Her Varikosel Ameliyat Edilmeli midir?

Varikoselde ameliyat kararının hangi ölçütlere dayandığını, şikâyeti olmayan erkeklerde bekleme seçeneğini, izlem planını ve kadın eşin yaşının karara etkisini anlatıyorum.

Her varikosel ameliyat edilmez ve muayenede damar genişlemesi saptanan erkeklerin önemli bir bölümünde izlem yeterli olur. Varikosel, toplumda sık rastlanan bir bulgudur ve bu erkeklerin çoğu hiçbir güçlük yaşamadan çocuk sahibi olur. Ameliyat kararı, damarın görünümüne değil, o damarın kişide yarattığı sonuca dayanır. Sperm testinde bozukluk, dinlenmekle geçmeyen ağrı ya da testiste küçülme bulunmadığında girişim için bir gerekçe oluşmaz. Bu ölçütlerden biri ya da birkaçı varsa onarım anlamlı bir seçenek hâline gelir. Karar bu nedenle her erkekte aynı olmaz ve aynı derecedeki iki varikoselde farklı yollar seçilebilir.

Muayenehanede en çok karşılaştığım yanlış beklenti, varikosel duyan her erkeğin kendini ameliyat sırasında görmesidir. Oysa gereksiz yapılan bir girişim, kişiye yarar sağlamadığı gibi iyileşme süresi ve olası sorunlar nedeniyle yük getirir. Ameliyatın kime yapıldığını, nasıl uygulandığını ve iyileşme sürecini ayrıntılı olarak anlatan mikroskop altında yapılan damar onarımı konusundaki sayfa işlemin kendisini ele alır. Bu yazıda ise kararın hangi ölçütlere dayandığını, şikâyet yokken ertelemenin mümkün olup olmadığını, çocuk isteği bulunmayan erkekte durumun nasıl değiştiğini, izlem seçildiğinde takibin nasıl yürütüldüğünü ve kadın eşin yaşının karara etkisini anlatıyorum. Böylece varikosel saptanan bir erkek, kendi tablosunun hangi gruba girdiğini daha net görebilir.

Varikoselde Ameliyat Kararı Hangi Ölçütlere Dayanır?

Varikoselde ameliyat kararı, muayene bulgusuna, sperm testi sonucuna, testis hacmine, kişinin şikâyetlerine ve çiftin çocuk sahibi olma planına dayanır. İlk ölçüt, varikoselin muayenede elle hissedilebilir olmasıdır. Ayakta ve ıkınarak yapılan muayenede ele gelmeyen, yalnız ultrasonda görülen genişlemeler bu değerlendirmenin dışında kalır. İkinci ölçüt, sperm testinde bozukluk bulunmasıdır. Sperm sayısında azalma, hareketin yavaşlaması ya da şekil bozukluğunun artması bu başlığa girer. Sperm testinin en az iki kez yapılması ve sonuçların tutarlı olması gerekir. Üçüncü ölçüt, çiftin belirli bir süredir korunmasız birliktelik yaşamasına rağmen gebelik elde edememesidir. Dördüncü ölçüt, gün içinde ayakta kaldıkça artan ve yatmakla azalan künt ağrının ilaçla ve destekleyici iç çamaşırıyla geçmemesidir. Beşinci ölçüt, varikoselin bulunduğu tarafta testisin belirgin biçimde küçük kalmasıdır. Bu ölçüt özellikle ergenlik çağındaki gençlerde belirleyici olur. Altıncı ölçüt, düşük erkeklik hormonu düzeyiyle birlikte buna uyan yakınmaların bulunmasıdır. Bu ölçütlerin hiçbiri bulunmuyorsa ameliyat için bir gerekçe oluşmaz.

