Prostat biyopsisinde ağrının gerçekte ne düzeyde olduğunu, kaç parça alındığını, antibiyotiğin nedenini ve sonrasındaki kanama sürelerini anlatıyorum.
Prostat biyopsisi, uygun uyuşturma yapıldığında çoğu erkekte dayanılması güç bir ağrıya yol açmaz ve işlem sırasında hissedilen en belirgin duygu basınç ile gerginlik olur. Prostat biyopsisi, prostattan ince bir iğneyle doku örneği alınması işlemidir. Erkeklerin büyük bölümü randevu aldığı andan itibaren ağrıyı düşünür ve işlemi ertelemek ister. Bu kaygının kaynağı çoğu zaman duyulan anlatılar ve uyuşturma yapılmadığı dönemlerden kalan bilgilerdir. Bugün uygulanan yöntemlerde prostat çevresindeki sinirler uyuşturulur ve örnekler bu uyuşturmadan sonra alınır. İşlemi tamamlayan erkeklerin önemli bir bölümü beklediğinden daha rahat geçtiğini belirtir. Bu nedenle işlem öncesinde ağrı konusunu açıkça konuşurum. Doğru bilgilendirme, kaygıyı ve duyulan rahatsızlığı birlikte azaltır.
Ağrının düzeyi kişiden kişiye değişir ve birkaç etkene bağlı kalır. Uyuşturmanın yeterli yapılması, prostatın boyutu, makat bölgesinde ağrılı bir sorunun bulunup bulunmaması ve kişinin kaygı düzeyi bu etkenleri oluşturur. İşlemin hangi yoldan yapıldığı da duyulan rahatsızlığı değiştirir. Örnek sayısının artması işlem süresini uzatır ve rahatsızlığı bir miktar çoğaltır. Bu yazıda kaç parça alındığını, işlem öncesinde antibiyotiğin neden verildiğini, sonrasındaki kanamanın ne kadar sürdüğünü, sonuç temiz çıktığında tekrarın gerekip gerekmediğini ve görüntü birleştirmeli yöntemin klasik uygulamadan farkını anlatıyorum. İşlemin kapsamı, hazırlığı ve sonrasındaki kurallar konusunda ayrıntı gerektiğinde prostattan iğneyle doku örneği alınması konusundaki sayfa yol gösterir.
Prostat Biyopsisi Kaç Parça Alınarak Yapılır?
Prostat biyopsisinde klasik uygulamada genellikle on ile on iki arasında doku örneği alınır ve bu sayı prostatın hacmine göre artırılabilir. Örnekler prostatın sağ ve sol yarısından, taban, orta ve uç bölgelerden sistemli biçimde toplanır. Amaç, bezin tümünü belirli bir düzen içinde tarayarak örnekleme yapmaktır. Prostat kanseri çoğunlukla bezin dış bölgesinde geliştiği için örnekler ağırlıklı olarak bu bölgeden alınır. Çok büyük prostatlarda örnek sayısı artırılır, çünkü aynı sayıda iğneyle taranan alan oranı düşer. Görüntülemede şüpheli bir alan saptanmışsa bu alandan ayrıca hedefli örnekler alınır. Hedefli örneklerin sayısı genellikle iki ile dört arasında değişir. Hedefli ve sistemli örneklerin birlikte alınması, gözden kaçan odakları azaltır. Her örnek ayrı bir kaba konur ve alındığı bölge kaba yazılır. Bu etiketleme, kanser saptandığında odağın yerinin bilinmesini sağlar. Odağın yeri, tedavi seçeneklerinin belirlenmesinde doğrudan rol oynar.
Örnek sayısını belirlerken birkaç başlığı birlikte değerlendiririm. Kan değerindeki yükselmenin düzeyi ve hızı bu başlıkların başında gelir. Parmakla yapılan muayenede ele gelen sertlik varsa o bölgeden ek örnek alınır. Daha önce biyopsi yapılmış ve sonuç temiz çıkmışsa örnekleme düzeni değiştirilir. İkinci işlemlerde bezin önceki incelemede az örneklenen bölgeleri öne çıkarılır. Prostat kanseri tanısı, alınan dokunun patoloji incelemesiyle konur ve başka hiçbir yöntem bu incelemenin yerini tutmaz. Hastalığın evresi, derecesi ve yayılımı konusunda ayrıntı gerektiğinde prostat bezinde gelişen kötü huylu hastalık konusundaki sayfa yol gösterir. Örnek sayısının gereğinden fazla artırılması ise kanama ve enfeksiyon olasılığını yükseltir. Bu nedenle sayıyı gerekçesiz biçimde çoğaltmam. Her ek örneğin bir karşılığı bulunması gerekir. Gerekçesiz artırılan örnekler hastaya ek yarar sağlamaz. Sayıyı belirleyen ölçütleri hastaya işlem öncesinde anlatırım.
