Mesane Taşı Ameliyatı Öncesinde Hangi Hazırlıklar Yapılır?

Mesane taşı ameliyatı öncesinde istenen tetkikleri, idrar enfeksiyonunun tedavisini, kan sulandırıcı düzenlemesini ve açlık kuralını anlatıyorum.

Mesane taşı ameliyatı öncesinde yapılan hazırlıklar tetkiklerin tamamlanması, idrar enfeksiyonunun tedavi edilmesi, kan sulandırıcı ilaçların düzenlenmesi ve açlık süresinin doğru uygulanması başlıkları altında toplanır. Bu hazırlıklar, ameliyatın hem güvenli geçmesini hem de tek seansta tamamlanmasını sağlar. Mesane taşı çoğu zaman tek başına ortaya çıkmaz ve altta yatan bir boşaltım sorununun işareti sayılır. Bu nedenle hazırlık yalnız taşa değil, taşı oluşturan nedene de yönelir ve erkeklerde bu neden çoğu zaman prostat büyümesi biçiminde karşımıza çıkar. Hazırlık aşamasında bu durumun da aynı seansta çözülüp çözülmeyeceği kararlaştırılır. Hazırlığın eksik kalması, ameliyatın ertelenmesine ya da yarım kalmasına yol açar.

Ameliyat öncesi görüşmeyi, hazırlık listesinin tek tek okunduğu bir toplantı gibi yürütürüm. Hastaların çoğu ameliyatın kendisini merak eder, hazırlık aşamasını ise ikinci planda görür. Oysa ameliyat günü yaşanan aksaklıkların büyük bölümü hazırlık aşamasından kaynaklanır. Kesilmesi gereken bir ilacın kullanılmaya devam edilmesi, ameliyatın o gün yapılamamasına neden olur. Bu yazıda hangi tetkiklerin istendiğini, idrar enfeksiyonunun neden önceden tedavi edildiğini, kan sulandırıcıların nasıl düzenlendiğini, açlık süresini ve hekime iletilmesi gereken bilgileri anlatıyorum. Taşın oluşma nedenleri, belirtileri ve tedavi seçenekleri konusunda ayrıntı gerektiğinde idrarın biriktiği kesede oluşan sert yapılar konusundaki sayfa yol gösterir.

Mesane Taşı Ameliyatı Öncesinde Hangi Tetkikler İstenir?

Mesane taşı ameliyatı öncesinde idrar tahlili, idrar kültürü, kan sayımı, böbrek değerleri, pıhtılaşma testleri ve görüntüleme incelemeleri istenir. Bu tetkiklerin bir bölümü ameliyatın güvenliğini, bir bölümü ise ameliyat planını belirler. İdrar tahlili, idrarda iltihap hücresi ve kan bulunup bulunmadığını gösterir. İdrar kültürü ise enfeksiyona yol açan bakteriyi ve uygun tedaviyi ortaya koyar. Kan sayımında kansızlık ve enfeksiyon bulguları birlikte değerlendirilir. Böbrek değerleri, taşın ve boşaltım sorununun böbrekleri etkileyip etkilemediğini gösterir. Mesanenin uzun süre tam boşalmaması, böbrek değerlerinde yükselmeye yol açabilir. Pıhtılaşma testleri, ameliyat sırasında beklenen kanama açısından yol gösterir. Görüntüleme incelemelerinde taşın sayısı, boyutu ve sertliği değerlendirilir. Ultrason çoğu hastada ilk basamakta yeterli bilgi sunar. Tomografi ise taşın yoğunluğunu ve böbreklerde ek taş bulunup bulunmadığını gösterir. Taşın sertliği, hangi kırma yönteminin kullanılacağını doğrudan belirler. Çok sayıda ve büyük taş bulunan hastalarda girişimin karın açılarak yapılması gündeme gelebilir. Bu nedenle görüntüleme raporunun ayrıntılı okunması hazırlık aşamasının temel adımlarından birini oluşturur.