Karar yalnız erkeğin verileriyle verilmez ve çift birlikte değerlendirilir. Kadın eşin üreme sağlığının incelenmiş olması, planın doğru kurulması açısından gereklidir. Kadın tarafında gebeliği engelleyen belirgin bir sorun varsa erkekteki onarım tek başına sonuç getirmez. Bu nedenle iki tarafın sonuçlarını aynı masada değerlendiririm. Değerlendirmede erkeğin genel sağlık durumu da yer alır. Kanama bozukluğu, kontrolsüz şeker hastalığı ve ağır kalp hastalığı gibi durumlar zamanlamayı etkiler. Daha önce aynı taraftan kasık fıtığı ameliyatı geçirmiş erkeklerde teknik güçlük artar ve bu durum karara katılır. Kişinin beklentisinin gerçekçi olması da önemlidir. Onarımın sperm değerlerinde düzelme sağlayabileceğini, ancak her erkekte aynı ölçüde katkı vermeyeceğini açıkça anlatırım. Değerlendirmenin genel basamaklarını ve erkeğe ait diğer nedenleri toplu olarak anlatan çocuk sahibi olmakta yaşanan güçlük konusundaki sayfa bu çerçeveyi tamamlar. Karar sonunda kişiyle birlikte verilir ve seçilen yolun gerekçesi yazılı olarak aktarılır.

Ameliyat kararını desteklemeyen, ancak sık gerekçe olarak öne sürülen durumları da ayrıca anlatmak gerekir. Bunların başlıcaları şunlardır:

• Yalnız ultrasonda görülen ve muayenede hissedilmeyen genişleme
• Sperm değerleri normal olan erkekte saptanan büyük varikosel
• Torbada görüntü nedeniyle duyulan rahatsızlık
• Gelecekte sorun çıkabileceği kaygısıyla yapılan erken girişim isteği
• Tek bir sperm testinde saptanan ve tekrarında düzelen bozukluk

Bu başlıkların hiçbiri tek başına girişim gerekçesi oluşturmaz. Özellikle tek bir sperm testine dayanan kararlar sık yapılan hatalardandır. Sperm testi sonuçları cinsel perhiz süresinden, geçirilmiş ateşli hastalıklardan ve örneğin alınma koşullarından etkilenir. Bu nedenle bozuk çıkan bir sonucu belirli bir süre sonra tekrarlarım. İki ayrı testte de bozukluk sürüyorsa değerlendirmeyi genişletirim. Bu sıraya uyulması, gereksiz girişimlerin önüne geçen en pratik önlemi oluşturur. Testin yapıldığı laboratuvarın deneyimi de sonucun güvenilirliğini doğrudan etkiler. Örneğin tamamının temiz bir kaba alınması ve kısa sürede laboratuvara ulaştırılması gerekir. Bu koşulların sağlanmadığı durumlarda sonuç olduğundan kötü görünebilir. Bu nedenle örnek verme koşullarını kişiye ayrıntılı olarak anlatırım.

Varikoselde Şikâyet Yoksa Ameliyat Ertelenebilir mi?

Varikoselde şikâyet yoksa ameliyat ertelenebilir ve bu erkeklerin büyük bölümünde bekleme doğru bir tutum oluşturur. Ağrısı bulunmayan, sperm değerleri normal çıkan ve testis hacimleri birbirine yakın olan bir erkekte girişimin sağlayacağı ek bir yarar gösterilememiştir. Bu grupta bekleme, ilgilenmemek anlamına gelmez ve belirli bir takvime bağlanır. Varikoselin derecesi tek başına bekleme kararını bozmaz. Muayenede gözle görülen büyük bir genişleme bile, sonuçları normalse ameliyat gerekçesi hâline gelmez. Buna karşın derecesi yüksek varikosellerde izlem aralığını daha dar tutarım. Genişlemenin dereceleri ve muayene basamakları hakkında ayrıntı gerektiğinde torbadaki damar genişlemesi konusundaki sayfa yol gösterir. Bekleme kararı verilen erkeklere hangi bulguda erken başvuracaklarını ayrıca anlatırım. Ağrının başlaması, testiste küçülme fark edilmesi ve çocuk isteğinin ortaya çıkması bu bulguların başında gelir. Ani ortaya çıkan ve yatınca kaybolmayan damar genişlemesi ise ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu tablo, karın içinde damara bası yapan bir kitle olasılığı nedeniyle görüntülemeyle araştırılır.

