de değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Bu bilgiler dosyaya kaydedilir ve sonraki kontrollerde yeniden gözden geçirilir. Kayıtlı bir risk profili, izlem planının kişiye göre kurulmasını sağlar.

Ağrısız kanlı idrar, böbrek kanserinde de görülebilen ancak en sık mesane kaynaklı tümörlerde karşılaşılan bir uyarı işaretidir. Kanamanın ağrısız olması ve kendiliğinden kesilmesi, tabloyu daha da yanıltıcı hâle getirir. Değerlendirme idrar tahliliyle başlar, üst idrar yollarının görüntülenmesiyle sürer ve mesanenin doğrudan incelenmesiyle tamamlanır. Bu basamaklardan herhangi birinin atlanması, tanının aylarca gecikmesine yol açabilir. Bir kez bile kan gören erişkinlerin beklemeden değerlendirilmesi ve araştırmanın eksiksiz tamamlanması bu nedenle en somut adımı oluşturur.