Tetkiklerin ikinci bölümü taşın oluşma nedenini araştırır. Erkeklerde prostat boyutu ve işedikten sonra mesanede kalan idrar miktarı ölçülür. İdrar akım testi, boşaltımdaki tıkanıklığın derecesini gösterir. PSA ölçümü, prostata yönelik bir girişim planlandığında istenir. Mesanenin kamerayla incelenmesi hazırlık aşamasının önemli bir basamağını oluşturur. Bu incelemede taşın yanı sıra mesane duvarının görünümü de değerlendirilir. İnceleme sırasında beklenmeyen bir tümörün saptanması mümkündür. Böyle bir bulgu ameliyat planını baştan değiştirir ve tümörün idrar kanalından girilerek kazınması aynı seansa eklenir. Bu nedenle kamerayla inceleme sonucunu ameliyat planı kurulmadan önce değerlendiririm. Anestezi açısından ise kalp grafisi, akciğer filmi ve gerektiğinde kalp ultrasonu istenir. İleri yaştaki hastalarda bu incelemeler daha geniş tutulur. Şeker hastalığı bulunanlarda kan şekeri düzeninin ameliyat öncesinde gözden geçirilmesi gerekir. Tüm tetkiklerin ameliyattan birkaç gün önce tamamlanması, son gün ortaya çıkan aksaklıkları önler. Eksik kalan tek bir tetkik bile ameliyat saatinin kaymasına yol açar. Tetkik sonuçlarının geçerlilik süresi de hazırlık aşamasında gözden geçirilen bir başlık oluşturur. Aylar önce yapılmış bir kan tahlili, hastanın o günkü durumunu yansıtmayabilir. Bu nedenle kan değerlerinin ameliyata yakın bir tarihte yenilenmesini isterim. Görüntüleme incelemeleri için ise daha uzun bir geçerlilik süresi kabul edilir. Buna karşılık taş düşürme öyküsü olan hastalarda görüntülemenin yenilenmesi gerekir. Taşın yerinden oynaması ya da kendiliğinden düşmesi ameliyat planını tümüyle değiştirir. Aynı biçimde böbreklerde yeni taş gelişip gelişmediği de bu incelemeyle görülür.

Mesane Taşı Ameliyatı Öncesinde İdrar Enfeksiyonu Neden Tedavi Edilir?

Mesane taşı ameliyatı öncesinde idrar enfeksiyonu tedavi edilir, çünkü enfekte idrar içinde yapılan girişim bakterilerin kana karışmasına yol açar. Kana karışan bakteriler kısa sürede yüksek ateş ve tansiyon düşüklüğüyle seyreden ağır bir tabloya neden olabilir. Bu tablo çoğu zaman ameliyattan sonraki ilk saatlerde ortaya çıkar. Mesane taşı olan kişilerde idrar enfeksiyonu zaten sık görülür. Taşın pürüzlü yüzeyi bakteriler için tutunma alanı oluşturur. Mesanede durgun kalan idrar da bakterilerin çoğalmasını kolaylaştırır. Bu nedenle ameliyat öncesinde idrar kültürü her hastadan istenir. Kültür sonucunun ameliyattan önce elde bulunması, koruyucu tedavinin doğru seçilmesini sağlar. Sonuç görülmeden başlanan rastgele bir tedavi, dirençli bakterilerin gözden kaçmasına yol açar. Kültürde üreme saptandığında uygun tedavi ameliyattan önce tamamlanır. Tedavi süresi çoğu hastada birkaç günle sınırlı kalır. Tedavinin ardından kültür yenilenerek üremenin durduğu doğrulanır. Enfeksiyonun tümüyle temizlenemediği durumlarda ameliyat ertelenir. Sondayla yaşayan kişilerde ise idrarda bakteri bulunması beklenen bir durumdur.

