Nörojen Mesanede Ürodinami Testi Neden Vazgeçilmezdir?

Nörojen mesanede ürodinaminin neden yapıldığını, hangi sıklıkla tekrarlandığını ve yüksek basıncın ne anlattığını anlatıyorum. İşlem öncesi hazırlığı ve tansiyon izlemini de ele alıyorum.

Nörojen mesanede ürodinami, mesanenin gerçekte nasıl çalıştığını gösteren tek inceleme olduğu için vazgeçilmez bir yer tutar. Bu hastalarda şikâyetler mesanenin durumunu çoğu zaman yansıtmaz. Sinir hasarı nedeniyle duyu kaybı bulunan kişiler mesanelerinin dolduğunu hissetmez. İdrar kaçırmayan ve rahat görünen bir kişide mesane içi basınç tehlikeli düzeye çıkmış olabilir. Yüksek basınç ise böbrekleri sessizce etkiler. Ultrason ve kan testleri bu basıncı doğrudan göstermez. Basıncın ölçülmesi yalnız ürodinami ile mümkün olur.

Bu incelemeyi anlatırken mesanenin bir depo gibi çalıştığını söylerim. Deponun ne kadar idrar aldığı, dolarken içindeki basıncın ne olduğu ve boşalırken nasıl davrandığı ayrı ayrı ölçülür. Bu üç bilgi olmadan kurulan bir tedavi planı eksik kalır. Bu yazıda incelemenin hangi sıklıkla tekrarlandığını, öncesinde nasıl hazırlık yapıldığını, yüksek basıncın ne anlattığını, sonucun tedavi planını nasıl değiştirdiğini ve işlem sırasında tansiyonun neden izlendiğini anlatıyorum. Hastalığın nedenleri ve genel seyri konusunda ayrıntı gerektiğinde sinir sistemi hastalıklarına bağlı mesane sorunu konusundaki sayfa yol gösterir.

Nörojen Mesanede Ürodinami Hangi Sıklıkla Tekrarlanır?

Nörojen mesanede ürodinami, tanının konulduğu dönemde yapılır ve sonrasında kişinin durumuna göre belirlenen aralıklarla tekrarlanır. İlk inceleme, mesanenin temel davranışını ortaya koyan başlangıç bilgisini verir. Omurilik yaralanması bulunan kişilerde ilk inceleme, yaralanmanın hemen ardından gelen dönem geçtikten sonra yapılır. Bu dönemde mesane geçici olarak gevşek kalır ve gerçek davranışını göstermez. Doğuştan omurga sorunu bulunan çocuklarda ise inceleme erken dönemde planlanır. Tekrarlama sıklığını belirleyen ilk ölçüt, mesanenin ilk incelemede nasıl bulunduğudur. Basıncı düşük ve kapasitesi yeterli bulunan kişilerde aralık daha uzun tutulur. Basıncı yüksek bulunan kişilerde ise inceleme daha sık tekrarlanır. İkinci ölçüt, altta yatan sinir sistemi hastalığının gidişidir. İlerleyici seyreden hastalıklarda mesanenin davranışı yıllar içinde değişir. Bu kişilerde inceleme daha kısa aralıklarla yenilenir. Üçüncü ölçüt, uygulanan tedavinin türüdür. Yeni bir tedaviye başlandığında etkinin ölçülmesi için inceleme tekrarlanır. Çocuklarda büyüme döneminde mesane ve omurga yapısı değiştiği için aralık daha kısa tutulur. Erişkinlerde durumu dengede seyreden kişilerde ise inceleme belirli aralıklarla sürdürülür.

