Prostat büyümesi olan erkeklerde kabızlığın idrar şikâyetlerini neden ağırlaştırdığını, beslenme düzenini ve ameliyat sonrası alınacak önlemleri anlatıyorum.
Kabızlık, prostat büyümesi olan erkeklerde idrar şikâyetlerini belirgin biçimde artırır ve bazı kişilerde idrarın hiç yapılamamasına kadar giden bir tabloya yol açar. Prostat büyümesi, mesanenin idrarı dışarı atarken karşılaştığı direnci artıran yaygın bir durumdur. Bağırsakların dolu kalması bu dirence ikinci bir yük ekler. Muayenehanede şikâyetleri aniden ağırlaşan erkeklerin bir bölümünde asıl değişiklik bağırsak düzeninde yaşanır. Kişi bu bağlantıyı çoğu zaman kendi kendine kurmaz. İdrar şikâyeti anlatılırken bağırsak alışkanlığının da sorulması bu nedenle ayrı bir önem taşır. Bağırsak düzeni sorulmadan yapılan değerlendirme eksik kalır. Bu eksiklik gereksiz tetkiklere ve yanlış yönlendirmelere yol açar.
Kabızlık ile idrar şikâyetleri arasındaki ilişki iki yönlü işler. Dolu bir kalın bağırsak mesaneye ve prostata dışarıdan baskı uygular. Uzun süren ıkınma alışkanlığı da leğen tabanı kaslarının gerginliğini artırır. Bu iki etki birleştiğinde idrar akımı zayıflar ve mesane tam boşalmaz. Bu yazıda bağırsak doluluğunun mesaneyi nasıl etkilediğini, kabızlığın idrar yapamamaya yol açıp açmadığını, beslenmenin nasıl düzenlendiğini, kabızlık ilaçlarının prostat ilaçlarıyla ilişkisini ve ameliyat sonrasında kabızlığın neden önlendiğini anlatıyorum. Hastalığın belirtileri, tanı basamakları ve tedavi seçenekleri konusunda ayrıntı gerektiğinde iyi huylu prostat büyümesi konusundaki sayfa yol gösterir.
Prostat Büyümesinde Bağırsak Doluluğu Mesaneyi Nasıl Etkiler?
Prostat büyümesinde bağırsak doluluğu mesaneyi hem dışarıdan bası yaparak hem de leğen tabanı kaslarını gerginleştirerek etkiler. Kalın bağırsağın son bölümü mesanenin hemen arkasında yer alır. Bu bölümde biriken sert dışkı, mesane tabanını ve prostat çevresini öne doğru iter. Baskı altındaki mesane aynı hacimde daha erken dolgunluk hissi verir. Kişi bu nedenle gün içinde daha sık tuvalete gitme gereksinimi duyar. Mesanenin boşalması da aynı baskı nedeniyle güçleşir. İdrar akımı zayıflar ve işeme sonrası damlama belirginleşir. Dolu bağırsak, mesane boynunun tam olarak açılmasını da engeller. Bu tabloya prostatın kendi darlığı eklendiğinde şikâyetler kat kat artar. Bağırsak boşaldığında ise aynı kişide idrar akımı belirgin biçimde rahatlar. Bu değişimi erkeklerin bir bölümü kendiliğinden fark eder. Kabızlığın giderildiği günlerde işeme sayısı gözle görülür biçimde azalır.
Mesane ile bağırsak arasındaki bu yakın komşuluk yalnız mekanik bir bası ile sınırlı değildir. İki organ büyük ölçüde aynı sinir ağı tarafından yönetilir. Bağırsak duvarındaki gerilme, bu ortak sinir ağı üzerinden mesaneye de yansır. Bu yansıma mesanenin istem dışı kasılmalarını tetikleyebilir. Ani ve dayanılması güç idrar isteği bu yolla ortaya çıkar. Uzun süren kabızlık, mesanenin depolama işlevini de zamanla bozar. Aynı komşuluk cerrahi planlamada da belirleyici olur. Mesanenin tümüyle çıkarıldığı durumlarda yeni idrar yolu bağırsak dokusundan hazırlanır. Bu nedenle mesanenin robot yardımıyla çıkarıldığı girişim öncesinde bağırsak hazırlığı ayrıntılı olarak yapılır. Bu örnek, bağırsak ile idrar yollarının ne kadar iç içe çalıştığını açıkça gösterir. Aynı sinir ağının paylaşılması tedavi planını da etkiler. Bir sistemde yapılan düzeltme diğerine çoğu zaman olumlu yansır.