Şikâyeti olmayan erkeklerde bekleme süresi belirsiz bırakılmaz. Çocuk sahibi olma planı bulunanlarda izlem aralığı kısa tutulur ve sperm testi belirli dönemlerde tekrarlanır. Planı olmayanlarda aralık rahatlıkla açılabilir. Bekleme sırasında yaşam düzeniyle ilgili öneriler de verilir. Sigaranın bırakılması, sağlıklı kiloya ulaşılması ve testislerin uzun süreli sıcaktan korunması bu önerilerin başında gelir. Uzun süre ayakta çalışan erkeklerde destekleyici iç çamaşırı ağrının önlenmesine katkı sağlar. Ağır kaldırma sırasında nefesin tutulmaması, karın içi basıncının aşırı yükselmesini önler. Bu önlemler varikoseli ortadan kaldırmaz, ancak toplam yükü azaltır. Bekleme kararının kişiye doğru anlatılması, kaygının büyümesini de önler. Kişi neyi, neden beklediğini bildiğinde kontrollere çok daha düzenli gelir. Belirsiz bırakılan bir bekleme ise çoğu zaman takibin tamamen bırakılmasıyla sonuçlanır.

Bekleme kararının kişide yarattığı duyguyu da göz ardı etmem. Varikosel duyan birçok erkek, girişim yapılmamasını ilgisizlik olarak algılar. Bu algı, farklı hekimlere art arda başvurmaya ve çelişkili görüşler arasında kalmaya yol açar. Bu nedenle bekleme kararının gerekçesini ayrıntılı olarak anlatırım. Hangi ölçütlerin değerlendirildiğini, hangilerinin bulunmadığını ve hangi bulguda kararın değişeceğini tek tek sıralarım. Kişiye verilen yazılı özet, sonraki görüşmelerde de elinde kalır. Bu belge, farklı bir görüş alındığında karşılaştırma yapılmasını kolaylaştırır. Kararın gerekçeli olması, kişinin süreçte kendini güvende hissetmesini sağlar.

Varikoselde Çocuk İsteği Olmayan Erkekte Ameliyat Gerekir mi?

Varikoselde çocuk isteği olmayan erkekte ameliyat çoğu zaman gerekmez, ancak üç durumda girişim yine gündeme gelir. Birinci durum, dinlenmekle ve basit önlemlerle geçmeyen testis ağrısıdır. Bu ağrı gün boyunca ayakta kaldıkça artar, akşam saatlerinde belirginleşir ve uzanmakla azalır. Ağrının varikoselden kaynaklandığından emin olmak için diğer nedenleri önce dışlarım. Kasık fıtığı, sperm kanalı çevresindeki kistler ve leğen tabanı kaynaklı ağrılar benzer bir tablo oluşturabilir. Ağrının kaynağı doğrulandığında ve ilaçlarla geçmediğinde onarım önerilir. İkinci durum, ergenlik çağındaki bir gençte varikoselli tarafta testisin büyümesinin geri kalmasıdır. Bu gençlerde amaç gelecekteki üreme kapasitesinin korunmasıdır ve karar çocuk isteğinden bağımsız verilir. Üçüncü durum, düşük erkeklik hormonu düzeyi ile birlikte halsizlik ve cinsel istekte azalma gibi yakınmaları bulunan seçilmiş erkeklerdir. Bu grupta onarımın hormon düzeyine katkı sağlayabileceği bilinir. Bu üç başlığın dışında kalan ve şikâyeti bulunmayan erkeklerde girişim önermem. Hormon düzeyi ölçülürken kan örneğinin sabah saatlerinde alınması gerekir, çünkü bu hormon gün içinde belirgin biçimde dalgalanır. Tek bir düşük sonuç üzerine karar verilmez ve ölçüm tekrarlanır. Düşüklüğün kaynağını anlamak için beyinden salgılanan uyarıcı hormonlar da değerlendirmeye eklenir. Bu basamaklar tamamlanmadan varikoselin hormon düşüklüğünden sorumlu tutulması doğru olmaz.