Bu kişilerde her üremenin ayrı ayrı tedavi edilmesi gerekmez. Ateş, yan ağrısı ya da idrarda belirgin bulanıklık olmadığı sürece tedavi ameliyat gününe yakın planlanır. Ameliyattan hemen önce damardan verilen koruyucu tedavi bu hastalarda ayrıca uygulanır. Enfeksiyon taşı saptanan kişilerde yaklaşım daha da dikkatli olur. Bu taşların içinde bakteriler barınmayı sürdürür. Taş kırıldığı anda içindeki bakteriler idrara dağılır. Bu nedenle enfeksiyon taşı düşünülen hastalarda koruyucu tedavi daha erken başlatılır. Ameliyattan sonraki ilk gün ateş takibi yakından yapılır. Enfeksiyonun önceden tedavi edilmesi, ameliyat sonrası şikâyetlerin yorumlanmasını da kolaylaştırır. Enfeksiyon tedavi edildikten sonra süren sıkışma ve sık idrara çıkma şikâyetleri farklı bir nedene işaret eder. Bu şikâyetlerin taşın yanında sık ve ani sıkışmayla giden mesane tablosu ile ilişkili olup olmadığı ayrıca değerlendirilir. Böyle bir ayrımın ameliyat öncesinde yapılması, hastanın beklentisini gerçekçi hâle getirir. Taş çıkarıldıktan sonra tüm şikâyetlerin geçeceği beklentisi çoğu zaman karşılanmaz. Bu nedenle ameliyattan sonra sürebilecek şikâyetleri baştan anlatırım. Enfeksiyon tedavisinin ameliyattan hemen önce bitirilmesi de ayrı bir denge gerektirir. Tedavinin çok erken tamamlanması, ameliyat gününe kadar geçen sürede yeni bir üremeye zemin hazırlar. Çok geç tamamlanması ise kültür kontrolüne zaman bırakmaz. Bu nedenle tedavi takvimini ameliyat tarihine göre kurarım. Böbreklere ulaşmış bir enfeksiyon saptandığında ise plan baştan değişir. Ateş ve yan ağrısıyla seyreden bu tabloda ameliyat birkaç hafta ertelenir. Erteleme süresi, kan değerlerinin ve görüntüleme bulgularının düzelmesine göre belirlenir.

Mesane Taşı Ameliyatı Öncesinde Kan Sulandırıcılar Nasıl Düzenlenir?

Mesane taşı ameliyatı öncesinde kan sulandırıcılar, ilacın türüne ve kullanılma nedenine göre düzenlenir. Bu düzenleme her zaman ilacı reçete eden hekimle birlikte yapılır. İlacın kişinin kendi kararıyla kesilmesi ciddi sorunlara yol açabilir. Kalp damarına stent takılan kişilerde erken kesme pıhtı oluşma riskini yükseltir. Ritim bozukluğu nedeniyle ilaç kullananlarda ise inme olasılığı artar. Bu nedenle kesme kararı, kanama riski ile pıhtı riski karşılaştırılarak verilir. Kan pulcuklarının yapışmasını engelleyen hafif etkili ilaçlar bazı hastalarda kesilmeden bırakılır. Daha güçlü etki gösteren ilaçlarda ise birkaç günlük ara verilmesi gerekir. Yeni kuşak kan sulandırıcılar kısa sürede etkisini yitirir. Bu ilaçlarda çoğu zaman bir ile iki günlük ara yeterli olur. Uzun etkili ilaçlarda ise ara süresi belirgin biçimde daha uzundur. Böbrek işlevi azalmış hastalarda ilacın vücuttan atılması geciktiği için ara süresi ayrıca uzatılır. Bu nedenle kesme takvimini böbrek değerlerini gözeterek düzenlerim. Kesme takviminin yazılı olarak verilmesi, hangi gün hangi ilacın alınmayacağını hasta için netleştirir. Bu hastalarda ilaç kesildikten sonra iğne biçiminde bir köprü tedavisi uygulanabilir.

Köprü tedavisi, pıhtı riskini karşılamak amacıyla geçici olarak kullanılır. Son iğnenin ameliyattan yeterli süre önce yapılması gerekir. Bu süre, belden aşağısını uyuşturan anestezi uygulanacaksa ayrıca önem kazanır. Kan sulandırıcı etkisi sürerken bel bölgesine iğne yapılması sakınca taşır. Bu nedenle anestezi türü ilaç düzeniyle birlikte belirlenir. Ameliyattan önce pıhtılaşma testleri yenilenerek etkinin geçtiği doğrulanır. Bitkisel ürünlerin de kanama üzerinde etkisi bulunur. Balık yağı, zerdeçal ve zencefil gibi ürünler ameliyattan önceki günlerde bırakılır. Hastaların çoğu bu ürünleri ilaç saymadığı için görüşmede kendiliğinden söylemez. Bu nedenle kullanılan tüm ürünleri tek tek sorarım. Ameliyattan sonra ilacın ne zaman yeniden başlatılacağı da aynı görüşmede belirlenir. İdrarın berraklaşması bu kararda belirleyici olur. Erken başlatma, mesane içinde pıhtı oluşumuna ve sondanın tıkanmasına yol açabilir. Geç başlatma ise pıhtı riski yüksek hastalarda ayrı bir sakınca oluşturur. Bu dengeyi kalp hekimiyle birlikte kurarım. Kan sulandırıcı kullanan hastalarda ameliyat sonrası kanama olasılığını önceden anlatmayı da hazırlığın parçası sayarım. Bu hastalarda sondanın bir gün daha uzun kalması gerekebilir. İdrarın rengi berraklaşana kadar mesane yıkaması sürdürülür. Evde yaşanabilecek kanamalarda ne yapılacağı taburculuk yazısında açıkça belirtilir. Pıhtılı idrar ve idrar yapamama durumunda vakit kaybedilmeden başvurulması gerekir. Bu bilgilendirme, gereksiz kaygıyı da gecikmeyi de aynı anda önler.