Bağırsak doluluğunun etkisi muayenede de kendini belli eder. Parmakla yapılan makat muayenesinde son bölümün dışkıyla dolu bulunması bu bağlantıyı doğrular. Ultrasonla ölçülen işeme sonrası kalan idrar miktarı da kabızlık dönemlerinde yükselir. Aynı kişide bağırsak düzeni sağlandıktan sonra ölçüm tekrarlandığında değer düşer. Bu nedenle kalan idrar ölçümünü kabızlığın giderildiği bir dönemde tekrarlarım. Tek bir yüksek ölçüme bakarak ameliyat kararı vermek doğru olmaz. İdrar akım testinin de aynı ilkeyle planlanması gerekir. Bağırsağı dolu bir kişide yapılan akım testi gerçek akımı yansıtmaz. Hazırlık kurallarını hastaya test öncesinde ayrıntılı olarak anlatırım. Doğru koşulda yapılan ölçüm, gereksiz girişimlerin önüne geçer. Ölçümlerin farklı günlerde yinelenmesi de değerlendirmeyi sağlamlaştırır. Tek bir günün verisiyle kalıcı karar verilmez.
Kabızlık Prostat Büyümesinde İdrar Yapamamaya Yol Açar mı?
Kabızlık, prostat büyümesi olan erkeklerde idrarın hiç yapılamadığı ani tabloyu tetikleyen nedenlerin başında gelir. Bu tablo çoğu zaman gece ya da sabaha karşı aniden başlar. Kişi idrarını yapamaz, karnının alt bölümünde giderek artan bir gerginlik hisseder. Mesane dolar, ağrı belirginleşir ve acil başvuru gerekir. Böyle bir tabloda ilk işlem mesanenin sondayla boşaltılmasıdır. Ani idrar yapamamanın tetikleyicileri arasında kabızlık çoğu zaman gözden kaçar. Soğukta uzun süre kalmak, alkol almak ve idrarı uzun süre tutmak da benzer biçimde tabloyu başlatır. Bazı soğuk algınlığı ve alerji ürünleri de mesane çıkışını daraltarak aynı sonuca yol açar. Kabızlıkta ise dolu bağırsak mesane boynuna doğrudan bası uygular. Bu bası prostatın yaptığı darlığa eklenince idrar yolu tümüyle kapanabilir. Bu nedenle ani tablo yaşayan her erkekte bağırsak öyküsünü ayrıntılı olarak sorgularım. Sorgulama tabloyu tetikleyen nedeni çoğu zaman ortaya çıkarır.
Ani idrar yapamama yaşayan erkeklerin öyküsünde sıklıkla birkaç günlük kabızlık bulunur. Bu ayrıntıyı sormadığımda hasta çoğu zaman kendiliğinden anlatmaz. Sonda takıldıktan sonra bağırsak boşaltılmazsa sondanın çekilme denemesi sonuç vermez. Bu nedenle sonda takılan her hastada bağırsak düzenini aynı gün ele alırım. Bağırsak boşaltıldıktan sonra yapılan deneme çok daha rahat sonuçlanır. Ani idrar yapamama tekrarladığında mesane duvarının kasılma gücü zamanla azalır. Böbreklere doğru geri basınç oluşması da uzun süren tablolarda görülebilir. Bu tablonun nedenleri, belirtileri ve acil yaklaşımı konusunda ayrıntı gerektiğinde idrarın aniden hiç yapılamaması konusundaki sayfa yol gösterir. Tekrarlayan ataklarda prostata yönelik kalıcı çözümler gündeme gelir. Kabızlığın düzeltilmesi ise her aşamada ilk sırada yer alır. Bağırsak düzeni sağlanmadan yapılan girişimler beklenen rahatlamayı vermez. Bu ilkeyi hastaya baştan açıklarım. Açıklama yapıldığında önerilere uyum belirgin biçimde artar.
Kabızlığın yol açtığı zorlanma yalnız ani tabloyla sınırlı kalmaz. Sürekli ıkınma, leğen tabanı kaslarının dinlenme sırasında bile gergin kalmasına yol açar. Gergin kaslar idrar kanalını dışarıdan sıkar ve akımı yavaşlatır. Bu durumda kişi idrarını başlatmakta güçlük çeker. Kesik kesik işeme ve tamamlanmamış boşaltma hissi bu düzenekle açıklanır. Uzun yıllar süren ıkınma makat bölgesinde de sorunlara zemin hazırlar. Basur ve makat çatlağı bu sorunların başında yer alır. Ağrı nedeniyle tuvaletten kaçınma, kabızlığı daha da ağırlaştırır. Böylece kısır bir döngü kurulur ve idrar şikâyetleri giderek artar. Bu döngüyü kırmanın ilk adımı bağırsak düzeninin sağlanmasıdır. Döngü kırıldığında hem idrar hem de bağırsak şikâyetleri birlikte hafifler. İki başlığın aynı dönemde ele alınması bu nedenle daha hızlı sonuç verir.