Planlanan tarihi beklemeden inceleme gerektiren durumlar da bulunur. İdrar kaçırmanın aniden artması bu durumların başında gelir. Daha önce kuru kalabilen bir kişide kaçırmanın başlaması da aynı anlamı taşır. İdrar yolu enfeksiyonlarının sıklaşması erken değerlendirme gerektirir. Ultrasonda böbreklerde yeni ortaya çıkan genişleme de aynı biçimde ele alınır. Kan tahlillerinde böbrek işlevlerinde bozulma saptanması ise en öncelikli gerekçeyi oluşturur. Sonda uygulamasında zorlanma ya da idrarda kan görülmesi de incelemeyi öne çeker. Yeni nörolojik şikâyetlerin ortaya çıkması da mesane işlevinin yeniden ölçülmesini gerektirir. Bacaklarda artan kasılmalar ve duyu değişiklikleri bu şikâyetlere örnek oluşturur. İnceleme aralığı, her kontrolde yeniden değerlendirilir. Herkese aynı sabit takvimin uygulanması bu hastalarda doğru olmaz. Aralık kararının gerekçesiyle birlikte kişiye anlatılması uyumu artırır. Ara dönemde böbrek ve mesane ultrasonu ile kan testleri düzenli olarak sürdürülür. Bu tetkikler, incelemenin öne alınması gereken durumları yakalamayı sağlar. Böylece takip düzeni hem güvenli hem de gereksiz tekrardan uzak biçimde yürütülür. Takip aralığının kişiye özel belirlenmesi, ailelerin sorduğu ilk konulardan birini oluşturur. Bu soruya yanıt verirken önceki incelemelerin sonuçlarını yan yana koyarım. Aynı merkezde ve benzer koşullarda yapılan ölçümlerin karşılaştırılması daha güvenilir bir gidiş bilgisi verir. Ölçüm sırasındaki dolum hızı ve kullanılan kateterin kalınlığı da kayıtta yer almalıdır. Kişinin yaşam düzeninde ortaya çıkan değişiklikler de aralığı etkiler. Sıvı alımının artması, yeni bir ilacın eklenmesi ya da hareket düzeyinin azalması mesanenin davranışını değiştirebilir. Uzun süre yatağa bağımlı kalan kişilerde inceleme öne alınır. Gebelik planlayan kadınlarda da mesane davranışının önceden bilinmesi gerekir.

Nörojen Mesanede Ürodinami Öncesinde Nasıl Hazırlık Yapılır?

Nörojen mesanede ürodinami öncesinde hazırlık, idrarın temiz olmasının sağlanması, bağırsağın boşaltılması ve kullanılan ilaçların gözden geçirilmesiyle yapılır. İlk basamağı idrar tahlili oluşturur. İşlem sırasında mesaneye ince bir kateter yerleştirildiği için enfeksiyon bulunmaması gerekir. Belirti veren bir enfeksiyon saptandığında inceleme ertelenir ve önce tedavi uygulanır. Sonda kullanan kişilerin idrarında belirti olmadan bakteri bulunabilir. Bu durumda tedavi kararı belirtiler göz önünde bulundurularak verilir. Enfeksiyon tablosunun ayrıntısı konusunda bilgi gerektiğinde mesanede gelişen enfeksiyon tablosu konusundaki sayfa yol gösterir. İkinci basamağı bağırsak hazırlığı oluşturur. Dolu bir bağırsak mesane basınçlarının yanlış ölçülmesine yol açar. Bu nedenle işlemden önceki günlerde kabızlığın giderilmesi istenir. Lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı bu hazırlığın temelini oluşturur. Gerektiğinde hekimin önerdiği bir boşaltıcı uygulama yapılır. Üçüncü basamağı kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi oluşturur. Mesane kasını gevşeten ilaçların işlem öncesinde kesilip kesilmeyeceği ayrıca kararlaştırılır. Tedavinin etkisi ölçülecekse ilaçlar sürdürülür.

Mesanenin ilaçsız davranışı görülecekse ilaçlar belirli bir süre önce kesilir. Bu kararın işlemden önce yazılı olarak bildirilmesi gerekir. Hazırlığın bir başka başlığını işlem günü getirilecek kayıtlar oluşturur. Birkaç gün boyunca tutulan işeme ve sonda günlüğü değerli bir bilgi sağlar. Bu günlükte idrar miktarları, saatler, kaçırma anları ve alınan sıvı yazılır. Günlük, ölçüm sonuçlarının yorumlanmasını belirgin biçimde kolaylaştırır. İşlem öncesinde aç kalınması gerekmez. Su içilmesinde de bir kısıtlama uygulanmaz. İşlem yaklaşık yarım saat sürer ve sonrasında eve dönülebilir. Uygulama sırasında rahatsızlık hissedilebilir, ancak uyuşturma çoğu zaman gerekmez. Duyu kaybı bulunan kişilerde rahatsızlık daha da az olur. İşlem sonrasında bir iki gün süren hafif yanma görülebilir. Bol su içilmesi bu şikâyeti belirgin biçimde azaltır. Ateş ya da idrarda kan görülmesi durumunda başvurulması gerekir. Hazırlığın eksiksiz yapılması, incelemenin tek seferde ve güvenilir biçimde tamamlanmasını sağlar. İşlem günü yanında bir yakınının bulunması, tekerlekli sandalye kullanan kişilerde geçişleri kolaylaştırır. Randevu saatinin kişinin günlük boşaltma düzenine uygun seçilmesi de hazırlığın bir parçasını oluşturur. Sabah saatlerinde yapılan incelemelerde bağırsak hazırlığı çoğu zaman daha kolay tamamlanır. Kullanılan sondanın türü ve ölçüsü önceden bildirildiğinde merkez uygun malzemeyi hazırlar. Alerji öyküsü bulunan kişilerde kullanılacak malzemelerin içeriği ayrıca gözden geçirilir. Lateks duyarlılığı, doğuştan omurga sorunu bulunan kişilerde daha sık görülür. Bu nedenle çocukluğundan beri sık girişim geçiren kişilere bu soruyu mutlaka sorarım. İşlem öncesinde kişinin bilgilendirilmesi ve onamının alınması hazırlığın son adımını oluşturur.