İşlemin nasıl yürüdüğünü hastaya baştan anlatırım. Makattan yerleştirilen ince bir ultrason probu prostatı ekranda gösterir. Prob yerleştirilirken duyulan basınç, işlemin çoğu erkek için en rahatsız edici bölümünü oluşturur. Prostatın hacmi ölçülür ve şüpheli alanlar not edilir. Ardından prostatın iki yanındaki sinir demetlerinin yakınına uyuşturucu madde verilir. Uyuşmanın yerleşmesi için birkaç dakika beklenir. Örnekler yay düzeneğiyle çalışan ince bir iğneyle alınır. Her örnek alınırken kısa ve yüksek bir ses duyulur. Bu ses, ilk kez işlem yaptıran erkekleri ürkütür ve önceden anlatılması gerekir. İğnenin girişi çoğu erkekte kısa bir karıncalanma olarak hissedilir. İşlemin örnek alma bölümü genellikle birkaç dakikada tamamlanır. İşlem boyunca hastayla konuşmayı sürdürürüm. Bu konuşma, geçen sürenin çok daha kısa algılanmasını sağlar.
Biyopsi Öncesi Antibiyotik Neden Verilir?
Biyopsi öncesi antibiyotik verilir, çünkü makat yoluyla ilerletilen iğne bağırsakta bulunan bakterileri prostat dokusuna ve kan dolaşımına taşıyabilir. Kalın bağırsağın son bölümü yoğun bir bakteri ortamı içerir. İğne bu duvarı geçerek prostata ulaşır ve bakterilerin taşınması bu sırada olur. Taşınan bakteriler prostat dokusunda yerleşerek iltihaba yol açabilir. Kan dolaşımına karışan bakteriler ise ateşle seyreden ağır bir tabloya neden olabilir. Bu tablo seyrek görülür, ancak sonuçları ağır olduğu için korunma zorunlu sayılır. Antibiyotik işlemden kısa bir süre önce verilir ve çoğu hastada kısa süreli uygulanır. İlacın seçimi bölgedeki direnç durumuna göre yapılır. Bazı hastalarda makattan alınan sürüntü örneğiyle dirençli bakteri taraması yapılır. Sürüntü sonucuna göre ilaç değiştirilebilir. Bu yaklaşım, işlem sonrası ağır enfeksiyonları belirgin biçimde azaltır. Korunma planını her hasta için ayrı olarak kurarım. Tek bir şablonun herkese uygulanması doğru sonuç vermez.
Enfeksiyon açısından riski yüksek olan erkekleri işlem öncesinde ayırırım. Son aylarda antibiyotik kullanmış kişiler bu grubun başında gelir. Hastanede yatmış, sonda taşımış ya da tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu geçirmiş erkeklerde de risk artar. Şeker hastalığı bulunan ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde ek önlem alınır. Yurt dışında sağlık hizmeti almış kişilerde direnç olasılığı yüksektir. Bu erkeklerde tarama yapılmadan işleme başlamam. İşlem öncesinde idrar tahlilinin ve gerekirse kültürün temiz olması istenir. Etkin bir enfeksiyon varsa biyopsi tedavi tamamlanana kadar ertelenir. Makat bölgesinin işlem öncesinde boşaltılması da görüntü kalitesini artırır. Bu amaçla küçük hacimli bir lavman uygulanabilir. Lavman zorunlu değildir, ancak uygulandığında görüntü belirginleşir. Uygulamanın yapılıp yapılmayacağını işlem yolu belirler. Ciltten yapılan uygulamalarda katkısı daha sınırlı kalır.
