Böbrek Havuzu Darlığında Sintigrafi Sonucu Nasıl Yorumlanır?

Böbrek havuzu darlığında sintigrafi sonucunun nasıl okunduğunu, boşalma eğrisinin ne anlattığını ve böbreğin işlev payının hangi durumda düşük sayıldığını anlatıyorum.

Böbrek havuzu darlığında sintigrafi sonucu, iki ayrı bilginin birlikte okunmasıyla yorumlanır: böbreğin toplam işleve katkı payı ve işaretli maddenin böbrekten ne hızla boşaldığını gösteren eğri. Raporda yer alan bu iki başlık, ultrasonda görülen şişmenin gerçekten idrar akışını engelleyip engellemediğini ortaya koyar. Ultrason böbrekteki genişlemeyi gösterir, ancak genişlemenin nedeni hakkında tek başına bilgi vermez. Doğuştan gelen ve idrar akışını bozmayan geniş bir toplama sistemi de aynı görüntüyü verebilir. Sintigrafi bu iki tabloyu birbirinden ayırır ve girişim kararının temelini oluşturur. Sonucun doğru okunabilmesi için incelemenin uygun koşullarda yapılması ve çocuğun yeterince sıvı almış olması gerekir.

Bu incelemeyi ailelerin büyük bölümü ilk kez böbrek şişmesi saptandığında duyar ve raporu okurken zorlanır. Rapordaki sayılar çoğu kişiye tek başına bir hastalık ağırlığı gibi görünür ve gereksiz bir kaygıya yol açar. Oysa sintigrafi bir hastalık tanısı koymaz, yalnızca böbreğin o andaki çalışma biçimini gösterir. Sonucun anlamı, çocuğun yaşına, ultrason bulgularına ve önceki incelemelere göre değişir. Bu yazıda incelemenin hangi yaştan sonra çekilebildiğini, boşalma eğrisinin ne anlattığını, böbreğin işlev payının ne zaman düşük sayıldığını, incelemenin hangi aralıklarla tekrarlandığını ve sonuç şüpheli çıktığında hangi yolun izlendiğini anlatıyorum. Hastalığın tanımı, belirtileri ve tedavi seçenekleri konusunda genel bilgi gerektiğinde böbrekte şişmeye yol açan bileşke darlığı konusundaki sayfa yol gösterir.

Böbrek Havuzu Darlığında Sintigrafi Hangi Yaştan Sonra Çekilebilir?

Böbrek havuzu darlığında sintigrafi, yenidoğan döneminin ilk haftaları geçtikten sonra çekilebilir ve çoğu bebekte yaşamın ilk aylarında planlanır. Bu bekleme süresinin nedeni, yeni doğan bir bebeğin böbreklerinin henüz olgunlaşmamış olmasıdır. Yenidoğan böbreği kanı erişkin böbreği kadar hızlı süzmez ve işaretli maddeyi daha yavaş toplar. Bu dönemde çekilen bir inceleme böbreğin işlevini olduğundan düşük gösterebilir. Yanlış düşük bir sonuç ise gereksiz bir girişim kararına yol açabilir. Bu nedenle bebeklerde inceleme için böbreklerin bir miktar olgunlaşması beklenir. Bekleme süresi boyunca takip ultrasonla sürdürülür ve şişmenin derecesi kaydedilir. Şişmesi ileri derecede olan ve idrar yolu enfeksiyonu geçiren bebeklerde ise inceleme daha erken gündeme gelebilir. İnceleme öncesinde bebeğin yeterince beslenmesi ve sıvı alması istenir. Susuz bir bebekte işaretli madde yavaş süzülür ve eğri yanıltıcı biçimde yavaş çıkar. Bu ayrıntı ailelere önceden ayrıntılı olarak anlatılır. Mesanenin tam boşalabilmesi için küçük bebeklere işlem sırasında ince bir sonda takılması da gerekebilir.