Nörojen Mesanede Ürodinamide Görülen Yüksek Basınç Ne Anlatır?

Nörojen mesanede ürodinamide görülen yüksek basınç, böbreklerin tehlike altında bulunduğunu anlatır. Böbreklerde üretilen idrar, idrar boruları aracılığıyla mesaneye iletilir. Bu akışın sürebilmesi için mesane içindeki basıncın düşük kalması gerekir. Mesane içi basınç yükseldiğinde idrarın mesaneye boşalması zorlaşır. İdrar önce idrar borularında, ardından böbreklerde birikir. Bu birikim böbrekte genişlemeye ve zamanla doku hasarına yol açar. Bazı kişilerde yüksek basınç idrarın böbreklere geri kaçmasına neden olur. Geri kaçan idrar, enfeksiyonların böbreklere taşınmasını da kolaylaştırır. Yüksek basıncın en tehlikeli yanı, hiçbir belirti vermeden ilerlemesidir. Kişi ağrı ya da rahatsızlık hissetmeyebilir ve kendini iyi sanabilir. Böbrek işlevlerindeki kayıp, kan testlerinde ancak belirgin bir düzeye ulaştığında görülür. Bu nedenle basıncın ölçülmesi beklenmeden yapılır. İncelemede basıncın hangi dolum hacminde yükseldiği de kaydedilir. Bu bilgi, mesanenin hangi hacme kadar güvenle doldurulabileceğini gösterir. Sonda uygulama aralıkları da bu hacme göre belirlenir.

Yüksek basıncın kaynağı her kişide aynı olmaz. Bazı kişilerde mesane kası dolum sırasında istemsiz olarak kasılır. Bu kasılmalar basıncı ani biçimde yükseltir. Bazı kişilerde ise mesane duvarı esnekliğini kaybetmiştir. Esnekliğini yitiren bir mesanede basınç, dolum boyunca sürekli olarak artar. Üçüncü bir tabloyu, mesane kasılırken idrar tutma kasının da kasılması oluşturur. Bu uyumsuzluk çıkışı kapatarak basıncı çok yüksek düzeylere çıkarır. Üç tablonun ayırt edilmesi tedavinin yönünü doğrudan belirler. Basıncın ölçülmesinde kullanılan yöntemin ayrıntısı konusunda bilgi gerektiğinde mesane basınçlarını ölçen inceleme konusundaki sayfa yol gösterir. İncelemenin görüntüleme eşliğinde yapılan biçimi ek bilgi sağlar. Bu yöntemde mesaneye verilen kontrast madde sayesinde geri kaçış da görülür. Mesanenin şekli ve duvarındaki değişiklikler aynı anda değerlendirilir. Geri kaçış saptanan kişilerde tedavi daha hızlı planlanır. Basıncın düşürülmesi bu hastalarda tedavinin ilk hedefini oluşturur. İdrar kaçırmanın denetim altına alınması ise bu hedeften sonra gelir. Basıncın hangi düzeyden sonra tehlikeli sayıldığı konusunda kişiye somut bir eşik vermem. Ölçülen değer, mesanenin kapasitesi ve dolum hızıyla birlikte yorumlanır. Aynı değer iki kişide farklı anlamlar taşıyabilir. Böbreklerin önceki durumu da bu yorumu doğrudan etkiler. Tek böbreği bulunan ya da böbrek işlevleri sınırda seyreden kişilerde eşik daha dikkatli belirlenir. Basıncın yüksek bulunması tek başına ameliyat gerekçesi sayılmaz. Çoğu kişide basınç, boşaltma düzeninin sıklaştırılması ve ilaç desteğiyle güvenli düzeye iner. Tedaviden sonra ölçümün yinelenmesi, hedefe ulaşılıp ulaşılmadığını gösterir.