Prostat Büyümesi Olan Erkekte Kabızlık İçin Beslenme Nasıl Düzenlenir?
Prostat büyümesi olan erkekte kabızlık için beslenme, lif alımının kademeli olarak artırılması ve gün içine yayılan düzenli sıvı tüketimi üzerine kurulur. Lif, bağırsak içeriğinin hacmini artırır ve geçişi kolaylaştırır. Tam tahıllı ekmek, bulgur, kuru baklagiller ve sebzeler lifin temel kaynaklarını oluşturur. Kuru erik, incir ve kayısı gibi kurutulmuş meyveler de bağırsağı çalıştırır. Lif miktarının birden yükseltilmesi ise gaz ve şişkinlik yapar. Bu nedenle artışı birkaç haftaya yayarım. Lif alımı artırılırken su tüketiminin de artırılması zorunlu olur. Susuz alınan lif bağırsakta sertleşerek şikâyeti ağırlaştırır. Prostat büyümesi olan erkeklerde sıvı düzeni ayrıca planlanır. Sıvının büyük bölümünü gündüz saatlerine kaydırmalarını isterim. Akşam saatlerinden sonra alınan sıvı gece idrara kalkma sayısını artırır. Bu nedenle akşam yemeğinden sonraki sıvıyı sınırlı tutmalarını isterim. Gündüz alınan sıvı ise bağırsak düzenine doğrudan katkı sağlar.
Tuvalet alışkanlığının düzenlenmesi beslenme kadar belirleyici olur. Bağırsak, her gün aynı saatte oluşturulan bir düzene kısa sürede uyum sağlar. Sabah kahvaltısından sonraki ilk yarım saat bu düzen için elverişli bir aralık oluşturur. Tuvalette uzun süre oturmak ve zorlamak ise yarardan çok zarar verir. Ayakların altına küçük bir basamak konması boşaltmayı kolaylaştırır. Dışkılama isteği geldiğinde ertelenmemesi gerekir. Ertelenen istek kısa sürede kaybolur ve dışkı sertleşir. Düzenli yürüyüş de bağırsak hareketlerini belirgin biçimde hızlandırır. Günde yarım saatlik tempolu bir yürüyüş çoğu erkekte yeterli olur. Hareketsiz masa başı çalışması ise kabızlığı doğrudan besler. Öğle arasında yapılan kısa yürüyüşler bu etkiyi dengeler. Hareketin güne yayılması tek seferlik uzun bir egzersizden daha yararlı olur.
Beslenme düzenlenirken idrar şikâyetlerini artıran alışkanlıklar da ele alınır. Kahve ve çayın aşırı tüketimi mesaneyi uyarır ve sıkışma hissini artırır. Alkol hem idrar miktarını artırır hem de bağırsak hareketlerini olumsuz etkiler. Baharatlı ve çok tuzlu yiyecekler bazı erkeklerde sıkışmayı belirginleştirir. Bu ürünlerin tümüyle bırakılmasını istemem, yalnız miktarın azaltılmasını öneririm. Kilo fazlası da hem kabızlığı hem de idrar şikâyetlerini ağırlaştırır. Karın içi yağlanma leğen bölgesindeki basıncı yükseltir. Birkaç kilonun verilmesi bile iki başlıkta birden rahatlama sağlar. Beslenme değişikliklerinin etkisi genellikle birkaç hafta içinde belirginleşir. Bu süre içinde şikâyetler düzelmezse ek değerlendirme gerekir. Bu aşamada bağırsak alışkanlığı ayrıntılı bir günlükle izlenir. Günlükteki veriler tedavi planını belirgin biçimde yönlendirir. Günlüğün birkaç hafta boyunca tutulması yeterli olur.
Kabızlık İlaçları Prostat İlaçlarının Etkisini Değiştirir mi?
