Mesane Çıkım Tıkanıklığında İlaç Tedavisi Hangi Durumda Yeterlidir?

Mesane çıkım tıkanıklığında ilaç tedavisinin hangi durumda yeterli olduğunu, kas gevşetici ilaçların etki biçimini, kontrol düzenini ve ilaç yetersiz kaldığında izlenen yolu anlatıyorum.

Mesane çıkım tıkanıklığında ilaç tedavisi, şikâyetler orta düzeyde kaldığında ve mesane ile böbrekler henüz zarar görmediğinde yeterli olur. Bu kişilerde amaç, tıkanıklığı ortadan kaldırmak değil direnci azaltarak idrar akışını rahatlatmaktır. İdrar akımının kabul edilebilir düzeyde kalması ve mesanede biriken idrar miktarının düşük olması bu yaklaşımın sürdürülebileceğini gösterir. Böbrek değerleri normal seyreden ve tekrarlayan enfeksiyon geçirmeyen kişilerde de ilaç tedavisi uzun yıllar sürdürülebilir. Buna karşılık idrar yapamama atağı geçiren, mesanesinde taş oluşan ya da böbreklerinde genişleme saptanan kişilerde ilaç tek başına yetmez. Mesane kasının belirgin biçimde zayıfladığı durumlarda da ilaçtan beklenen katkı sınırlı kalır. Bu nedenle karar, yakınmalara bakılarak değil ölçümlerle birlikte verilir.

Bu soruyu muayenehanede çoğu kişi ameliyattan kaçınma isteğiyle sorar. Ameliyat sözcüğü kaygı yarattığı için ilaç tedavisi her zaman daha çekici görünür. Oysa iki seçenek birbirinin alternatifi değil, aynı hastalığın farklı aşamalarına ait yanıtlardır. Doğru zamanda başlanan bir ilaç tedavisi yıllarca rahat bir dönem sağlar. Gereğinden uzun sürdürülen bir ilaç tedavisi ise mesane kasında geri dönüşü güç bir kayıp bırakır. Bu ayrımın yapılması, düzenli kontrollerle mümkün olur. Bu yazıda kas gevşetici ilaçların nasıl etki ettiğini, etkinin ne kadar sürede görüldüğünü, hangi kontrollerin yapıldığını, ilaç bırakıldığında ne olduğunu ve ilaç yetersiz kaldığında izlenen yolu anlatıyorum. Tablonun nedenleri, belirtileri ve tanı basamakları konusunda ayrıntı gerektiğinde idrar çıkışındaki direncin arttığı tablo konusundaki sayfa yol gösterir.

Mesane Çıkım Tıkanıklığında Kas Gevşetici İlaçlar Nasıl Etki Eder?

Mesane çıkım tıkanıklığında kas gevşetici ilaçlar, mesane boynu ve prostat dokusundaki düz kasları gevşeterek idrar çıkışındaki direnci azaltır. Prostat bezi yalnız salgı yapan dokudan oluşmaz ve içinde belirgin miktarda düz kas lifi bulunur. Bu lifler sürekli bir gerginlik hâlinde durur ve idrar kanalını çepeçevre sıkar. İlaç bu gerginliği azaltınca kanalın çapı bir miktar genişler. Genişleme küçük olsa bile akış üzerindeki etkisi belirgin olur, çünkü dar bir borudaki küçük bir genişleme akımı orantısız biçimde artırır. Aynı ilaçlar mesane boynundaki kas tonusunu da düşürür. Bu ikinci etki, mesane boynunun işeme sırasında yeterince açılamadığı kişilerde öne çıkar. İlaçların ikinci grubu ise farklı bir yoldan çalışır ve prostat dokusunun hacmini zamanla küçültür. Bu grup, hormonal yolla bez dokusunun gerilemesini sağlar. Etkisi yavaş ortaya çıkar, ancak uzun dönemde tıkanıklığın ilerlemesini geciktirir. Üçüncü grup ilaçlar mesane kasının aşırı kasılmasını azaltır ve sıkışma yakınmalarına yöneliktir. Bu grup, mesanede biriken idrar miktarı düşük olan kişilerde dikkatle kullanılır. İlaç seçimi prostat boyutuna, yakınmaların türüne ve eşlik eden hastalıklara göre yapılır. Bazı kişilerde iki grubun birlikte kullanılması gerekir.