Nörojen Mesanede Ürodinami Sonucu Tedavi Planını Nasıl Değiştirir?

Nörojen mesanede ürodinami sonucu tedavi planını, mesanenin depolama ve boşaltma davranışına göre baştan kurarak değiştirir. Planın ilk hedefi mesaneyi düşük basınçta tutmaktır. İkinci hedefi mesanenin düzenli ve tam boşalmasını sağlamak oluşturur. Üçüncü hedef ise kişinin gün boyunca kuru kalmasıdır. Mesanesini yeterince boşaltamayan kişilerde temel yöntem, mesanenin gün içinde düzenli aralıklarla sonda yardımıyla boşaltılmasıdır. Bu uygulamanın sıklığı, incelemede ölçülen güvenli hacme göre belirlenir. Güvenli hacmin düşük bulunduğu kişilerde aralık kısaltılır. İncelemede istemsiz kasılmalar saptandığında mesane kasını gevşeten ilaçlar eklenir. Bu ilaçlar basıncı düşürerek böbrekleri korur. İlaçların yeterli olmadığı kişilerde mesane duvarına yapılan botoks uygulaması gündeme gelir. Bu uygulama kapalı yöntemle yapılır ve etkisi zamanla azaldığı için belirli aralıklarla tekrarlanır. Mesane içine doğrudan ilaç verilen diğer uygulamalar ise farklı hastalıklarda kullanılır. Bu uygulamaların ayrıntısı konusunda bilgi gerektiğinde ilacın mesane boşluğuna doğrudan verildiği uygulamalar konusundaki sayfa yol gösterir. Mesane kapasitesi çok küçük bulunan kişilerde ileri cerrahi seçenekler değerlendirilir. Bağırsak dokusu kullanılarak mesanenin büyütüldüğü ameliyatlar bu grupta yer alır.

İncelemede mesane kasının kasılamadığı görülen kişilerde plan farklı kurulur. Bu kişilerde ilaçla basınç düşürmeye gerek kalmayabilir. Asıl hedefi mesanenin düzenli aralıklarla boşaltılması oluşturur. İdrar tutma kasının uyumsuz çalıştığı kişilerde ise iki yönlü bir plan gerekir. Hem basıncın düşürülmesi hem de çıkışın rahatlatılması hedeflenir. İncelemede mesane kapasitesinin yeterli ve basıncın düşük bulunduğu kişilerde plan sadeleşir. Bu kişilerde yalnız düzenli takip ve enfeksiyon önlemleri sürdürülür. Sonuç, kalıcı sonda kullanımının gerekip gerekmediğini de belirler. Kalıcı sonda, diğer yöntemlerin uygulanamadığı durumlarda son seçenek olarak değerlendirilir. Planın yazılı olarak verilmesi, evde uygulamanın doğru yürütülmesini sağlar. Uygulamayı yapacak kişiye eğitim verilmesi de planın bir parçasını oluşturur. Çocuklarda bu eğitim önce aileye verilir. Çocuk büyüdükçe uygulamayı kendi başına yürütmeyi öğrenir. Tedavi planı, nöroloji ve fizik tedavi uzmanlarıyla birlikte yürütülür. Ortak yürütülen bir plan, kişinin genel işlev düzeyine de uygun kalır. Planın kişinin günlük yaşamına uyması, uygulanabilirliğin temel koşulunu oluşturur. Okula ya da işe giden kişilerde boşaltma saatleri bu düzene göre yerleştirilir. Gün içinde uygun bir ortam bulunamadığında sıvı alımının saatleri yeniden düzenlenir. Gece boyunca idrar birikimi fazla olan kişilerde yatmadan önceki boşaltma özellikle önemlidir. Planın yazılı olarak verilmesi kadar, birkaç ay sonra gözden geçirilmesi de gerekir. Uygulamada zorlanan kişilerde nedenin sorulması aksamanın kaynağını çoğu zaman ortaya koyar. El becerisinin yetersiz kalması, malzemeye ulaşamama ve mahremiyet sorunları bu nedenlerin başında gelir. Bu engeller çözüldüğünde plana uyum belirgin biçimde artar.

Nörojen Mesanede Ürodinami Sırasında Tansiyon Neden İzlenir?