Antibiyotik kullanımının sınırlarını da hastaya açıklarım. İlacın uzun süre kullanılması korunmayı artırmaz ve direnç gelişimine katkıda bulunur. Bu nedenle süreyi olabildiğince kısa tutarım. Enfeksiyon belirtilerini işlem öncesinde tek tek anlatırım. Titremeyle yükselen ateş, en önemli uyarı işareti olarak kabul edilir. Böyle bir durumda beklemeden başvurulması gerekir. İdrar yaparken yanma ve sık idrara çıkma da bildirilmesi gereken bulgular arasında yer alır. Bu belirtiler genellikle işlemden sonraki ilk günlerde ortaya çıkar. Erken başvuruda tedavi ağızdan verilen ilaçlarla yürütülür. Geciken başvurularda ise damardan tedavi ve yatış gerekebilir. Bu nedenle hastaya ulaşabileceği bir iletişim bilgisi yazılı olarak verilir. Aynı kâğıtta uyarı belirtileri madde madde yer alır. Yakınının da bu maddeleri okuması yararlı olur.
Prostat Biyopsisi Sonrası Kanama Ne Kadar Sürer?
Prostat biyopsisi sonrası kanama üç ayrı biçimde görülür ve her birinin süresi birbirinden farklı olur. İdrarda görülen kan en sık karşılaşılan bulgudur ve çoğu erkekte birkaç gün içinde azalır. Bazı kişilerde bu süre bir ya da iki haftaya uzayabilir. İdrarın pembemsi görünmesi beklenen bir durumdur ve bol sıvı alımıyla hızla açılır. Pıhtı düşürülmesi ve idrar yapmakta zorlanma ise değerlendirme gerektirir. Makattan görülen kanama genellikle ilk bir ya da iki günle sınırlı kalır. Bu kanama çoğunlukla dışkı üzerinde çizgi biçiminde görülür. Sürekli ve bol miktarda kanama seyrek görülür, ancak hemen bildirilmelidir. Menide görülen kan ise en uzun süren bulgudur. Meninin kahverengi ya da pas renginde görülmesi birkaç hafta boyunca sürebilir. Bazı erkeklerde bu görünüm iki ya da üç ay devam eder.
Kanamanın süresini etkileyen etkenleri hastaya baştan anlatırım. Alınan örnek sayısı arttıkça kanama süresi bir miktar uzar. Kan sulandırıcı kullanan erkeklerde kanama daha belirgin olur. Bu ilaçların işlem öncesinde ara verilip verilmeyeceği ilgili hekimle birlikte kararlaştırılır. Kendi kararıyla ilacını bırakan hastalarda çok daha ağır sorunlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle ilaç düzenini hiçbir zaman hastanın kendisine bırakmam. Basur bulunan erkeklerde makat kanaması daha sık görülür. Ağır kaldırma ve zorlu egzersiz ilk günlerde kanamayı artırır. Bu nedenle işlemi izleyen birkaç gün boyunca hareketin sınırlanmasını isterim. Sıcak banyo ve uzun süre oturma da kanamayı tetikleyebilir. Bol sıvı alınması ise idrardaki kanın hızla temizlenmesini sağlar. Sıvının güne yayılarak alınması bu katkıyı artırır. Kalp ve böbrek hastalığı bulunanlarda miktar ayrıca ayarlanır.
Menideki kanın uzun sürmesi eşler açısından ayrı bir kaygı oluşturur. Bu durumun zararsız olduğunu ve kendiliğinden geçtiğini açıkça anlatırım. Cinsel yaşama dönüş için birkaç günlük bir ara yeterli olur. Bu dönemde korunma yönteminin sürdürülmesinde bir sakınca bulunmaz. Menideki rengin zamanla açılması beklenen bir süreçtir. Renk üç ayı aşan bir süre boyunca değişmezse yeniden değerlendirme yapılır. İdrarda kanın iki haftayı aşması durumunda da kontrol istenir. Kansızlık belirtileri ortaya çıkarsa kan sayımı yapılır. Bu belirtiler arasında halsizlik, çarpıntı ve baş dönmesi yer alır. Bütün bu bilgileri işlem sonrasında yazılı olarak veririm. Yazılı bilgilendirme, gereksiz acil başvurularını belirgin biçimde azaltır. Aynı bilgilerin eşe de aktarılmasını isterim. Ortak bilgilendirme, evde yaşanan kaygıyı belirgin biçimde düşürür.
Biyopside Kanser Çıkmazsa Tekrar Gerekir mi?