İlaçların etki biçiminin anlaşılması yanlış beklentileri de önler. Ağızdan alınan bu ilaçlar prostatın büyümesini geri almaz ve darlık dokusunu ortadan kaldırmaz. İdrar kanalındaki yara dokusuna bağlı darlıklarda bu ilaçlardan yarar beklenmez. Aynı şekilde mesane taşına ya da pıhtıya bağlı tıkanıklıklarda ilaç bir çözüm sunmaz. Bu nedenle tıkanıklığın nedeni ortaya konmadan ilaç başlanması doğru bir yaklaşım oluşturmaz. Kişilerin sık karıştırdığı bir başka konu da mesane içine verilen ilaç tedavileridir. Sonda aracılığıyla mesane içine verilen ve tümör tedavisinde kullanılan mesane içine uygulanan ilaç tedavisi bu tabloyla hiçbir ilgi taşımaz. Adların benzemesi çoğu zaman gereksiz kaygı yaratır. Kullanılan ilaçların günlük yaşamdaki etkileri de anlatılmalıdır. Kas gevşetici grupta baş dönmesi ve ayağa kalkarken tansiyon düşüklüğü görülebilir. Bu nedenle ilk dozun akşam alınması önerilir. Boşalma sırasında meni miktarının azalması da sık bildirilen bir değişikliktir. Hacim küçülten grupta ise cinsel istekte azalma ve meme dokusunda hassasiyet görülebilir. Bu etkilerin baştan anlatılması, ilacın kendi başına bırakılmasını önler. Yan etkilerin büyük bölümü doz ya da grup değişikliğiyle çözülür. Bu nedenle rahatsızlık duyan kişilerin ilacı bırakmadan önce görüşmeye gelmesini isterim. Erken yapılan bir düzenleme, tedavinin kesintisiz sürmesini sağlar.

Mesane Çıkım Tıkanıklığında İlaç Etkisi Ne Kadar Sürede Görülür?

Mesane çıkım tıkanıklığında ilaç etkisi, kullanılan gruba göre birkaç gün ile birkaç ay arasında değişen bir sürede görülür. Kas gevşetici grupta etki hızlı başlar ve kişilerin bir bölümü ilk günlerde fark edilir bir rahatlama tarif eder. Bu grupta tam etkinin oturması çoğu zaman iki ile dört hafta alır. Bu nedenle ilk haftada değişiklik hissetmeyen kişilerin ilacı bırakmaması gerekir. Prostat hacmini küçülten grupta ise süre çok daha uzundur. Bu ilaçlarda belirgin bir değişiklik için üç ile altı ay beklemek gerekir. Bez hacminin gerilemesi yavaş ilerleyen bir süreçtir. Kişilerin bu süreyi bilmemesi, tedavinin erken bırakılmasının en sık nedenini oluşturur. Sıkışma yakınmalarına yönelik grupta etki birkaç hafta içinde görülür. İki grubun birlikte kullanıldığı kişilerde erken dönemdeki rahatlama kas gevşetici gruptan gelir. Uzun dönemdeki kazanım ise hacim küçülten gruba bağlıdır. Bu ayrımın anlatılması, kişinin tedaviyi sürdürmesini kolaylaştırır. Etkinin değerlendirilmesi yalnız kişisel izlenime bırakılmaz. İlk kontrolde idrar akım testi ve mesanede kalan idrar ölçümü tekrarlanır. Bu iki ölçüm, hissedilen rahatlamanın sayısal karşılığını gösterir.