Nörojen mesanede ürodinami sırasında tansiyon, mesanenin dolması sırasında ani ve tehlikeli bir yükselme gelişebileceği için izlenir. Bu tablo, omurilik yaralanması üst seviyede bulunan kişilerde görülür. Yaralanma seviyesinin altından gelen uyarılar beyne ulaşamaz. Vücut bu uyarıya denetimsiz bir yanıt verir ve tansiyon hızla yükselir. Mesanenin dolması bu yanıtı tetikleyen en sık nedenlerden birini oluşturur. İnceleme sırasında mesane kasıtlı olarak doldurulduğu için risk bu anda artar. Bu nedenle işlem boyunca tansiyon belirli aralıklarla ölçülür. Ölçümlerin kaydedilmesi, yükselmenin hangi dolum hacminde başladığını gösterir. Bu bilgi günlük yaşamdaki boşaltma aralıklarının belirlenmesinde de kullanılır. Tansiyon yükselmesine eşlik eden belirtiler de sorgulanır. Şiddetli baş ağrısı, yüzde kızarıklık ve terleme bu belirtilerin başında gelir. Burun tıkanıklığı ve bulanık görme de eşlik edebilir. Belirti ortaya çıktığında mesane hemen boşaltılır. Kişi oturur duruma getirilir ve sıkan giysiler gevşetilir. Bu basit önlemler çoğu kişide tansiyonun hızla düşmesini sağlar.

Önlemlere karşın tansiyon yüksek kalırsa ilaçla müdahale gerekir. Bu nedenle inceleme, gerekli donanımın bulunduğu bir ortamda yapılır. İşlem öncesinde kişinin daha önce böyle bir atak yaşayıp yaşamadığı sorulur. Atak öyküsü bulunan kişilerde izlem daha sık aralıklarla yürütülür. Bazı durumlarda işlem öncesinde koruyucu bir ilaç verilmesi planlanır. Bu karar, yaralanmanın seviyesine ve önceki atakların şiddetine göre verilir. Tansiyon izlemi yalnız inceleme sırasında değil, günlük yaşamda da önem taşır. Mesanenin uzun süre dolu bırakılması aynı atağı evde de tetikleyebilir. Kabızlık ve sonda uygulamasındaki aksaklıklar da tetikleyici etkenler arasında yer alır. Bu nedenle boşaltma düzeninin aksatılmaması gerekir. Kişiye ve yakınlarına atak belirtilerinin öğretilmesi büyük önem taşır. Belirti tanındığında ilk yapılacak işlem mesanenin boşaltılmasıdır. Bu bilginin yazılı olarak verilmesi, evde doğru davranılmasını sağlar. Acil durumda başvurulacak merkezin önceden belirlenmesi de yerinde olur. Tansiyon izleminin incelemenin ayrılmaz parçası sayılması bu nedenlere dayanır. İzlem sırasında kullanılan ölçüm aralığı kişinin risk düzeyine göre belirlenir. Risk taşıyan kişilerde ölçümün her dolum basamağında yinelenmesi uygun olur. Kişinin kendi olağan tansiyon değerlerinin bilinmesi de yorumu kolaylaştırır. Omurilik yaralanması bulunan kişilerde olağan değerler toplumun geneline göre daha düşük seyredebilir. Bu nedenle sayısal bir sınır yerine kişinin kendi değerine göre artış değerlendirilir. İnceleme sonrasında da bir süre gözlem sürdürülür. Mesane boşaltıldıktan sonra tansiyonun gerilediğinin görülmesi gerekir. Bu gözlem tamamlanmadan kişinin merkezden ayrılması doğru olmaz.

Nörojen mesanede ürodinami, mesanenin gerçek davranışını ortaya koyan ve böbrekleri koruyan kararların üzerine kurulduğu inceleme olarak yerini alır. Şikâyetlerin tabloyu yansıtmadığı bu hastalarda basıncın ölçülmesi başka bir yöntemle mümkün olmaz. İncelemenin hangi sıklıkla tekrarlanacağı, mesanenin durumuna ve altta yatan hastalığın gidişine göre belirlenir. Hazırlığın eksiksiz yapılması ve işlem sırasında tansiyonun izlenmesi, incelemenin güvenli biçimde tamamlanmasını sağlar. Elde edilen sonuç, boşaltma düzeninden ilaç ve cerrahi seçeneklere kadar tedavi planının tamamını belirler.