Kabızlık ilaçları prostat ilaçlarının etkisini çoğu kişide değiştirmez, ancak alınma saatleri ayarlanmadığında emilim azalabilir. Lif içeren toz ürünler bağırsakta jel benzeri bir yapı oluşturur. Bu yapı aynı saatte alınan bazı ilaçların emilimini yavaşlatabilir. Bu nedenle lif ürünleri ile prostat ilaçları arasında birkaç saatlik ara bırakılmasını isterim. Prostat ilaçları genellikle akşam yemeğinden sonra alınır. Lif ürünlerini ise sabah ve öğle saatlerine yerleştiririm. Bağırsakta su tutarak etki gösteren grup bu açıdan daha az sorun çıkarır. Bu grup dışkıyı yumuşatır ve ilaç emilimine karışmaz. Uyarıcı grup ürünler ise bağırsak kaslarını doğrudan çalıştırır. Bu grubun uzun süreli ve düzensiz kullanımı bağırsağı tembelleştirir. Uyarıcı ürünleri bu nedenle kısa süreli ve aralıklı olarak öneririm. Uzun süreli kullanım gerektiğinde tercihi yumuşatıcı gruba kaydırırım. Bu grup günlük kullanımda daha güvenli kabul edilir.
Prostat ilaçlarının kendi yan etkileri de bağırsak düzenini etkileyebilir. Mesane kasılmalarını azaltan grup kabızlığı belirgin biçimde artırır. Bu grup sıkışma tipi şikâyetlerde sık kullanılır ve kabızlığı olan erkeklerde dikkatle ele alınır. Kabızlığı ağır olan hastalarda bu grubun dozunu düşük tutarım. Bazı ağrı kesiciler ve mide koruyucular da kabızlığı derinleştirir. Demir ve kalsiyum içeren takviyeler aynı etkiyi yapabilir. Bu nedenle hastanın kullandığı bütün ürünleri kutularıyla birlikte getirmesini isterim. Bitkisel ürünlerin de listeye yazılması gerekir. Bitkisel diye alınan bazı karışımlar hem bağırsağı hem de idrar yollarını etkiler. Bu listeyi her kontrolde yeniden gözden geçiririm. Listedeki bir ürünün değişmesi şikâyetlerin nedenini çoğu zaman açıklar. Bu nedenle yeni başlanan her ürünün tarihini de not ederim.
Kabızlık tedavisinin süresi de ayrıca planlanır. Beslenme düzeni oturduktan sonra ilaç desteği kademeli olarak azaltılır. Aniden kesilen destek, şikâyetlerin hızla geri dönmesine yol açar. Azaltma sırasında dışkılama sıklığı bir takvime işlenir. Bu kayıt, hangi düzeyde dengede kalındığını açıkça gösterir. Karın ağrısı, kanama ya da dışkı kalınlığında değişiklik varsa destek tedavisiyle yetinilmez. Bu bulgularda bağırsağa yönelik ayrı bir inceleme gerekir. Uzun süredir kabızlık çeken ve yaşı ilerlemiş erkeklerde tarama önerileri de gözden geçirilir. İdrar ve bağırsak şikâyetlerinin aynı anda ağırlaşması ayrıntılı değerlendirme gerektirir. Bu değerlendirmeyi iki sistemi birlikte ele alarak yaparım. Gerektiğinde ilgili uzmanla aynı dönemde ortak bir plan kurarım. Ortak plan, hastanın iki ayrı öneri arasında sıkışmasını önler. Tek bir yazılı plan üzerinden ilerlemek karışıklığı ortadan kaldırır.
Prostat Ameliyatından Sonra Kabızlık Neden Önlenmelidir?
Prostat ameliyatından sonra kabızlık önlenmelidir, çünkü ıkınma ameliyat bölgesindeki kanamayı yeniden başlatabilir. Prostat ameliyatlarının büyük bölümü idrar kanalı içinden kapalı yöntemle yapılır. İşlem sonrasında prostat yatağı açık bir yara gibi iyileşir. Bu yara birkaç hafta boyunca zedelenmeye açık kalır. Sert dışkının makattan geçerken yaptığı zorlanma bu bölgeye doğrudan yansır. Ikınma sırasında karın içi basıncı aniden yükselir. Yükselen basınç yeni oluşan pıhtıların yerinden ayrılmasına neden olabilir. İdrarda kanama bu nedenle çoğu zaman tuvalet sonrasında başlar. Yoğun kanama sondanın yeniden takılmasını gerektirebilir. Bu nedenle ameliyattan sonraki ilk haftalarda kabızlığı baştan önlerim. Hastaneden çıkarken bağırsak düzenine yönelik önerileri yazılı olarak veririm. Bu öneriler taburculuk kâğıdında ayrı bir başlık altında yer alır. Yakınların da bu başlığı okuması uyumu artırır.