Etkinin beklenen sürede görülmemesi birkaç nedene bağlı olabilir. İlk neden tanının eksik kalmasıdır ve yapısal bir darlık gözden kaçmış olabilir. İkinci neden mesane kasının beklenenden daha zayıf olmasıdır. Bu durumda direnç azalsa bile mesane idrarı dışarı atacak gücü üretemez. Üçüncü neden ilacın düzenli kullanılmamasıdır. Kişilerin bir bölümü şikâyetleri azalınca ilacı gün aşırı almaya başlar. Dördüncü neden eşlik eden hastalıklardır ve şeker hastalığı mesane sinirlerini etkileyerek tabloyu değiştirir. Beşinci neden birlikte kullanılan diğer ilaçlardır. Soğuk algınlığı ilaçları, bazı alerji ilaçları ve sinir sistemi ilaçları idrar yapmayı güçleştirir. Bu ilaçların gözden geçirilmesi çoğu zaman tek başına belirgin bir düzelme sağlar. Altıncı neden kabızlıktır ve dolu bağırsak mesane çıkışına doğrudan baskı yapar. Yedinci neden sıvı alımının düzensizliğidir ve akşam saatlerinde yoğunlaşan sıvı tüketimi gece yakınmalarını artırır. Bu başlıkların tamamı kontrol görüşmesinde tek tek ele alınır. Düzeltilebilir bir neden bulunduğunda ilaç değiştirilmeden önce o neden ortadan kaldırılır. Böyle bir düzenleme, gereksiz ilaç değişikliklerinin önüne geçer. İlaç değişikliğine karar verildiğinde ise yeni ilacın etkisi için yeterli süre tanınır. Kısa aralıklarla yapılan değişiklikler hangi ilacın işe yaradığını belirsizleştirir. Bu nedenle her değişiklikten sonra ölçümler yeniden yapılır.

Mesane Çıkım Tıkanıklığında İlaç Kullanırken Hangi Kontroller Yapılır?

Mesane çıkım tıkanıklığında ilaç kullanırken kontroller, yakınmaların ölçülmesi ve mesane ile böbreklerin durumunun izlenmesi üzerine kurulur. İlk kontrol tedaviye başlandıktan birkaç hafta sonra yapılır. Bu görüşmede yakınmaların şiddeti standart bir soru formuyla yeniden puanlanır. Aynı formun her kontrolde kullanılması karşılaştırmayı mümkün kılar. İdrar akım testi tekrarlanır ve akımın tepe değeri kaydedilir. Testin hemen ardından ultrasonla mesanede kalan idrar miktarı ölçülür. Bu miktarın yüksek seyretmesi, ilacın yetersiz kaldığını gösteren en somut bulgudur. Böbrek işlevlerini gösteren kan tahlilleri belirli aralıklarla istenir. İdrar tahlili enfeksiyon ve idrarda kan açısından değerlendirilir. İdrarda kan saptanan kişilerde araştırma genişletilir, çünkü bu bulgu başka bir hastalığın işareti olabilir. Bu aşamada mesane duvarından gelişen tümör olasılığı da göz önünde bulundurulur. Ultrasonla prostat boyutu, mesane duvarının kalınlığı ve böbreklerde genişleme olup olmadığı izlenir. Mesane duvarında cep oluşumu ve taş varlığı da aynı incelemeyle görülür. İleri yaştaki erkeklerde prostat değeri belirli aralıklarla ölçülür. Kullanılan ilaçların yan etkileri de her görüşmede ayrıca sorgulanır.

Kontrollerin sıklığı kişinin durumuna göre belirlenir. Yakınmaları gerileyen ve ölçümleri iyi seyreden kişilerde yıllık kontrol yeterli olur. Mesanede kalan idrar miktarı sınırda olan kişilerde aralık altı aya indirilir. Böbrek değerlerinde dalgalanma saptananlarda program daha da sıklaştırılır. Kontrollerin aksatılması, sessizce ilerleyen bir kaybın fark edilmemesine yol açar. Mesane kasındaki zayıflama uzun süre yakınma yaratmadan ilerleyebilir. Kişi idrar akımındaki yavaş azalmaya zamanla alışır ve durumu olağan kabul eder. Bu nedenle kararı yalnız kişinin bildirdiği rahatlamaya bırakmam. Ölçümlerin yazılı olarak izlenmesi, yıllar içindeki eğilimi ortaya koyar. Kişinin kendi kayıtlarını saklaması da bu izlemi kolaylaştırır. Gece kaç kez kalkıldığının ve gün içindeki işeme sayısının basit bir çizelgeye yazılması değerli bilgi verir. Bu çizelge, özellikle sık idrara çıkma yakınmasında yol gösterir. Kontrol görüşmelerinde kabızlık, sıvı düzeni ve akşam alışkanlıkları da gözden geçirilir. Bu başlıklardaki küçük düzenlemeler ilacın etkisini belirgin biçimde artırır. Kontrollerin bir bölümünün aile hekimiyle paylaşılması da izlemin sürekliliğini sağlar. Tahlil sonuçlarının tek bir dosyada toplanması karşılaştırmayı kolaylaştırır. Kişinin bu dosyayı her görüşmeye getirmesi zaman kazandırır.