Büyük çocuklarda ve erişkinlerde yaş sınırı gibi bir engel bulunmaz. Bu kişilerde inceleme şikâyetlerin ortaya çıktığı ya da şişmenin ilk kez saptandığı dönemde yapılır. İnceleme sırasında damar yolundan işaretli bir madde verilir ve özel bir kamerayla böbrekler belirli aralıklarla görüntülenir. Verilen maddenin miktarı çok düşüktür ve alınan ışın dozu sınırlı bir düzeyde kalır. İşlem ağrılı değildir, ancak damar yolunun açılması sırasında kısa süreli bir acı hissedilir. Çocukların hareketsiz durması gerektiği için küçük yaş grubunda sakinleştirici verilmesi gündeme gelebilir. İncelemenin toplam süresi çoğu kişide bir saati aşar ve bu sürenin aileye önceden söylenmesi hazırlığı kolaylaştırır. İşlemden sonra çocuğun bol sıvı alması, işaretli maddenin vücuttan hızla atılmasını sağlar. Emziren annelerde inceleme sonrasında kısa bir ara verilmesi gerekebilir. Böbreklerin çalışma biçimini gösteren bu inceleme hakkında ayrıntı gerektiğinde böbreklerin işaretli madde ile görüntülenmesi konusundaki sayfa adım adım bilgi verir. İncelemenin hangi merkezde yapıldığı da sonucu etkileyebileceği için takipte aynı merkezin tercih edilmesini isterim. Farklı merkezlerde farklı çekim düzenleri kullanıldığında eğriler birebir karşılaştırılamaz. İnceleme günü için ailelerin yanlarında önceki ultrason ve sintigrafi raporlarını getirmelerini isterim. Eski raporların bulunması, yeni sonucun bir değişim üzerinden okunmasını sağlar. Çocuğun aç kalması gerekmediği için kahvaltısını yapmasında sakınca bulunmaz. Yalnız damar yolunun rahat açılabilmesi için kolların üşütülmemesi yararlı olur.

Böbrek Havuzu Darlığında Sintigrafideki Boşalma Eğrisi Ne Anlatır?

Böbrek havuzu darlığında sintigrafideki boşalma eğrisi, işaretli maddenin böbrek havuzunda birikip birikmediğini ve biriktiyse ne hızla boşaldığını anlatır. Eğri, zamana karşı böbrekteki işaretli madde miktarını gösteren bir çizgi olarak çizilir. Damardan verilen madde önce böbrek dokusu tarafından toplanır ve eğri hızla yükselir. Ardından madde idrarla birlikte havuza geçer ve buradan idrar borusuna boşalır. Boşalma başladığında eğri tepe noktasına ulaşır ve aşağı doğru iner. Sağlıklı bir böbrekte bu iniş belirgin ve hızlı olur. Darlık bulunan böbreklerde ise madde havuzda birikir ve eğri yüksek bir düzeyde düz seyreder. Bazı böbreklerde eğri hiç inmez ve yükselmeye devam eder. Bu görüntü idrar akışının belirgin biçimde engellendiğini düşündürür. İnceleme sırasında idrar üretimini hızlandıran bir ilaç verilerek böbreğe yük bindirilir. Yük altında bile boşalmayan bir böbrek, gerçek bir tıkanıklığı işaret eder. Yük verildikten sonra eğrinin hızla inmesi ise şişmenin akışı engellemediğini gösterir.

Eğrinin okunmasında birkaç tuzak bulunur ve bunların bilinmesi yanlış kararları önler. Birinci tuzak, çocuğun susuz kalmasıdır. Yeterli sıvı almayan bir çocukta idrar üretimi azalır ve eğri yanlış olarak yavaş çıkar. İkinci tuzak, mesanenin dolu olmasıdır. Dolu bir mesane üst idrar yolundaki basıncı artırır ve boşalmayı yavaşlatır. Bu nedenle inceleme sırasında mesanenin boşaltılması gerekir. Üçüncü tuzak, çok geniş bir havuzun bulunmasıdır. Geniş bir havuzda işaretli madde büyük bir hacme dağılır ve boşalma matematiksel olarak yavaş görünür. Bu durumda eğri tek başına yanıltıcı olur ve görüntülerin kendisine bakılır. Dördüncü tuzak, çocuğun inceleme sırasında hareket etmesidir. Hareket, ölçüm alanının kaymasına ve eğrinin bozulmasına yol açar. Bütün bu nedenlerle eğriyi tek başına değil, ham görüntülerle ve ultrason bulgularıyla birlikte değerlendiririm. İşaretli madde kullanan incelemeler ürolojide başka amaçlarla da yapılır ve her biri farklı bir soruya yanıt arar. Örneğin iskelet sisteminin işaretli madde ile taranması tümörün kemiklere yayılıp yayılmadığını araştırmak için kullanılır. Yöntemin mantığı benzer olsa da elde edilen bilgi tümüyle farklıdır. Eğrinin biçimi kadar tepe noktasına ulaşma süresi de değerlendirmeye katılır. Tepe noktasına geç ulaşan bir eğri, böbrek dokusunun maddeyi yavaş topladığını gösterir. Bu bulgu tıkanıklıktan çok böbrek işlevindeki azalmaya işaret eder. Eğrinin yükselip hiç inmemesi ile yavaş inmesi arasındaki fark bu nedenle ayrıca not edilir.