Biyopside kanser çıkmaması her erkekte işlemin tekrarını gerektirmez, ancak bazı bulgular yeni bir örnekleme yapılmasını zorunlu kılar. Sonucun temiz çıkması, kanserin kesin olarak bulunmadığı anlamına gelmez. İğne prostatın yalnız belirli noktalarından örnek alır ve aradaki dokular incelenmemiş kalır. Bu nedenle sonuç, kan değeri ve görüntüleme bulgularıyla birlikte yorumlanır. Kan değerinin yükselmeyi sürdürmesi, tekrarı düşündüren bulguların başında gelir. Görüntülemede belirgin şüpheli bir alan varsa ve bu alan ilk işlemde örneklenmemişse yeni bir inceleme yapılır. Patoloji raporunda kanser öncüsü kabul edilen değişikliklerin bildirilmesi de tekrarı gündeme getirir. Parmakla yapılan muayenede yeni bir sertlik saptanması aynı biçimde değerlendirilir. Bu bulguların hiçbiri yoksa hasta belirli aralıklarla izlenir. İzlem sırasında kan değeri ve muayene düzenli olarak yinelenir. Kontrol aralığını bulguların ağırlığına göre belirlerim. Değerlerde yükselme başladığında aralık kısaltılır.
Tekrar biyopsi kararını verirken zamanlamaya da dikkat ederim. İlk işlemden sonra dokuda oluşan iyileşme değişiklikleri görüntülemeyi zorlaştırır. Bu nedenle yeni bir görüntüleme için birkaç aylık bir süre beklenir. İkinci işlemde örnekleme düzeni değiştirilir ve bezin daha önce az taranan bölgeleri öne alınır. Görüntü birleştirmeli yöntem bu aşamada belirgin katkı sağlar. Örnekler bu kez şüpheli alanın tam merkezinden alınır. İkinci işlemde de sonuç temiz çıkarsa izlem sürdürülür. Üçüncü bir işlem ancak güçlü gerekçelerle gündeme gelir. Her tekrar, kanama ve enfeksiyon olasılığını bir miktar artırır. Bu nedenle kararı hastayla birlikte ve gerekçeleri tek tek konuşarak veririm. Hastanın yaşı ve genel sağlık durumu da bu kararda yer tutar. İleri yaştaki hastalarda gerekçenin daha güçlü olması aranır.
Tekrarlanan işlemde kanser saptandığında tedavi planı bulgulara göre kurulur. Dokunun derece grubu, tutulan örnek sayısı ve odağın yeri bu planın temelini oluşturur. Bezin yalnız bir bölgesinde sınırlı kalan odaklarda bölgesel tedaviler konuşulabilir. Bu seçeneklerden biri olan odaklanmış ses dalgalarıyla yapılan prostat tedavisi seçilmiş hastalarda uygulanır. Yaygın tutulum gösteren hastalarda ise tüm beze yönelik tedaviler öne çıkar. Tedavi seçimi yalnız patoloji raporuna değil, görüntüleme ve kan değerlerine de dayanır. Hastanın beklentileri ve yaşam düzeni de karara katılır. Bütün seçenekleri yan etkileriyle birlikte anlatırım. Karar, bilgilendirme tamamlandıktan sonra birlikte verilir. Acele edilmesi gereken durumlar dışında hastaya düşünme süresi tanınır. Bu sürede eşiyle birlikte düşünmesini öneririm.
Füzyon Biyopsi Klasik Biyopsiden Nasıl Ayrılır?
Füzyon biyopsi klasik biyopsiden, örneklerin rastgele bir düzenle değil görüntülemede işaretlenmiş hedeften alınmasıyla ayrılır. Klasik uygulamada prostat belirli bir şablona göre baştan sona taranır. Bu tarama düzenli olmakla birlikte şüpheli alanı ıskalayabilir. Görüntü birleştirmeli yöntemde ise önceden çekilmiş manyetik rezonans görüntüleri işlem sırasındaki ultrason görüntüsüyle bir yazılım aracılığıyla üst üste getirilir. Hekim, görüntülemede işaretlenen hedefi ultrason ekranında canlı olarak görür. İğne bu hedefe yönlendirilir ve örnekler doğrudan şüpheli dokudan alınır. Hedefli örneklere ek olarak bezin diğer bölgelerinden de sistemli örnekler alınır. İki yöntemin birlikte uygulanması, gözden kaçan odakları azaltır. Yöntem özellikle daha önce biyopsi yaptırmış ve sonucu temiz çıkmış erkeklerde öne çıkar. Kan değeri yükselmeyi sürdüren erkeklerde de bu uygulama tercih edilir. Ayrıntılı bilgi gerektiğinde görüntü birleştirmeli hedefli prostat biyopsisi konusundaki sayfa yol gösterir.