Mesane Taşı Ameliyatı Öncesinde Kaç Saat Aç Kalınır?

Mesane taşı ameliyatı öncesinde katı gıdalar için yaklaşık sekiz saat, berrak sıvılar için ise iki saatlik bir açlık süresi uygulanır. Bu süre, anestezi sırasında mide içeriğinin akciğerlere kaçmasını önlemeyi amaçlar. Mide dolu olduğunda bu kaçış ağır bir akciğer tablosuna yol açar. Katı gıdaların midede kalma süresi uzundur. Yağlı ve etli yemekler bu süreyi daha da uzatır. Bu nedenle ameliyat öncesi son öğünün hafif olması istenir. Berrak sıvılar ise mideden hızla boşalır. Su, şekersiz açık çay ve posasız meyve suyu bu gruba girer. Sütlü içecekler berrak sıvı sayılmaz ve katı gıda gibi değerlendirilir. Sakız çiğnemek ve şeker emmek de mide salgısını artırdığı için önerilmez. Sigara içmek aynı biçimde mide salgısını uyarır. Ameliyat sabahı sigara içilmemesi bu nedenle de istenir. Açlık süresinin başlangıç saatini hastaya rakamla değil, saat olarak yazılı biçimde veririm. Böyle verilen bir talimat, yanlış anlaşılma olasılığını belirgin biçimde azaltır.

Açlık süresinin gereğinden uzun tutulması ayrı bir sorun yaratır. Uzun süren açlık, susuzluğa ve tansiyon düşüklüğüne yol açar. İleri yaştaki hastalarda bu tablo daha belirgin seyreder. Böbrek değerleri sınırda olan hastalarda susuzluk böbrekleri ayrıca zorlar. Bu nedenle sıvı açlığını iki saatle sınırlı tutmayı tercih ederim. Ameliyat saati öğleden sonraya alındığında sabah erken saatte su içilmesine izin verilir. Şeker hastalığı bulunanlarda açlık planı ayrıca düzenlenir. Bu hastalarda ameliyat saatinin güne olabildiğince erken konulması uygun olur. Sabah kullanılan kalp ve tansiyon ilaçları çoğu zaman bir yudum suyla alınır. Hangi ilacın alınacağı ameliyattan önceki görüşmede yazılı olarak verilir. Şeker düşürücü ilaçların sabah dozu ise genellikle atlanır. Açlık kuralına uyulmaması, ameliyatın o gün iptal edilmesine yol açar. Bu nedenle açlık saatini hastaya ve yakınına ayrı ayrı hatırlatırım. Açlık saatinin yazılı olarak verilmesi, sabah yaşanan tereddütleri ortadan kaldırır. Ameliyat listesindeki sıranın değişmesi durumunda hasta telefonla bilgilendirilir. Bekleme süresi uzadığında berrak sıvı izni yeniden düzenlenebilir. Uzun bekleyen hastalarda damardan sıvı desteği verilerek susuzluk önlenir. Böbrek değerleri sınırda seyreden hastalarda bu destek daha erken başlatılır. Ağız kuruluğundan yakınan hastalarda dudakların ıslatılmasına izin verilir.

Mesane Taşı Ameliyatı Öncesinde Hekime Hangi Bilgiler Verilmelidir?