Böbrek Havuzu Darlığında Böbreğin İşlev Payı Ne Zaman Düşük Sayılır?

Böbrek havuzu darlığında böbreğin işlev payı, iki böbreğin toplam işlevi içindeki katkısı eşit paylaşımdan belirgin biçimde uzaklaştığında düşük sayılır. Sağlıklı bir kişide her iki böbrek toplam işleve yaklaşık olarak eşit katkı yapar ve paylar birbirine yakın seyreder. Aradaki küçük farklar olağan kabul edilir ve tek başına bir anlam taşımaz. Darlık bulunan tarafta payın belirgin biçimde azalması ise böbreğin baskı altında zarar gördüğünü gösterir. Payın dörtte bire yakın düzeylere inmesi, işlevin ileri derecede etkilendiği anlamına gelir. Bu düzeydeki bir düşüş çoğu olguda girişim gerekçesi oluşturur. Payın daha da düşük bulunduğu böbreklerde ise onarımın yararı ayrıca tartışılır. Çok az çalışan bir böbrekte onarım yapılsa bile işlev geri kazanılamayabilir. Bu durumda böbreğin izlenmesi ya da alınması seçenekleri karşılaştırılır. Karar yalnızca sayıya değil, çocuğun yaşına ve böbreğin görünümüne göre verilir. Küçük bebeklerde düşük bulunan pay, onarımdan sonra belirgin biçimde toparlanabilir. Bu nedenle bebeklerde tek bir ölçüme dayanarak böbreğin vazgeçilebilir olduğunu söylemem.

İşlev payının takipteki değişimi, tek bir ölçümden daha değerli bir bilgi sunar. İlk incelemede sınırda bulunan bir pay, altı ay sonra aynı düzeyde kalabilir ya da düşmeye devam edebilir. Payın kararlı seyrettiği çocuklarda izlem sürdürülür ve girişim ertelenir. Payın art arda yapılan ölçümlerde azaldığı çocuklarda ise onarım gündeme gelir. Bu nedenle ilk incelemenin bir başlangıç ölçüsü olarak kaydedilmesi önem taşır. Ölçümler arasında küçük dalgalanmalar görülebilir ve bunlar gerçek bir değişiklik sayılmaz. Farkın anlamlı kabul edilmesi için belirgin ve tekrarlanan bir azalma gerekir. Tek böbreği bulunan kişilerde ise pay hesabı yapılamaz ve değerlendirme farklı ölçütlerle yürütülür. Bu kişilerde kan tetkikleri ve boşalma eğrisi daha fazla ağırlık kazanır. İşlev payı düşük bulunan çocuklarda tansiyon ölçümünün de düzenli olarak yapılması gerekir. Uzun süre baskı altında kalan böbrekler zaman içinde kan basıncını yükseltebilir. Onarımdan sonra payın kısa sürede yükselmesi beklenmez ve değerlendirme için birkaç ay geçmesi gerekir. Bu süre boyunca ailelere sonucun hemen değişmeyeceğini önceden anlatırım. Erken çekilen bir kontrol incelemesi gereksiz bir hayal kırıklığına yol açabilir. İşlev payı normal bulunan çocuklarda ise boşalma eğrisi tek başına girişim gerekçesi oluşturmaz. Bu çocuklarda şikâyet bulunmadığı sürece izlem sürdürülür. Ağrı nöbetleri ve tekrarlayan enfeksiyonlar ise payı normal olan çocuklarda bile girişimi gündeme getirebilir. Kararın bütün bulgular üzerinden verilmesi bu nedenle önem taşır.