Mesane Çıkım Tıkanıklığında İlaç Bırakılırsa Şikâyetler Geri Döner mi?

Mesane çıkım tıkanıklığında ilaç bırakılırsa şikâyetler çoğu kişide birkaç hafta içinde geri döner. Kas gevşetici grupta etki ilacın kanda bulunduğu sürece sürer. İlaç kesildiğinde prostat ve mesane boynundaki kas gerginliği eski düzeyine döner. Bu nedenle rahatlama hissi kısa sürede kaybolur. Hacim küçülten grupta ise geri dönüş daha yavaş gerçekleşir. Bu ilacın kesilmesinden sonra bez dokusu aylar içinde yeniden büyür. Bir yılı aşan kullanımlardan sonra bile bırakma durumunda hacim eski düzeyine yaklaşır. İlacın kesilmesi prostat değerini de etkiler, çünkü bu grup kandaki değeri düşürür. Bırakma sonrasında değerin yükselmesi yanlış yorumlara yol açabilir. Bu nedenle ilacın ne zaman kesildiği kayıtlara mutlaka yazılır. Bazı kişilerde ilaç kesildikten sonra yakınmalar geri dönmez. Bu grup çoğunlukla kilo veren, sıvı düzenini oturtan ve kabızlığı çözülen kişilerden oluşur. Eşlik eden bir ilacı bırakmış olmak da aynı sonucu verebilir. Bu nedenle ilacın denetimli biçimde ve belirli bir plan içinde kesilmesini öneririm. Kendi başına yapılan kesmeler ise ani idrar yapamama tablosuna zemin hazırlar.

İlacı bırakma isteğinin nedeni her zaman ayrıca sorulur. En sık neden yan etkilerdir ve bunların büyük bölümü doz ya da grup değişikliğiyle çözülür. İkinci neden ilacın sürekli kullanılacak olmasıdır ve bu düşünce bazı kişileri rahatsız eder. Üçüncü neden yakınmaların geçtiği izlenimidir ve bu izlenim aslında ilacın işe yaradığını gösterir. Dördüncü neden kullanılan ilaç sayısının fazlalığıdır ve bu durum ileri yaştaki kişilerde sık görülür. İlaç listesinin sadeleştirilmesi bu kişilerde uyumu belirgin biçimde artırır. Beşinci neden ise maddi kaygılardır ve bu konu açıkça konuşulduğunda çözüm yolları bulunur. İlacı bırakmak isteyen kişilerde deneme amaçlı bir ara verilebilir. Bu ara belirli bir süreyle sınırlandırılır ve sonunda ölçümler tekrarlanır. Yakınmalar geri dönmezse tedavi sonlandırılır. Geri dönerse ilaç yeniden başlanır ve kararın gerekçesi kişiye somut ölçümlerle gösterilir. Bu yöntem, kişinin tedaviye olan güvenini artırır. Denetimsiz bırakmalar ise çoğu zaman acil başvuruyla sonuçlanır. Ani idrar yapamama tablosu şiddetli ağrı ve karın alt bölgesinde şişlikle ortaya çıkar. Bu tablo sondayla mesanenin boşaltılmasını gerektiren acil bir durumdur. Atağın ardından ilaç yeniden düzenlenir ve girişim seçenekleri konuşulur. Tekrarlayan ataklar, ilaç tedavisinin sınırına gelindiğini gösteren en açık işareti oluşturur.

Mesane Çıkım Tıkanıklığında İlaç Yeterli Gelmezse Sıradaki Adım Nedir?