Yöntemin ağrı açısından farkı da hastalar tarafından sık sorulur. Örnek sayısı benzer olduğunda duyulan rahatsızlık iki yöntemde büyük ölçüde aynı kalır. Hedefli örneklerin eklenmesi işlem süresini bir miktar uzatır. Uyuşturma aynı biçimde uygulanır ve ağrı düzeyi belirgin olarak değişmez. İşlemin ciltten yapıldığı uygulamalarda ise uyuşturma daha geniş bir alana yayılır. Bu yolda makat duvarı geçilmediği için enfeksiyon olasılığı azalır. Buna karşılık işlem biraz daha uzun sürer ve bazı hastalarda derin uyuşturma gerekir. Hangi yolun seçileceği hastanın durumuna ve dirençli bakteri taşıma olasılığına göre belirlenir. İki yol da aynı patoloji bilgisini sağlar. Seçim, hasta güvenliği gözetilerek yapılır. Bu gerekçeleri işlem öncesinde ayrıntılı olarak anlatırım.
Görüntü birleştirmeli yöntemin sınırları da bulunur. Yöntem, görüntülemede gösterilemeyen odakları yakalayamaz. Bu nedenle sistemli örnekleme tümüyle terk edilmez. Görüntülemenin kalitesi ve raporlayan hekimin deneyimi sonucu doğrudan etkiler. Düşük kaliteli bir inceleme, yanlış bir hedefe yönlendirme yapabilir. Yazılımın iki görüntüyü hizalaması sırasında küçük kaymalar oluşabilir. Bu kaymaları azaltmak için prostatın sınırları dikkatle işaretlenir. İşlem sırasında hastanın hareketsiz kalması da hizalamayı korur. Bütün bu ayrıntılar yöntemin deneyim gerektiren bir uygulama olduğunu gösterir. Yöntemin uygun hastada kullanılması ise gereksiz tekrarları azaltır. Bu nedenle hasta seçimine ayrı bir özen gösteririm. Uygun olmayan hastada yöntemin ek katkısı sınırlı kalır.
Prostat biyopsisi, uyuşturma doğru uygulandığında çoğu erkekte katlanılabilir bir işlem olarak tamamlanır ve en belirgin duygu basınç ile gerginlik olur. Alınan örnek sayısı prostatın hacmine ve görüntüleme bulgularına göre belirlenir, hedefli örnekler ise sistemli örneklere eklenir. İşlem öncesinde verilen antibiyotik, bağırsak bakterilerinin taşınmasına bağlı enfeksiyonları önlemeyi amaçlar. İdrarda ve makatta görülen kanama birkaç gün içinde azalır, menideki renk değişikliği ise haftalarca sürebilir. Sonucun temiz çıkması tekrarı gerektirmez, ancak kan değerinin yükselmesi ve görüntülemedeki şüpheli alanlar yeni bir örneklemeyi gündeme getirir.
1 Prostat Biyopsisi Öncesinde Kan Sulandırıcı İlaçlara Ara Verilir mi?
2 Biyopsi Öncesinde Lavman Uygulanır mı?
3 Prostat Biyopsisi Kaç Dakika Sürer?
4 Biyopsi Sırasında Uyutulmak İstenirse Mümkün müdür?
5 Biyopsiden Sonra Ateş Çıkarsa Ne Yapılmalıdır?
6 Biyopsiden Sonra Ne Zaman İşe Dönülebilir?
7 Prostat Biyopsisinden Sonra Cinsel Yaşama Ne Zaman Dönülür?
8 Biyopsi Sırasında İdrar Kanalına Sonda Takılır mı?
9 Makattan Değil de Ciltten Yapılan Biyopsinin Farkı Nedir?
10 Biyopsi Öncesinde İdrar Tahlili İstenir mi?
11 Prostat Biyopsisi Ayaktan mı Yapılır?
12 Biyopsiden Sonra Su Tüketimi Artırılmalı mıdır?
13 Biyopsi Sırasında Kaç İğne Sesi Duyulur?
Kaynakça
Bu sayfadaki bilgiler hazırlanırken yararlanılan uluslararası kaynaklar aşağıda listelenmiştir.
- Prostate Cancer—Patient Version www.cancer.gov
- Prostate Cancer Treatment www.cancer.gov
- Prostate Cancer Screening www.cancer.gov
- Prostate-Specific Antigen (PSA) Test www.cancer.gov
- Prostate Cancer medlineplus.gov
- Prostate Tests www.niddk.nih.gov
- Literatür taraması: “prostate cancer radical prostatectomy oncologic outcomes” pubmed.ncbi.nlm.nih.gov