Mesane taşı ameliyatı öncesinde hekime kullanılan ilaçlar, geçirilmiş ameliyatlar, eşlik eden hastalıklar, alerjiler ve önceki anestezi deneyimleri eksiksiz olarak verilmelidir. Bu bilgilerin tamamı hazırlık planını doğrudan biçimlendirir. İlaç listesinin yazılı olarak getirilmesi en pratik yolu oluşturur. Kutuların fotoğrafını çekmek de aynı işi görür. Hastaların çoğu ilaç adlarını bellekten doğru aktaramaz. Bitkisel ürünler, vitaminler ve takviyeler de bu listeye eklenmelidir. Daha önce geçirilen karın ve mesane ameliyatları ayrı bir başlık oluşturur. Önceki girişimler mesane duvarında yapışıklık ve incelme bırakmış olabilir. İdrar kanalında darlık öyküsü de önceden bilinmelidir. Darlık bulunan hastalarda aletlerin ilerletilmesi zorlaşır. Bu hastalarda ameliyat planına darlığın genişletilmesi de eklenir. Kalça protezi bulunan kişilerde masadaki pozisyonun ayarlanması güçleşir. Bu bilgi ameliyattan önce verildiğinde masa düzeni ve bacak destekleri buna göre ayarlanabilir. Bel fıtığı ya da omurga ameliyatı öyküsü de anestezi türünün seçiminde belirleyici olur.

Alerji öyküsü, kullanılacak ilaçların seçimini belirler. Daha önce anestezi sırasında yaşanan sorunlar da mutlaka aktarılmalıdır. Ailede anestezi sonrasında görülen olağan dışı durumlar aynı biçimde önem taşır. Kalp pili ya da ritim düzenleyici cihaz taşıyan kişilerde ameliyatta kullanılan elektrik enerjisi ayrıca planlanır. Bu cihazların ayarları ameliyat öncesinde kontrol edilir. Daha önce mesane tümörü nedeniyle girişim geçirmiş kişilerin bu öyküyü aktarması gerekir. Bu öykü, ameliyat sırasında biyopsi alınıp alınmayacağını belirler. İlerlemiş bir tümör öyküsü bulunan hastalarda plan daha geniş tutulur ve gerektiğinde mesanenin robotik destekle bütünüyle çıkarıldığı girişim gündeme gelir. Sigara ve alkol kullanımı da görüşmede sorulan başlıklar arasında yer alır. Evde yalnız yaşayan hastalarda taburculuk sonrası desteğin kim tarafından verileceği önceden konuşulur. Sondayla taburcu edilme olasılığı bulunan hastalarda bu düzenleme daha da önem kazanır. Ameliyat öncesinde sorulan bu başlıkların hiçbiri gereksiz bir ayrıntı oluşturmaz. Verilen her bilgi, ameliyat gününde alınacak kararların dayanağını hazırlar. Görüşmeye hastanın bir yakınıyla birlikte gelmesi, bilgilerin eksiksiz aktarılmasını kolaylaştırır. İleri yaştaki hastalarda ilaç düzenini çoğu zaman bir yakını daha iyi bilir. Görüşmede konuşulanların yazılı olarak verilmesi de evde yaşanan karışıklığı önler. Hastanın aklına sonradan gelen soruları not etmesini isterim. Bu notlar, ameliyattan önceki son görüşmede tek tek yanıtlanır. Böyle yürütülen bir hazırlık, ameliyat gününü hem hasta hem de ekip için öngörülebilir hâle getirir.

Mesane taşı ameliyatının hazırlık aşaması, ameliyatın kendisi kadar belirleyici bir bölümü oluşturur. Tetkiklerin tamamlanması, taşın yanında taşı oluşturan nedenin de görülmesini sağlar. İdrar enfeksiyonunun önceden tedavi edilmesi, ameliyat sonrası ateşli tabloların büyük bölümünü önler. Kan sulandırıcıların ilgili hekimle birlikte düzenlenmesi ve açlık kuralına uyulması, ameliyat gününün aksamadan geçmesini sağlar. Hekime aktarılan eksiksiz bilgi ise planın hastaya göre kurulmasını mümkün kılar. Hazırlık basamaklarının tek tek gözden geçirildiği bir görüşme, ameliyat sonrasındaki iyileşme dönemini de belirgin biçimde kolaylaştırır. Bu nedenle hazırlığı, ameliyatın ayrılmaz bir bölümü olarak ele alırım.