Mesane çıkım tıkanıklığında ilaç yeterli gelmezse sıradaki adım, tıkanıklığın yerini ve derecesini kesin olarak ortaya koyan ileri değerlendirmedir. Bu aşamada doğrudan ameliyata geçilmez, çünkü yetersizliğin nedeni her zaman tıkanıklığın ağırlığı değildir. İlk basamakta mesane içi kamerayla inceleme yapılır. Bu inceleme mesane boynunu, prostatın kanala baskısını, idrar kanalındaki darlıkları ve mesane duvarındaki değişiklikleri doğrudan gösterir. Mesane taşı ve mesane ceplerinin varlığı da aynı incelemeyle saptanır. İkinci basamakta mesane basıncını ölçen test istenir. Bu test, zayıf akımın tıkanıklıktan mı yoksa mesane kasının güçsüzlüğünden mi kaynaklandığını ayırt eder. Ayrım, ameliyattan beklenen yararı öngörmek açısından belirleyicidir. Kas gücü korunmuş ve tıkanıklığı belgelenmiş kişilerde girişim belirgin bir rahatlama sağlar. Kas gücü ileri derecede azalmış kişilerde ise girişimden beklenen kazanım sınırlı kalır. Üçüncü basamakta üst idrar yolları değerlendirilir. Böbreklerde genişleme ya da idrarda kan saptanan kişilerde daha ayrıntılı görüntüleme istenir ve ilaç verilerek çekilen üriner tomografi bu amaçla kullanılır. Bu üç basamağın sonunda tıkanıklığın nedeni ve tedavi seçeneği netleşir.

Girişim kararı verildiğinde yöntem nedene göre belirlenir. Prostat büyümesine bağlı tıkanıklıkta idrar kanalından girilerek dokunun çıkarıldığı yöntemler öne çıkar. Bez boyutuna göre farklı teknikler arasından seçim yapılır. Mesane boynunun açılamadığı kişilerde bu bölgenin kapalı yöntemle kesilerek genişletilmesi yeterli olur. İdrar kanalındaki kısa darlıklar kapalı yöntemle açılabilir. Uzun ya da tekrarlayan darlıklarda ise kanalın yeniden yapılandırıldığı onarım ameliyatı gündeme gelir. Mesane taşına bağlı tıkanıklıkta taş kapalı yöntemle çıkarılır ve aynı seansta tıkanıklığın asıl nedeni de ele alınabilir. Sinir sistemi hastalığı bulunan kişilerde plan farklı bir çerçevede kurulur ve ilgili uzmanlık alanıyla birlikte yürütülür. Girişim sonrasında ilaç tedavisinin bir bölümü sürdürülebilir. Sıkışma yakınmaları girişimden sonra bir süre devam edebilir ve bu dönemde ilaç desteği yararlı olur. Kontroller girişimden sonra da aynı ölçümlerle sürdürülür. Böbrek değerleri ve mesanede kalan idrar miktarı yeniden değerlendirilir. Bu ölçümlerin düzelmesi, girişimin hedefine ulaştığını gösterir. Uzun yıllar önce başlamış ve geç ele alınmış tıkanıklıklarda ise düzelme kısmi kalabilir. Bu nedenle zamanında verilen bir girişim kararı, ilaç tedavisinin kendisi kadar önemli bir başlığı oluşturur. Kararın gerekçesi kişiye ölçümlerle birlikte anlatılır. Sayıların gösterilmesi, ameliyat kaygısını büyük ölçüde azaltır.

Mesane çıkım tıkanıklığında ilaç tedavisi, yakınmalar orta düzeyde kaldığında ve mesane ile böbrekler korunduğunda uzun yıllar yeterli olur. Kas gevşetici ilaçlar direnci azaltarak hızlı bir rahatlama sağlar, hacim küçülten ilaçlar ise aylar içinde tıkanıklığın ilerlemesini geciktirir. Tedavinin sürdürülüp sürdürülmeyeceğine yalnız kişinin hissettiği rahatlamaya göre değil, düzenli ölçümlere göre karar verilir. İlacın denetimsiz bırakılması yakınmaların geri dönmesine ve ani idrar yapamama tablosuna zemin hazırlar. İlaç yetersiz kaldığında ise doğrudan ameliyata geçilmez ve önce tıkanıklığın yeri ile mesane kasının gücü ayrıntılı biçimde ortaya konur.