Çocuk isteğinin zaman içinde değişebileceğini de göz önünde bulundururum. Bugün çocuk düşünmeyen bir erkek, birkaç yıl sonra farklı bir noktada olabilir. Bu nedenle bekleme kararı verilen erkeklerde sperm testinin bir kez yapılmış olmasını isterim. Elde bir başlangıç sonucu bulunması, ilerideki karşılaştırmayı mümkün kılar. Başlangıç sonucu olmayan bir erkekte yıllar sonra saptanan bozukluğun ne zaman geliştiği anlaşılamaz. Bu basit kayıt, sonraki kararları belirgin biçimde kolaylaştırır. Muayene sırasında testis dokusunun kendisi de ayrıca değerlendirilir. Testis içinde sertlik ya da düzensizlik hissedilmesi tamamen farklı bir yola girmeyi gerektirir. Bu tabloda ultrason yapılır ve kitle saptandığında testisin cerrahi olarak çıkarılması gündeme gelebilir. Varikosel değerlendirmesinin bu ayrıntıyı gözden kaçırmaması, muayenenin neden elle ve dikkatle yapıldığını da açıklar.

Çocuk isteği bulunmayan erkeklerde ağrının nasıl ele alındığı ayrı bir başlıktır. Ağrı şikâyetiyle gelen kişide önce ağrının niteliğini ayrıntılı olarak sorgularım. Varikosele bağlı ağrı künt ve baskı yapan türdedir, gün içinde artar ve yatmakla azalır. Batıcı, ani ve kısa süreli ağrılar ise çoğu zaman başka bir kaynaktan gelir. Ağrının başladığı dönemde yapılan ağır çalışmalar ve uzun süreli ayakta kalma da sorgulanır. İlk aşamada destekleyici iç çamaşırı, soğuk uygulama ve basit ağrı kesiciler denenir. Bu önlemlerle geçen ağrıda girişim gerekmez ve önlemler sürdürülür. Birkaç aylık düzenli uygulamaya rağmen sürüyorsa onarım gündeme gelir. Ağrı nedeniyle yapılan onarımlarda beklentinin doğru kurulması özellikle önemlidir. Şikâyetin tamamen ortadan kalkmayabileceğini işlemden önce açıkça anlatırım.

Varikoselde Ameliyat Yerine İzlem Seçilirse Takip Nasıl Yapılır?

Varikoselde ameliyat yerine izlem seçilirse takip, belirli aralıklarla yapılan muayene, sperm testi ve testis hacmi ölçümü üzerine kurulur. İzlemin ilk basamağı, kişiye yazılı bir takvim verilmesidir. Çocuk sahibi olma planı bulunan erkeklerde sperm testini daha sık aralıklarla tekrarlarım. Planı olmayan erkeklerde aralık açılır ve yıllık kontrol çoğu zaman yeterli olur. Ergenlik çağındaki gençlerde takibin ekseni testis hacmidir. İki testis arasındaki hacim farkı ultrasonla ve aynı yöntemle ölçülerek karşılaştırılır. Aynı cihazla yapılan ölçümler, küçük değişikliklerin de yakalanmasını sağlar. Muayenede varikoselin derecesinde artış olup olmadığı da her kontrolde değerlendirilir. Kişinin ağrı şikâyetinin başlayıp başlamadığı ayrıca sorgulanır. İzlem sırasında sperm değerlerinde gerileme saptanması, kararın yeniden ele alınmasını gerektirir. Testis hacminde belirgin fark oluşması da aynı şekilde değerlendirilir. Çocuk isteğinin ortaya çıkması durumunda değerlendirme baştan yapılır ve çiftin iki tarafı birden incelenir.

İzlemin sürdürülebilir olması için aralıkların gerçekçi seçilmesi gerekir. Çok sık planlanan kontroller kişiyi yorar ve bir süre sonra tamamen terk edilir. Çok seyrek planlanan kontroller ise değişiklikleri geç yakalar. Bu dengeyi kişinin yaşına, varikoselin derecesine ve planlarına göre kurarım. Kontrol randevularının aynı döneme sabitlenmesi hatırlamayı kolaylaştırır. Kişiden her kontrole eski sonuçlarını getirmesini isterim. Sonuçların bir arada görülmesi, küçük ama gerçek değişikliklerin fark edilmesini sağlar. İzlem sırasında yeni bir şikâyet ortaya çıktığında planlanan tarih beklenmez. Ani başlayan şiddetli testis ağrısı ise vakit kaybedilmeden değerlendirilmesi gereken ayrı bir tablodur.

Varikoselde Ameliyat Kararı Kadın Eşin Yaşına Göre Değişir mi?

Varikoselde ameliyat kararı kadın eşin yaşına göre değişir ve bu ayrıntı çoğu zaman gözden kaçar. Onarımdan sonra sperm değerlerindeki düzelme hemen ortaya çıkmaz. Yeni spermlerin üretilip olgunlaşması yaklaşık üç aylık bir süreç gerektirir. İlk kontrol testi bu nedenle onarımdan birkaç ay sonra yapılır. Belirgin iyileşme çoğu erkekte altı ile dokuz ay arasında görülür. Doğal yoldan gebelik ise çoğu zaman izleyen yıl içinde gerçekleşir. Bu takvim, kadın eşin yaşı genç olduğunda rahatlıkla göze alınabilir. Kadın eşin yumurta rezervi azalmaya başladığında ise aynı süre çok daha ağır bir bedel hâline gelir. Bu durumda beklemek yerine yardımcı üreme yöntemlerine geçilmesi gündeme gelir. Bazı çiftlerde onarım ile yardımcı üreme yöntemi aynı anda planlanır. Böylece zaman kaybı yaşanmadan iki yol birlikte yürütülür. Kararı verirken kadın hastalıkları uzmanının değerlendirmesini de dikkate alırım.

Kadın eşin yaşı dışında başka etkenler de zamanlamayı belirler. Erkekteki sperm bozukluğunun derecesi bu etkenlerin başında gelir. Çok düşük sperm sayısı bulunan erkeklerde onarımın katkısı beklenmeden yardımcı üreme yöntemine geçilebilir. Sperm değerleri sınırda olan erkeklerde ise onarımın sağlayacağı iyileşme doğal gebelik olasılığını artırabilir. Çiftin daha önce yaşadığı tedavi denemeleri de karara katılır. Tekrarlayan gebelik kayıpları bulunan çiftlerde sperm genetik yapısının incelenmesi ayrıca istenir. Çiftin kendi tercihleri ve zaman planı da göz ardı edilmez. Bazı çiftler doğal gebelik için birkaç ay beklemeyi tercih ederken bazıları hızlı ilerlemek ister. Bu tercihleri görüşmede açıkça konuşurum ve seçeneklerin her birinin takvimini anlatırım. Kararın çiftle birlikte verilmesi, sonraki aylarda yaşanan belirsizliği de azaltır.

Zamanlamayı konuşurken takvimi somut bir çizelgeye dökmeyi tercih ederim. Onarımın hangi ayda yapılacağı, ilk sperm kontrolünün hangi ayda isteneceği ve doğal gebelik için ne kadar beklenmesinin planlandığı tek tek yazılır. Bu çizelge, çiftin belirsizlik içinde kalmasını önler. Beklenen ayda düzelme görülmezse plan yeniden ele alınır ve yardımcı üreme yöntemleri gündeme gelir. Kadın eşin değerlendirme sonuçları bu dönemde güncellenir. Böylece iki tarafın verileri aynı takvimde ilerler. Süreci belirli bir plana bağlamak, çiftin yaşadığı kaygıyı da belirgin biçimde azaltır.

Varikosel, saptanması kolay ancak kararı özen isteyen bir bulgudur. Ameliyat kararı damarın görünümüne değil, muayene bulgusuna, sperm testi sonucuna, testis hacmine ve kişinin şikâyetlerine dayanır. Bu ölçütlerin bulunmadığı erkeklerde belirli bir takvime bağlanan izlem doğru yaklaşımı oluşturur. Şikâyeti olmayan erkeklerde bekleme, gereksiz girişimlerin önüne geçerken kontrol düzeni sayesinde değişiklikleri de zamanında yakalar. Çiftin durumu ve kadın eşin yaşı ise zamanlamayı belirleyen en önemli etkenler arasında yer alır. Kararın gerekçesiyle birlikte anlatılması ve takvimin yazılı olarak verilmesi, sürecin her aşamasında kişinin yolunu görmesini sağlar. Böylece hem gereksiz girişimler önlenir hem de gerçekten gereken onarımlar zamanında yapılır.