Aynı kural idrar yollarına yapılan diğer kapalı girişimler için de geçerli sayılır. Mesane içinden yapılan işlemlerden sonra da ıkınma kanamayı artırır. Sözgelimi mesane tümörünün kapalı yöntemle alınması sonrasında aynı öneriler verilir. Ameliyat sonrası dönemde hareketsizlik kabızlığı kolaylaştırır. Ağrı kesicilerin bir bölümü de bağırsak hareketlerini yavaşlatır. Bu iki etki bir araya geldiğinde kabızlık neredeyse kaçınılmaz olur. Bu nedenle erken dönemde kısa yürüyüşleri öneririm. Sıvı alımının artırılması hem idrarı berraklaştırır hem de dışkıyı yumuşatır. Lif alımı ise ameliyat sonrası dönemde kademeli olarak yükseltilir. Gerektiğinde dışkı yumuşatıcı destek birkaç hafta boyunca kullanılır. Desteğin süresi kanamanın durumuna göre belirlenir. Kanama tümüyle kesildikten sonra destek kademeli olarak azaltılır.
Ameliyat sonrasında dikkat edilmesi gereken belirtileri hastaya tek tek anlatırım. Üç günden uzun süren dışkılama gecikmesi bildirilmelidir. Karın şişkinliği ve bulantı eşlik ediyorsa değerlendirme aynı gün yapılır. Makatta ağrı ve kanama varsa muayene gerekir. İdrar renginin koyulaşması ya da pıhtı görülmesi de haber verilmelidir. Bu belirtilerin çoğu basit önlemlerle kısa sürede geriler. Kabızlık düzeltildiğinde idrar akımındaki rahatlama ilk günlerde fark edilir. Ameliyattan sonra kurulan bağırsak düzeninin kalıcı hâle getirilmesi gerekir. Eski alışkanlıklara dönen erkeklerde şikâyetler aylar sonra yeniden başlar. Bu nedenle kontrollerde bağırsak düzenini her seferinde ayrıca sorarım. Sorunun yanıtına göre öneriler güncellenir. Düzen bozulmuşsa aynı görüşmede yeniden kurulur. Kısa bir hatırlatma çoğu erkekte eski düzene dönüşü sağlar.
Kabızlık, prostat büyümesi olan erkeklerde idrar şikâyetlerini artıran ve çoğu zaman göz ardı edilen bir etken olarak karşıma çıkar. Dolu bağırsak mesaneye bası yapar, leğen tabanını gerginleştirir ve idrar akımını zayıflatır. Ani idrar yapamama tablolarının önemli bir bölümünde arka planda birkaç günlük kabızlık bulunur. Lif ve sıvı alımının düzenlenmesi, tuvalet saatinin oturtulması ve düzenli yürüyüş bu tabloyu büyük ölçüde çözer. Ameliyat sonrası dönemde ise kabızlığın önlenmesi, kanamayı azaltan pratik önlemlerin başında yer alır.
1 Kabızlık Prostat Büyümesinde Gece İdrara Kalkmayı Artırır mı?
2 Prostat Büyümesi Olan Erkekte Günde Ne Kadar Lif Alınmalıdır?
3 Kabızlık Giderildiğinde İdrar Akımı Ne Kadar Sürede Düzelir?
4 Prostat Büyümesinde Kalan İdrar Ölçümü Kabızlıktan Etkilenir mi?
5 Basur Prostat Şikâyetlerini Ağırlaştırır mı?
6 Prostat Muayenesi Kabızlık Varken Yapılabilir mi?
7 Lif Tozları Prostat İlaçlarıyla Aynı Saatte Alınabilir mi?
8 Prostat Büyümesi Olan Erkekte Lavman Uygulanabilir mi?
9 Uzun Süre Oturarak Çalışmak Prostat Şikâyetlerini Etkiler mi?
10 Kabızlıkla Birlikte Kan Görülmesi Ne Anlama Gelir?
11 Prostat Ameliyatından Sonra İlk Dışkılama Ne Zaman Beklenir?
12 Bol Su İçmek Prostat Büyümesinde Kabızlığı Önler mi?
13 Karın Kaslarını Zorlayan Sporlar Prostat Şikâyetlerini Artırır mı?
Kaynakça
Bu sayfadaki bilgiler hazırlanırken yararlanılan uluslararası kaynaklar aşağıda listelenmiştir.
- Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia) www.niddk.nih.gov
- Prostate Problems www.niddk.nih.gov
- Enlarged Prostate medlineplus.gov
- Prostate Diseases medlineplus.gov
- Urinary Retention www.niddk.nih.gov
- Urodynamic Testing www.niddk.nih.gov
- Literatür taraması: “benign prostatic hyperplasia surgical treatment outcomes” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov