Şeker Hastalığı Sertleşmeyi Neden Etkiler?

Şeker hastalığının sertleşmeyi hangi yollarla bozduğunu, sinir ve damar zedelenmesinin nasıl geliştiğini, kan şekeri düzeldiğinde nelerin değiştiğini anlatıyorum.

Şeker hastalığı sertleşmeyi, penise kan taşıyan ince damarları ve sertleşme sinyalini ileten sinirleri aynı anda zedeleyerek etkiler. Sertleşme, sinirlerin verdiği sinyalle damar kaslarının gevşemesi ve süngerimsi dokulara hızla kan dolmasıyla oluşur. Yüksek kan şekeri yıllar içinde hem damar iç yüzeyini kaplayan ince hücre tabakasını hem de bu tabakanın gevşeme sinyalini üretme yeteneğini bozar. Aynı süreçte sinir liflerinin kendisi ve o lifleri besleyen minik damarlar da zarar görür. Bu iki hasarın bir arada bulunması, şeker hastalığına bağlı sertleşme sorununun diğer nedenlere göre daha dirençli seyretmesine yol açar. Tabloya çoğu kişide tansiyon yüksekliği, kan yağlarındaki bozukluk ve kilo fazlalığı da eklenir. Erkeklik hormonunun düşük bulunması da bu grupta sık karşılaşılan bir durumdur.

Poliklinikte sertleşme yakınmasıyla başvuran erkeklerin bir bölümünde şeker hastalığını ilk kez ben saptarım. Kişi cinsel sorununu anlatır, istediğim kan tahlilinde şeker değeri yüksek çıkar ve tanı bu yoldan konur. Bu nedenle sertleşme sorununu yalnız cinsel bir yakınma olarak görmem; onu damar sağlığının erken uyarı işareti olarak değerlendiririm. Şeker hastalığı bulunan erkeklerde ise sorun çoğu zaman yıllarca dile getirilmeden sürer. Kişi yakınmasını hastalığın kaçınılmaz bir parçası sayar ve konuyu açmaya çekinir. Oysa erken dönemde ele alınan sorunda elde edilen sonuç, yıllar sonra başvurulan duruma göre belirgin biçimde daha iyi olur. Bu yazıda şeker hastalığında sertleşme sorununun ne kadar sık görüldüğünü, sinirlerin nasıl zedelendiğini, kan şekeri düzeldiğinde nelerin değiştiğini ve tedavi yanıtının neden kişiden kişiye farklılaştığını anlatıyorum. Sorunun nedenleri, değerlendirme basamakları ve tedavi seçenekleri konusunda geniş bilgi gerektiğinde yeterli sertliğin sağlanamaması sorunu başlıklı sayfa ayrıntılı bir çerçeve sunar.

Şeker Hastalığında Sertleşme Sorunu Ne Sıklıkla Görülür?

Şeker hastalığında sertleşme sorunu, aynı yaştaki diğer erkeklere göre birkaç kat daha sık görülür ve hastalığın süresi uzadıkça sıklık daha da artar. Bu sorun şeker hastası erkeklerin önemli bir bölümünde yaşamın bir döneminde ortaya çıkar. Sorunun başlama yaşı da toplumun geneline göre daha erkendir; kırklı yaşların başında başvuran erkeklerle sık karşılaşırım. Hastalığın kaç yıldır sürdüğü, sıklığı belirleyen en önemli etkendir. Kan şekeri düzeyinin uzun süre yüksek seyrettiği kişilerde hasar daha hızlı ilerler. Genç yaşta tanı alan ve insülin kullanan erkeklerde sorun daha erken yıllarda görülebilir. Erişkin yaşta tanı alan grupta ise tablo genellikle damar hastalığıyla iç içe seyreder. Tansiyon yüksekliği, kan yağlarındaki bozukluk ve kilo fazlalığının aynı kişide bulunması sıklığı belirgin biçimde artırır. Sigara kullanımı bu tabloyu hızlandıran en önemli etkendir ve damar iç yüzeyine doğrudan zarar verir. Hareketsiz yaşam süren ve uyku düzeni bozuk olan erkeklerde sorun daha erken belirginleşir. Erkeklik hormonu düşüklüğü de bu grupta sık görülür ve cinsel isteği ayrıca azaltır.

Sıklıkla ilgili bir başka gerçek, sorunun bildirilenden çok daha yaygın olmasıdır. Şeker hastalığı için yıllardır kontrole gelen erkeklerin büyük bölümü cinsel yakınmasını kendiliğinden anlatmaz. Kişi bu durumu yaşlanmanın doğal sonucu sayar ya da konuyu açmayı utanç verici bulur. Eşiyle bu konuyu hiç konuşmamış olan erkeklerin sayısı da az değildir. Sorulmadığı sürece konunun gündeme gelmemesi, tanının yıllarca gecikmesine yol açar. Yakınmasını ilk kez dile getiren kişilerin bir bölümü sorunun beş yıldan uzun süredir devam ettiğini anlatır. Bu nedenle şeker hastalığı izleminde cinsel işlevin ayak muayenesi ya da göz kontrolü kadar doğal bir başlık hâline getirilmesi gerekir. Sorunun erken saptanması yalnız cinsel yaşamı ilgilendirmez; kalp ve damar sağlığı açısından da bir uyarı oluşturur. Penise kan taşıyan atardamarlar kalbi besleyen damarlardan çok daha incedir ve daralmanın etkisi önce bu ince damarlarda ortaya çıkar. Kalp damarlarında henüz yakınma yaratmayan bir daralma, sertleşme sorunu olarak kendini gösterebilir. Şeker hastası bir erkekte başka bir nedene bağlanamayan sertleşme sorunu saptadığımda tansiyon, kan yağları ve kalp değerlendirmesini de isterim. Bu yaklaşım sayesinde pek çok kişide damar hastalığı erken dönemde fark edilir. Sertleşme sorunu bu yönüyle, sessiz ilerleyen bir sürecin ilk sesli işareti olarak kabul edilir.

Şeker Hastalığı Sertleşmeyi Sağlayan Sinirleri Nasıl Zedeler?

Şeker hastalığı sertleşmeyi sağlayan sinirleri, hem sinir liflerinin içindeki yapıyı bozarak hem de bu lifleri besleyen minik damarları tıkayarak zedeler. Kan şekerinin uzun süre yüksek kalması, sinir hücrelerinin içinde normalde bulunmayan maddelerin birikmesine yol açar. Biriken bu maddeler sinir lifinin iletim hızını düşürür ve zamanla lifin yapısını bozar. Sinirleri besleyen damarlar saç teli inceliğindedir ve yüksek şekerden ilk etkilenen yapılar arasında yer alır. Beslenmesi bozulan sinir lifi, sinyali eskisi gibi hızlı ve güçlü iletemez. Sertleşmeyi başlatan sinyal, isteğimiz dışında çalışan sinir sisteminin bir dalı tarafından taşınır. Bu dalın uç kısımları penis dokusunda damar kaslarını gevşeten maddeyi salgılar. Sinir uçları zedelendiğinde bu madde yeterli miktarda salgılanamaz ve damarlar gerektiği kadar gevşemez. Aynı zamanda damar iç yüzeyindeki hücrelerin ürettiği gevşetici madde de azalır. Böylece sinyal hem yolda zayıflar hem de ulaştığı yerde eskisi kadar karşılık bulamaz. Sinir zedelenmesinin ilerlemesi yıllar alır ve çoğu kişide sessiz seyreder.

Bu sinir hasarı yalnız sertleşmeyle sınırlı kalmaz ve vücudun başka bölgelerinde de kendini gösterir. Ayak tabanlarında uyuşma, karıncalanma ve yanma hissi bulunan erkeklerde cinsel işlev sorunlarını daha sık görürüm. Mide boşalmasının yavaşlaması, ayağa kalkarken tansiyonun düşmesi ve terleme düzeninin değişmesi de aynı sinir sisteminin etkilenmesine bağlıdır. Mesane duyusunun azalması, idrarın uzun süre biriktirilmesine ve boşaltımın eksik kalmasına yol açar. Boşalmanın niteliğindeki değişiklikler de bu gruba eklenir; boşalma hissinin azalması ya da meninin mesaneye doğru gitmesi görülebilir. Gece ve sabah kendiliğinden oluşan sertleşmelerin azalması, sinir ve damar kaynaklı bir sorunun en erken işaretlerinden biridir. Ruhsal kaynaklı sorunlarda bu kendiliğinden sertleşmeler genellikle korunur ve bu ayrıntı ayırıcı tanıda bana yol gösterir. Sinir zedelenmesinin ne ölçüde ilerlediğini anlamak için öyküyü ayrıntılı olarak dinlerim ve muayenede duyu değerlendirmesini ihmal etmem. Damar tarafındaki durumu görmek gerektiğinde ise penis damarlarının ses dalgalarıyla incelenmesi yöntemine başvururum. Bu inceleme kan gelişinin yeterli olup olmadığını ve kanın dokuda tutulup tutulmadığını ayrı ayrı gösterir. Sinir hasarının kendisini doğrudan gösteren pratik bir görüntüleme yöntemi ise bulunmaz. Bu nedenle sinirsel katkının payını öykü, muayene ve tedaviye verilen yanıtın birlikte değerlendirilmesiyle tahmin ederim. Sinir zedelenmesinin en önemli özelliği yavaş ilerlemesi ve geri dönüşünün de aynı ölçüde yavaş olmasıdır.

Şeker Hastalığında Kan Şekeri Düzeltilince Sertleşme Düzelir mi?

Şeker hastalığında kan şekerinin düzeltilmesi sertleşmeyi bir bölüm kişide belirgin biçimde iyileştirir, ancak zedelenme ilerlemiş durumdaysa tek başına yeterli olmaz. Bu ayrımı belirleyen temel ölçüt, hasarın işlevsel mi yoksa yapısal mı olduğudur. Hastalığın ilk yıllarında damar iç yüzeyinin gevşeme yeteneği azalmıştır, ancak damarın yapısı henüz korunur. Bu evrede kan şekerinin düzene girmesiyle gevşeme yeteneği kısmen geri gelir ve sertleşmede gözle görülür bir toparlanma yaşanır. Damar duvarında kalıcı kalınlaşma oluştuktan ve sinir lifleri kaybolduktan sonra ise geri dönüş sınırlı kalır. Bu durumda şeker kontrolünün asıl katkısı, tablonun daha ileri gitmesini yavaşlatmaktır. Kan şekerinin düzelmesiyle birlikte ilaç tedavilerine verilen yanıt da artar. Uzun süre yüksek seyreden değerlerin normale çekilmesi haftalar sürer, cinsel işlevdeki değişikliğin fark edilmesi ise aylar alır. Bu nedenle kişiden birkaç ay sabır beklerim ve gerçekçi bir hedef üzerinde anlaşırız. Kan şekerinin çok hızlı düşürülmesi bazı kişilerde geçici sinir ağrılarına yol açabilir ve bu tablo tedaviyle karıştırılmamalıdır. Düzelmenin kalıcı olması için elde edilen değerlerin korunması gerekir.

Kan şekerinin yanında ele alınması gereken başka başlıklar da bulunur. Kilo fazlasının azaltılması, yağ dokusunda erkeklik hormonunun kadınlık hormonuna dönüşmesini yavaşlatır ve hormon dengesini olumlu yönde değiştirir. Düzenli yürüyüş, damar iç yüzeyinin işlevini doğrudan iyileştiren en basit uygulamadır. Sigaranın bırakılması, damar hasarının ilerlemesini durduran adımların başında gelir. Kan yağlarının ve tansiyonun hedef değerlere çekilmesi de aynı zincirin parçasıdır. Uyku düzeninin sağlanması hormon salgısını etkiler ve gece boyunca solunum duraklaması yaşayan erkeklerde bu sorunun ayrıca araştırılması gerekir. Alkol tüketiminin azaltılması hem şeker kontrolünü hem de sinir sağlığını olumlu etkiler. Kullanılan bazı tansiyon ve ruh hâli ilaçları sertleşmeyi olumsuz etkileyebilir ve bu ilaçlar kişinin kendi kararıyla bırakılmamalıdır. Uygun görüldüğünde ilacın eşdeğer bir seçenekle değiştirilmesi tabloyu rahatlatır. Erkeklik hormonu düşük bulunan kişilerde bu eksiğin giderilmesi hem cinsel isteği hem de tedavi yanıtını artırır. Bütün bu adımların birlikte yürütülmesi, tek bir değişiklik yapılmasına göre çok daha belirgin sonuç verir. Kişiye bu süreci bir ilaç kürü gibi değil, kalıcı bir yaşam düzeni olarak anlatırım. Eşin sürece katılması da sonucu doğrudan etkiler, çünkü beklenti ve kaygı bu tabloda her zaman rol oynar.

Şeker Hastalığına Bağlı Sertleşme Sorununda İlaçlar Aynı Etkiyi Gösterir mi?

Şeker hastalığına bağlı sertleşme sorununda ağızdan alınan ilaçlar etkili olur, ancak yanıt oranı damar ve sinir hasarı bulunmayan erkeklere göre daha düşük kalır. Bu ilaçlar, sinirlerin salgıladığı gevşetici maddenin dokudaki etkisini uzatarak çalışır. Sinir uçlarının zedelendiği ve salgının azaldığı bir dokuda, uzatılacak bir etkinin de miktarı sınırlı olur. Bu nedenle şeker hastalığı uzun yıllardır süren erkeklerde yanıtın daha zayıf çıkması beklenen bir durumdur. Yanıtın yetersiz görülmesinin bir başka nedeni de ilacın yanlış kullanılmasıdır. Bu ilaçlar cinsel uyarı olmadan kendiliğinden sertleşme oluşturmaz ve kişinin bunu bilmesi gerekir. Aç karnına ya da yağlı bir yemekten sonra alınması etkinin başlama süresini değiştirir. Tek bir denemeden sonra ilacın işe yaramadığı sonucuna varılması da sık yapılan bir yanlıştır. Doz ve zamanlama düzenlendiğinde ilk denemede yanıt alamayan kişilerin önemli bir bölümünde sonuç değişir. Kalp hastalığı nedeniyle damar genişletici grubundan ilaç kullanan erkeklerde bu tedavi kesinlikle uygulanmaz, çünkü birlikte kullanım tansiyonun tehlikeli biçimde düşmesine yol açar. Bu nedenle kullanılan tüm ilaçları ayrıntılı olarak sorgularım.

Ağızdan alınan tedaviden yeterli sonuç alınamadığında başka basamaklar devreye girer. Penis dokusuna ince bir iğneyle uygulanan tedavi, sinir sinyalinden bağımsız çalıştığı için sinir hasarı belirgin olan erkeklerde de sertlik sağlar. Bu yöntemin ilk uygulaması poliklinik koşullarında yapılır ve kişiye tekniği ayrıntılı olarak öğretirim. Vakum yardımıyla çalışan cihazlar, ilaç kullanamayan erkeklerde uygun bir seçenek oluşturur. Damar tabanlı sorunlarda ses dalgası tedavisi seçilmiş kişilerde gündeme gelebilir. Bütün bu basamaklardan sonuç alınamayan kişilerde penis protezi ameliyatı kalıcı bir çözüm sunar. Şeker hastalarında protez ameliyatı öncesinde kan şekerinin hedef değerlere getirilmesini şart koşarım, çünkü yüksek değerler enfeksiyon olasılığını artırır. Ameliyat kararı verilmeden önce muayenede peniste sertleşmiş doku ya da eğrilik bulunup bulunmadığını da değerlendiririm. Belirgin eğrilik saptanan kişilerde tedavi planı değişir ve peniste gelişen eğriliğin düzeltilmesi aynı seansta gündeme gelebilir. Tedavi seçiminde kişinin beklentisi ve eşinin görüşü de belirleyici olur. Her basamakta beklentiyi gerçekçi tutmak, memnuniyetin temel koşuludur. Tedaviye verilen yanıtı belirli aralıklarla yeniden değerlendirir ve gerektiğinde bir üst basamağa geçerim.

Şeker Hastasında Sertleşme Sorunu Hangi Aralıklarla Sorgulanmalıdır?

Şeker hastasında sertleşme sorunu yılda en az bir kez sorgulanmalı ve bu soru tanı konduğu ilk görüşmede de sorulmalıdır. Sorgulamanın düzenli aralıklarla yapılması, kişinin konuyu kendiliğinden açmasını beklemekten çok daha işe yarar. Yıllık değerlendirmede göz, böbrek ve ayak kontrolü nasıl doğal karşılanıyorsa cinsel işlev de aynı biçimde ele alınmalıdır. Sorunun ne zaman başladığı, her ilişkide mi yoksa belirli durumlarda mı yaşandığı ve gece sertleşmelerinin sürüp sürmediği bu görüşmede sorulur. Kısa anket biçiminde hazırlanmış formlar, yakınmanın şiddetini ölçmeyi ve zaman içindeki değişimi izlemeyi kolaylaştırır. Aynı form tedavi başladıktan sonra tekrarlandığında yanıtın nesnel biçimde değerlendirilmesini sağlar. İnsülin kullanan ve uzun süredir hastalığı bulunan erkeklerde sorgulama aralığını daha sık tutarım. Ayaklarında uyuşma başlayan ya da göz dibinde değişiklik saptanan kişilerde cinsel işlevi ayrıca sorarım, çünkü bu bulgular aynı sürecin farklı yüzleridir. Yeni bir ilaç başlandığında da sorgulamanın tekrarlanması gerekir. Erkeklik hormonunun ölçülmesi, yakınma bulunan her kişide sabah saatlerinde yapılır. Değerin düşük bulunduğu kişilerde ölçüm farklı bir günde tekrarlanır.

Görüşmenin nasıl yürütüldüğü de en az sıklığı kadar önemlidir. Soruyu doğrudan ve sıradan bir tıbbi başlık gibi sorduğumda kişi çok daha rahat yanıt verir. Kapalı ifadeler ve üstü örtülü sorular çoğu zaman yanıtsız kalır. Görüşmenin bir bölümünün eş olmadan yapılması, bazı kişilerde konunun açılmasını kolaylaştırır. Konu açıldıktan sonra eşin de sürece katılması tedavinin sürdürülebilirliğini artırır. Sorgulamanın bir başka yararı, kalp ve damar hastalığı açısından risk taşıyan kişilerin erken saptanmasıdır. Yeni başlayan bir sertleşme sorunu, kalp değerlendirmesinin gözden geçirilmesi için yeterli bir gerekçe oluşturur. Kişinin yakınması bulunmasa bile risk etkenlerini her yıl gözden geçiririm. Sorgulamanın kayda geçirilmesi, bir sonraki kontrolde karşılaştırma yapmamı kolaylaştırır. Önceki yıl verilen yanıtla bu yılki yanıt arasındaki fark, sürecin hangi hızla ilerlediğini gösterir. Yakınması yeni başlayan kişilerde tedaviye erken dönemde başlandığında alınan sonuç belirgin biçimde daha iyi olur. Yıllar sonra başvuran kişilerde ise seçenekler daralır ve süreç uzar. Düzenli sorgulama, sorunun yıllar sonra ve ileri evrede karşıma çıkmasını önler.

Şeker hastalığı sertleşmeyi tek bir yoldan değil, damar ve sinir yapılarını birlikte etkileyerek bozar. Hastalığın süresi uzadıkça ve kan şekeri kontrolü bozuldukça bu etki belirginleşir, bu nedenle sorun aynı yaştaki diğer erkeklere göre daha erken ortaya çıkar. Kan şekerinin düzene girmesi erken dönemde belirgin iyileşme sağlar, ilerlemiş durumlarda ise tablonun daha ileri gitmesini yavaşlatır. Ağızdan alınan tedaviden yeterli yanıt alınamayan kişilerde basamaklı seçenekler bulunur ve bunların her biri uygun kişide sonuç verir. Yılda bir kez yapılan düzenli sorgulama, sorunun sessizce yıllarca sürmesini önleyen en basit adımdır.