Böbrek Havuzu Darlığında Sintigrafi Kaç Ayda Bir Tekrarlanır?

Böbrek havuzu darlığında sintigrafi belirli bir takvime bağlı olarak değil, ultrason bulguları ve şikâyetler gerektirdiğinde tekrarlanır. İzlem altındaki çocuklarda ilk kontrol genellikle incelemeden birkaç ay sonra planlanır. Bu aralık, böbreğin işlevindeki değişimin fark edilebilmesi için gereken en kısa süreyi karşılar. Bulguları kararlı seyreden çocuklarda aralık kademeli olarak açılır ve inceleme yılda bir kez yapılır. Şişmesi gerileyen ve şikâyeti bulunmayan çocuklarda ise incelemenin tekrarlanmasına gerek kalmaz. Bu çocuklarda takip ultrasonla sürdürülür ve ışın içeren tetkikten kaçınılır. Şişmenin arttığı, ağrı nöbetlerinin başladığı ya da idrar yolu enfeksiyonu geçirildiği durumlarda inceleme beklenmeden yenilenir. Bu kararı takvim değil, çocuğun durumundaki değişiklik belirler. Onarım yapılan çocuklarda ise kontrol incelemesi işlemden birkaç ay sonra planlanır. Erken çekilen incelemede iyileşme henüz tamamlanmamış olur ve sonuç yanıltıcı çıkabilir. Onarımdan sonra ultrasonda şişmenin gerilediği görülen çocuklarda inceleme çoğu zaman gerekmez. Şişmesi sürüyor ya da artıyorsa inceleme yeniden istenir.

İncelemenin gereksiz yere tekrarlanması birkaç yönden sakınca taşır. Birinci sakınca, her incelemede düşük düzeyde de olsa bir ışın dozu alınmasıdır. Büyüme çağındaki çocuklarda toplam dozun sınırlı tutulması gerekir. İkinci sakınca, küçük çocuklarda sakinleştirici kullanımının tekrarlanmasıdır. Üçüncü sakınca, ölçümler arasındaki küçük dalgalanmaların gereksiz kaygı yaratmasıdır. Aileler iki rapor arasındaki küçük farkları çoğu zaman kötüleşme olarak okur. Bu nedenle her kontrolde inceleme istemek yerine ultrasonu esas alırım. Ultrason ışın içermez, kolay uygulanır ve şişmenin derecesini yeterince gösterir. Böbrek havuzunun ön arka çapının ölçülmesi takibin en pratik göstergesini oluşturur. Bu ölçümün aynı merkezde ve benzer koşullarda yapılması karşılaştırmayı sağlıklı kılar. Kan tetkikleri ise özellikle iki taraflı tutulumda ve tek böbreği bulunanlarda düzenli olarak istenir. Takip planını çocuğun yaşına, şişmenin derecesine ve önceki ölçümlerin seyrine göre bireysel olarak düzenlerim. Ailelere bu planı yazılı olarak veririm ve hangi durumda beklenmeden başvurmaları gerektiğini ayrıca belirtirim. Ateş, dinmeyen kusma ve şiddetli yan ağrısı bu başvuru nedenleri arasında yer alır. Okul çağına gelen çocuklarda kontrollerin tatil dönemlerine denk getirilmesi devamsızlığı azaltır. Ergenlik dönemine ulaşan gençlerde takibin erişkin ürolojisine devredilmesi gerekir. Bu geçiş sırasında bütün raporların bir arada toplanması izlemin kesintisiz sürmesini sağlar.

Böbrek Havuzu Darlığında Sintigrafi Sonucu Şüpheli Çıkarsa Ne Yapılır?

Böbrek havuzu darlığında sintigrafi sonucu şüpheli çıktığında inceleme öncelikle uygun koşullarda tekrarlanır ve gerektiğinde farklı yöntemlerle desteklenir. Şüpheli sonuçların önemli bir bölümü teknik nedenlerden kaynaklanır. Çocuğun susuz kalması, mesanenin dolu olması ve inceleme sırasında hareket etmesi bu nedenlerin başında gelir. Bu durumlarda incelemenin aynı merkezde, eksikler giderilerek yenilenmesi çoğu zaman yeterli olur. İkinci basamakta, ultrason bulguları ve şikâyetler yeniden gözden geçirilir. Ağrı nöbetleri tarifleyen bir çocukta ağrı sırasında çekilen ultrason değerli bilgi verir. Ağrı sırasında böbrekteki şişmenin belirgin biçimde artması, aralıklı bir tıkanıklığı düşündürür. Üçüncü basamakta, idrar yollarının bütününü gösteren kesitsel görüntüleme yöntemleri gündeme gelir. Bu incelemeler darlığın yerini ve çevresindeki damar yapılarını ortaya koyar. Bazı çocuklarda havuzun çıkışına bası yapan bir damar saptanır ve bu bulgu girişim planını doğrudan değiştirir. Dördüncü basamakta, darlığın gerçekten böbrek çıkışında mı yoksa daha aşağıda mı olduğu araştırılır. Bu ayrım tedavi yönteminin seçimini belirler.

Darlığın idrar borusunun alt düzeylerinde bulunduğu durumlarda tablo farklı bir başlık altında ele alınır. Böyle bir durumda değerlendirme idrar borusunun daralması çerçevesinde sürdürülür ve tedavi buna göre planlanır. Ayrımın yapılabilmesi için idrar yollarının tümünün görüntülenmesi gerekir. Şüphenin sürdüğü çocuklarda karar için acele edilmez ve izlem sürdürülür. Bu izlem sırasında ultrason aralıkları kısaltılır ve şikâyetler yakından takip edilir. Böbrek işlevinde gerileme, şişmede artış ya da tekrarlayan enfeksiyon saptandığında karar netleşir. Bu bulguların hiçbiri ortaya çıkmadığında ise izlem güvenle sürdürülür. Ailelerin bu bekleme döneminde kaygılanması olağandır ve sürecin ayrıntılı anlatılması bu kaygıyı azaltır. Şüpheli bir sonucun kötü bir sonuç anlamına gelmediğini özellikle vurgularım. Tersine, aceleyle verilen bir girişim kararı gereksiz bir ameliyata yol açabilir. Onarım gerektirmeyen pek çok böbrek şişmesi büyümeyle birlikte kendiliğinden geriler. Doğru zamanlamanın belirlenmesi, izlemin düzenli sürdürülmesiyle mümkün olur. Bu nedenle kontrollerin aksatılmamasını ve önceki raporların saklanmasını isterim. Ailelerin çocuğun şikâyetlerini tarihleriyle birlikte not etmesi de değerlendirmeyi kolaylaştırır. Ağrının hangi saatte başladığı, ne kadar sürdüğü ve kusmanın eşlik edip etmediği bu notlarda yer almalıdır. Bu bilgiler, görüntüleme bulgularının gerçek bir şikâyetle örtüşüp örtüşmediğini gösterir. Şikâyetle örtüşmeyen bir görüntüleme bulgusu tek başına girişim gerekçesi oluşturmaz.

Böbrek havuzu darlığında sintigrafi, böbreğin işlev payını ve idrarın boşalma hızını gösteren iki bilgiyi bir araya getiren bir incelemedir. Sonuç tek başına değil, ultrason bulgularıyla, çocuğun yaşıyla ve şikâyetlerle birlikte okunduğunda anlam kazanır. Boşalma eğrisinin yavaş çıkması her zaman tıkanıklık anlamına gelmez ve teknik nedenlerle de oluşabilir. İşlev payındaki değişimin zaman içinde izlenmesi, tek bir ölçümden daha güvenilir bir yol gösterici olarak kullanılır. İncelemenin gereksiz yere tekrarlanmaması için takip çoğu çocukta ultrasonla sürdürülür. Sonuç şüpheli çıktığında acele edilmez, eksikler giderilerek inceleme yenilenir ve karar bütün bulgular birlikte değerlendirilerek verilir.